ՀՀ ԱԺ ընտրություններ-2026. ինչ ծրագրով են ներկայանում ընտրողներին հարցումներում առաջատար դիրքերում գտնվող կուսակցությունները

ԵՐԵՎԱՆ, 5 հունիսի․/Նովոստի–Արմենիա/․ Հունիսի 7-ին Հայաստանում տեղի կունենան հերթական խորհրդարանական ընտրությունները, որոնք կորոշեն երկրի քաղաքական կուրսը առաջիկա 5 տարիների համար։ Նախընտրական քարոզարշավը, որը մեկնարկել էր մայիսի 8-ին, ավարտվում է այսօր՝ հունիսի 5-ին։

Ի սկզբանե Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը ընտրություններին մասնակցելու համար գրանցել էր 19 քաղաքական ուժ՝ 17 կուսակցություն և 2 դաշինք։ Սակայն քարոզարշավի մասնակիցների թիվը կրճատվեց՝ հասնելով 18-ի՝ «Ալյանս» առաջադիմական-ցենտրիստական կուսակցության ինքնաբացարկից հետո։

Քաղաքական ուժերը քվեաթերթիկներում ներկայացված են հետևյալ համարների ներքո.

1.    Ռեֆորմիստների կուսակցություն (առաջին համար և վարչապետի թեկնածու՝ Վահան Բաբայան)

2.    «Բոլորին դեմ եմ» ժողովրդավարական կուսակցություն (Սպարտակ Կյուրեղյան)

3.    «Ուժեղ Հայաստան» դաշինք («Ուժեղ Հայաստան», «Նոր դարաշրջան», «Հայաստանը ես եմ») (Սամվել Կարապետյան)

4.    Հայաստանի Շնորհապետական կուսակցություն (Գուրգեն Սիմոնյան)

5.    «Նոր ուժ» ռեֆորմիստական կուսակցություն (Հայկ Մարության)

6.    «Միասնության թևեր» կուսակցություն (Արման Թաթոյան)

7.    «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն (Գագիկ Ծառուկյան)

8.    «Ազգային-ժողովրդավարական բևեռ» համահայկական կուսակցություն (Վարուժան Ավետիսյան)

9.    «Քոչարի՝ ազգային վերածնունդ և ազգի զարթոնք» կուսակցություն (Արտակ Սարգսյան)

10.  «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցություն (Լևոն Զուրաբյան)

11.   «Հանրապետություն» կուսակցություն (Արամ Սարգսյան)

12.   Քրիստոնեա-ժողովրդավարական կուսակցություն (Լևոն Շիրինյան)

14.    «Ժողովրդավարական համախմբում» կուսակցություն (Սուրեն Պետրոսյան)

15.    «Ժողովրդավարություն, օրենք, կարգապահություն» (ԺՕԿ) կուսակցություն (Վարդան Ղուկասյան)

16.  «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցություն (Նիկոլ Փաշինյան)

17. «Հայաստան» կուսակցությունների դաշինք՝ ՀՅԴ «Դաշնակցություն», «Առաջ» աջ կենտրոնամետ կուսակցություն (Ռոբերտ Քոչարյան)

18. «Հանուն Հանրապետության՝ ժողովրդավարության պաշտպաններ» կուսակցություն (Արման Բաբաջանյան)

19.«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն (Էդմոն Մարուքյան)

 Միևնույն ժամանակ, համաձայն տարբեր սոցիոլոգիական հարցումների տվյալների, անցողիկ շեմը հաղթահարելու և Ազգային ժողովի ապագա կազմը ձևավորելու իրական շանսեր ունեն քարոզարշավի միայն մի քանի մասնակիցներ։

«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը ուսումնասիրել է սոցիոլոգիական հարցումներում ամենահաճախ հիշատակվող 4 քաղաքական ուժերի՝ կայքերում և սոցիալական ցանցերում հրապարակված նախընտրական ծրագրերը և առանձնացրել նրանց առանցքային առաջնահերթությունները անվտանգության, արտաքին քաղաքականության, տնտեսության և սոցիալական զարգացման հարցերում։

1.    «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցություն

ՔՊ 2026–2031 թթ․-երի ծրագիրը կառուցված է «իրական Հայաստանի» գաղափարի և կուսակցության այն պնդման շուրջ, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաստատվել է խաղաղություն, որը պահանջում է ամրապնդում և ինստիտուցիոնալացում։ Արտաքին քաղաքական կուրսի կենտրոնում խաղաղության պայմանավորվածությունների ամրագրումն է, սահմանների սահմանազատման շարունակումը, TRIPP ենթակառուցվածքային նախագծի իրականացումն ու խաղաղության պայմանագրի վերջնական ստորագրումը։

Երկրի ներսում առաջնահերթություններ են հռչակվել պետության և տնտեսության լայնածավալ բարեփոխումները՝ ՀՆԱ-ի աճ, ինդուստրացում, աշխատատեղերի ստեղծում, աղքատության կրճատում և բնակարանային ծրագրեր, ներառյալ տեղահանվածների աջակցությունը։ Առանձնակի շեշտադրում է արված ինստիտուտների արդիականացման վրա՝ կառավարման և արդարադատության համակարգի բարեփոխումներ, թվայնացում, կիբեռանվտանգություն, կրթությունը՝ որպես «ռազմավարությունների ռազմավարություն», ինչպես նաև գիտության, էներգետիկայի և ենթակառուցվածքների զարգացում։

Ծրագիրը ներառում է նաև քաղաքական-ինստիտուցիոնալ փոփոխություններ՝ նոր Սահմանադրության ընդունում, պետական կառավարման համակարգի բարեփոխում և առանցքային փոփոխություններ Հայ Առաքելական Եկեղեցու վերաբերյալ։ Երկարաժամկետ նպատակների թվում են տեխնոլոգիական արդիականացումը (ներառյալ կիբեռկենտրոնների ստեղծումն ու տիեզերական արբանյակների արձակումը), միջազգային ինտեգրման ընդլայնումը, մասնավորապես՝ եվրաինտեգրումը, այդ թվում՝ ԵՄ-ի հետ առանց վիզայի ռեժիմի սահմանումը։

«Ուժեղ Հայաստան» դաշինք

Դաշինքը շեշտը դնում է երկրի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության ամրապնդման, ազգային ինքնության զարգացման և հասարակության համախմբման վրա։ Ծրագրում ընդգծվում է լիբերալ տնտեսությամբ, սոցիալական երաշխիքներով և ներքին համաձայնությամբ ուժեղ պետություն կառուցելու անհրաժեշտությունը, որտեղ իշխանությունն ու ընդդիմությունը ոչ թե կհակամարտեն, այլ կմասնակցեն կառուցողական քննարկումների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային շահերի շուրջ Հայաստանի և Սփյուռքի ներուժի միավորմանը։

Տնտեսության մեջ դաշինքը կողմնակից է ազատ շուկային, ներդրումների ներգրավմանը, աշխատատեղերի ստեղծմանը և կենսամակարդակի բարձրացմանը մինչև միջազգային չափանիշներ։ Առաջնահերթությունների թվում են կոռուպցիայի դեմ պայքարը, օրենքի գերակայությունը, գիտության, տեխնոլոգիաների և բազմապրոֆիլ կրթության զարգացումը, ինչպես նաև երիտասարդության, սպորտի և դեմոգրաֆիկ աճի աջակցությունը։

Արտաքին քաղաքականության մեջ դաշինքն առաջ է մղում «հայակենտրոն» մոտեցում՝ ավանդական դաշինքների ամրապնդում՝ միաժամանակ նոր գործընկերությունների զարգացմամբ։ Անվտանգության ոլորտում շեշտը դրվում է ժամանակակից բանակի ստեղծման, ժողովրդագրական խնդիրների լուծման և ազգային անվտանգության ուժեղացման վրա։ Ծրագիրը նախատեսում է նաև Սփյուռքի ակտիվ ներգրավում Հայաստանի զարգացման գործում և միջազգային մակարդակով հայկական գիտության, մշակույթի ու պատմական ժառանգության հանրահռչակում։

 «Հայաստան» դաշինք

Դաշինքը շեշտը դնում է Հայաստանի պետականության, անվտանգության և կայուն զարգացման ամրապնդման վրա։ Քաղաքական առաջնահերթությունների թվում են պետական ինստիտուտների հզորացումը, տարածքային ամբողջականության և ազգային ինքնության պաշտպանությունը, ավանդական արժեքների ու Հայ Առաքելական Եկեղեցու դերի աջակցությունը, ինչպես նաև ուժեղ ու մրցունակ պետության ձևավորումը։

Ծրագրի տնտեսական բաժինը նախատեսում է արդյունաբերական վերածնունդ, բարձր տեխնոլոգիաների զարգացում, նոր աշխատատեղերի ստեղծում, գործազրկության կրճատում, արտահանման աջակցություն և ներդրումների ներգրավում։ Առանձնակի շեշտադրում է արված գյուղատնտեսության վրա՝ մատչելի վարկավորման, ռիսկերի ապահովագրության և արտադրանքի երաշխավորված իրացման միջոցով։

Սոցիալական ոլորտում դաշինքը խոստանում է կենսաթոշակների և աշխատավարձերի բարձրացում, առողջապահական համակարգի զարգացում, երիտասարդ ու բազմազավակ ընտանիքների աջակցություն, ինչպես նաև տարածքային զարգացման ծրագրերի իրականացում։

Արտաքին քաղաքականության մեջ դաշինքը կողմնակից է Ռուսաստանի, ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ Հայաստանի հարաբերությունների բալանսավորմանը՝ ելնելով ազգային շահերից, հայկական սփյուռքի հետ կապերի խորացմանը և հայրենադարձության խթանմանը։

«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն

Կուսակցությունը շեշտը դնում է «երաշխավորված խաղաղության» հայեցակարգի վրա, որը պետք է ապահովվի տարածաշրջանային հավասարակշռության վերականգնման և բալանսավորված արտաքին քաղաքականության միջոցով՝ առանց ուժային որևէ մեկ կենտրոնից կախվածության։

Ադրբեջանի հետ կարգավորման շրջանակներում կուսակցությունը կողմնակից է առանց միակողմանի զիջումների խաղաղության պայմանագրին, իրավական հիմքով սահմանների սահմանազատմանն ու սահմանագծմանը, Արցախի հայերի իրավունքների պաշտպանությանն ու նրանց վերադարձի իրավունքի առաջմղմանը։ Առաջարկվում է նաև տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակում՝ Հայաստանի լիակատար ինքնիշխան վերահսկողության ներքո, և ժամանակակից պրոֆեսիոնալ բանակի զարգացում։

Տնտեսության մեջ ծրագիրը կողմնորոշված է դեպի աճի ներդրումային մոդելի անցումը՝ ներդրումների մասնաբաժնի ավելացում, ՀՆԱ-ի բազմապատիկ աճ, արդյունաբերության զարգացում և բարենպաստ հարկային միջավայրի ստեղծում։ Առանցքային միջոցառումների թվում են փոքր բիզնեսի համար արտոնությունները, մարզերում արդյունաբերական գոտիների ստեղծումը, հարկային և վարկային բեռի նվազեցումը, ինչպես նաև գյուղատնտեսության՝ որպես ռազմավարական ոլորտի զարգացումը՝ սուբսիդիաների, պահպանման և վերամշակման ենթակառուցվածքների միջոցով։

Սոցիալական բլոկը ներառում է կենսաթոշակների բարձրացում մինչև թիրախային մակարդակ, անվճար կրթություն պետական հաստատություններում, կոմունալ ծառայությունների սակագների նվազեցում և առողջապահական համակարգի զարգացում՝ ապահովագրական մոդելի տարրերով։

Ամփոփում

Չնայած մոտեցումների տարբերություններին, քարոզարշավի մասնակիցների մեծ մասն իրենց ծրագրերը կառուցում են մի քանի առանցքային թեմաների շուրջ՝ երկրի անվտանգության ապահովում, տարածաշրջանում խաղաղ կարգավորման կայուն մոդելի որոնում, տնտեսական աճ, կենսամակարդակի բարձրացում և պետական ինստիտուտների ամրապնդում։ Միևնույն ժամանակ, այդ նպատակներին հասնելու համար նրանց առաջարկած մեխանիզմներն էականորեն տարբերվում են, ինչն էլ հենց ընտրողները պետք է գնահատեն հունիսի 7-ին։