Փաշինյան. Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղությունը կայացած փաստ է, սակայն դեռ կան չլուծված հարցեր
ԵՐԵՎԱՆ, 9 հոկտեմբերի. /Նովոստի-Արմենիա/. Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղությունը կայացած փաստ է, սակայն երկու երկրների միջև դեռ կան հումանիտար հարցեր, որոնք լուծման կարիք ունեն։
Այս մասին այսօր Թուրքմենստանում կայացած ԱՊՀ մասնակից պետությունների ղեկավարների խորհրդի հերթական նիստին իր ելույթի ժամանակ հայտարարել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։
«Պետք է ընդգծել, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաստատված խաղաղությունը կատարյալ չէ։ Ակնհայտ է, որ կան հումանիտար հարցեր, որոնք դեռ սպասում են իրենց լուծմանը։ Նկատի ունեմ անհայտ կորածների ճակատագրերի պարզման, ականազերծման և կալանքի տակ գտնվող անձանց հետ կապված հարցերը», – ասել է Փաշինյանը։
Նրա խոսքով՝ վերջին ավելի քան երկու տարվա ընթացքում հայերի և ադրբեջանցիների միջև փոխհրաձգությունների հետևանքով զոհեր և վիրավորներ չեն եղել՝ ի տարբերություն նախորդ ավելի քան 30 տարիների, երբ երկու կողմերն էլ ամեն տարի զոհեր և վիրավորներ էին ունենում։
Վարչապետը նշել է, որ արդեն գրեթե մեկ տարի է՝ Ադրբեջանի երկաթուղին բաց է հայկական բեռների համար, սկսվել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկկողմ առևտուրը, ինչպես նաև սահմանազատվել և սահմանագծվել է երկու երկրների պետական սահմանի 12-կիլոմետրանոց հատվածը։
Փաշինյանն ընդգծել է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատման գործում առանցքային դեր է խաղացել Ալմա-Աթայի հռչակագիրը։ Նա հիշեցրել է, որ 2024 թ.-ին երկու երկրները ստորագրել և վավերացրել են պետական սահմանի սահմանազատման հարցերով հանձնաժողովների համատեղ գործունեության մասին կանոնակարգը, որը դարձել է անկախ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև առաջին երկկողմ իրավաբանորեն ուժ ունեցող փաստաթուղթը։
Այդ փաստաթղթով ամրագրվել է, որ սահմանազատման գործընթացում երկու երկրների համապատասխան հանձնաժողովները որպես հիմնարար սկզբունք առաջնորդվելու են Ալմա-Աթայի հռչակագրով։
Անդրադառնալով 2020 թ.-ի պատերազմից հետո խաղաղության հաստատման գործընթացին՝ Փաշինյանը կարևորել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի դերը 2020 թ.-ի նոյեմբերին հրադադարի հասնելու գործում։ Միաժամանակ նա նշել է, որ նույնիսկ նոյեմբերի 9-ի հայտարարության ստորագրումից հետո խաղաղության հասնել չի հաջողվել, և դրա միակ իրական տարբերակը եղել է Ալմա-Աթայի հռչակագրի սկզբունքների վրա հիմնված մոտեցումը։
Վարչապետի խոսքով՝ առաջիկայում նախատեսվում է Հայաստանի տարածքում TRIPP նախագծի իրականացումը, որը կապաշրջափակի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաղորդակցությունները։ Նախագիծը նախատեսում է նաև Հայաստանի հյուսիսային և հարավային հատվածների միջև հաղորդակցություն Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքով, ինչպես նաև Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի միջև կապ Հայաստանի տարածքով՝ պետությունների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավազորության հարգման հիման վրա։
Փաշինյանը նշել է, որ այս գործընթացն իրականացվում է Վաշինգտոնի հռչակագրի համաձայն, որով ընդգծվել է երկու երկրների միջև հաղորդակցությունների բացման կարևորությունը տարածաշրջանային խաղաղության, կայունության և բարգավաճման համար։
Վարչապետն անդրադարձել է նաև Հայաստանում և Ադրբեջանում ժամանակ առ ժամանակ նկատվող բացասական տրամադրությունների սրացումներին, այդ թվում՝ պաշտոնական մակարդակով։ Նրա գնահատմամբ՝ այդ երևույթներն այլևս կասկածի տակ չեն դնում կայուն խաղաղության գոյությունը։
Նա ընդգծել է, որ ավելի քան 30 տարի տևած հակամարտության հետևանքների հաղթահարման համար ժամանակ և հետևողական աշխատանք է անհրաժեշտ։
Փաշինյանի խոսքով՝ Ադրբեջանի նախագահի և միջազգային գործընկերների աջակցությամբ ձեռք բերված խաղաղությունը պետք է ամեն օր պահպանել, քանի որ այն ծառայում է երկու երկրների ժողովուրդներին, անկախության ամրապնդմանը և ապագա սերունդներին՝ ստեղծելով խաղաղ համակեցության, համագործակցության և բարիդրացիության հնարավորություն։
Վարչապետը նաև հիշեցրել է, որ Վաշինգտոնի հռչակագրով Հայաստանը և Ադրբեջանը հաստատել են խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման և վերջնական վավերացման ուղղությամբ ջանքերը շարունակելու անհրաժեշտությունը։
«Մենք առաջ ենք շարժվում այս ճանապարհով, և ես հույս ունեմ ու վստահ եմ, որ համատեղ համագործակցելով՝ մենք կհասնենք մեր վերջնական նպատակին՝ Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրմանը և վավերացմանը», – ասել է Փաշինյանը։
TRIPP նախագծի մասին
«Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագիծը նախատեսում է Հայաստանի տարածքում անխոչընդոտ մուլտիմոդալ տարանցիկ ենթակառուցվածքի ստեղծում՝ սեփական տարածքում նախագծի ենթակառուցվածքի նկատմամբ հանրապետության լիակատար ինքնիշխանության պահպանմամբ: Մասնավորապես, նախագիծը պետք է ապահովի տրանսպորտային հաղորդակցությունը Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև, ինչպես նաև ընդլայնի տարածաշրջանային երթուղիները, որոնք Կենտրոնական Ասիան և Կասպից տարածաշրջանը կապում են Եվրոպայի հետ:
Հայաստանը և ԱՄՆ-ն 2026 թվականի հունիսին ստորագրել են շրջանակային համաձայնագիր TRIPP-ի վերաբերյալ ռազմավարական համագործակցության մասին: Նախագծի իրականացման համար ստեղծվել է հայ-ամերիկյան համատեղ TRIPP Development Company ընկերությունը, որում ԱՄՆ-ի մասնաբաժինը կազմում է 74%, իսկ Հայաստանինը՝ 26%:
TRIPP-ը դիտարկվում է որպես ավելի լայն Անդրկասպյան առևտրային երթուղու մաս: Այս երթուղու երկայնքով մասնավոր ներդրումները խթանելու համար ԱՄՆ-ն մեկնարկել է Trans-Caspian Enterprise Fund-ը, որը կապիտալիզացվել է 201 մլն դոլարով՝ ամերիկյան կառավարության միջոցների հաշվին:
