ՀՀ ԱԺ ընտրություններ-2026. Ո՞վ կձևավորի Հայաստանի նոր կառավարությունը և երբ է հնարավոր երկրորդ փուլը

ԵՐԵՎԱՆ, 5 հունիսի․/Նովոստի-Արմենիա/․ Հունիսի 7-ին ՀՀ քաղաքացիները կընտրեն Ազգային ժողովի նոր կազմը։ Պատգամավորական մանդատների համար պայքարում է 18 քաղաքական ուժ։ Քվեարկության արդյունքներից է կախված ոչ միայն խորհրդարանում տեղերի բաշխումը, այլև այն, թե արդյոք կհաջողվի հաղթողին ինքնուրույն ձևավորել կառավարություն, որքան ձայն կպահանջվի վարչապետի ընտրության համար և արդյոք ընտրությունների երկրորդ փուլի անհրաժեշտություն կառաջանա։ Պատմում ենք, թե ինչպես է կառուցված Հայաստանի ընտրական համակարգը և ինչ սցենարներ են հնարավոր ընտրատեղամասերի փակվելուց հետո։

Հիշեցնենք, որ քաղաքական ուժերը քվեաթերթիկներում ներկայացված են հետևյալ համարների ներքո.

1.    Ռեֆորմիստների կուսակցություն (առաջին համար և վարչապետի թեկնածու՝ Վահան Բաբայան)

2.    «Բոլորին դեմ եմ» ժողովրդավարական կուսակցություն (Սպարտակ Կյուրեղյան)

3.    «Ուժեղ Հայաստան» դաշինք («Ուժեղ Հայաստան», «Նոր դարաշրջան», «Հայաստանը ես եմ») (Սամվել Կարապետյան)

4.    Հայաստանի Շնորհապետական կուսակցություն (Գուրգեն Սիմոնյան)

5.    «Նոր ուժ» ռեֆորմիստական կուսակցություն (Հայկ Մարության)

6.    «Միասնության թևեր» կուսակցություն (Արման Թաթոյան)

7.    «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն (Գագիկ Ծառուկյան)

8.    «Ազգային-ժողովրդավարական բևեռ» համահայկական կուսակցություն (Վարուժան Ավետիսյան)

9.    «Քոչարի՝ ազգային վերածնունդ և ազգի զարթոնք» կուսակցություն (Արտակ Սարգսյան)

10.  «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցություն (Լևոն Զուրաբյան)

11.   «Հանրապետություն» կուսակցություն (Արամ Սարգսյան)

12.   Քրիստոնեա-ժողովրդավարական կուսակցություն (Լևոն Շիրինյան)

14.«Ժողովրդավարական համախմբում» կուսակցություն (Սուրեն Պետրոսյան)

15.«Դեմոկրատիա, օրենք, կարգապահություն» (ԴՕԿ) կուսակցություն (Վարդան Ղուկասյան)

16.«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցություն (Նիկոլ Փաշինյան)

17.«Հայաստան» կուսակցությունների դաշինք՝ ՀՅԴ «Դաշնակցություն», «Առաջ» աջ կենտրոնամետ կուսակցություն (Ռոբերտ Քոչարյան)

18.«Հանուն Հանրապետության՝ ժողովրդավարության պաշտպաններ» կուսակցություն (Արման Բաբաջանյան)

19.«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն (Էդմոն Մարուքյան)

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի ընտրողների ռեգիստրում ընդգրկված ընտրողների ընդհանուր թիվը կազմել է 2 505 102 մարդ։ Քվեարկությունը կկազմակերպվի 2 005 ընտրատեղամասերում։

Մասնակցություն. ընտրությունները կկայանան ընտրողների ցանկացած թվի դեպքում

Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների համար մասնակցության նվազագույն շեմ սահմանված չէ։ Սա նշանակում է, որ ընտրությունները համարվում են կայացած՝ անկախ քվեարկությանը մասնակցած քաղաքացիների թվից։

Ընտրությունների արդյունքներով Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը որոշում է կայացնում մանդատների բաշխման, առանձին տեղամասերում կրկնակի քվեարկություն անցկացնելու կամ ընտրություններն անվավեր ճանաչելու մասին՝ օրենքով սահմանված դեպքերում։ Ընտրությունները կայացած ճանաչելու հիմքերի թվում մասնակցության նվազագույն շեմի պահանջ չկա։

Քանի՞ պատգամավոր կա Ազգային ժողովում

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության համաձայն՝ Ազգային ժողովը կազմված է առնվազն 101 պատգամավորից։

Խորհրդարանն ընտրվում է համամասնական ընտրակարգով։ Միևնույն ժամանակ, Ընտրական օրենսգիրքը նախատեսում է հատուկ մանդատներ չորս ազգային փոքրամասնությունների՝ եզդիների, ռուսների, ասորիների և քրդերի ներկայացուցիչների համար։

Գործնականում պատգամավորների թիվը կարող է գերազանցել 101-ը՝ խորհրդարանական մեծամասնություն, ընդդիմության և ազգային փոքրամասնությունների ներկայացվածություն ապահովելու համար հատկացված լրացուցիչ մանդատների պատճառով։

Ինչպես են բաշխվում մանդատները

Մանդատների բաշխմանը թույլատրվում են մասնակցել այն կուսակցությունները և դաշինքները, որոնք հաղթահարել են օրենքով սահմանված անցողիկ շեմը.

· կուսակցությունների համար՝ 4%,

· ոչ ավելի, քան 3 կուսակցություններից կազմված դաշինքների համար՝ 8%,

· 4 և ավելի կուսակցություններից կազմված դաշինքների համար՝ 10%:

Եթե շեմի կիրառումից հետո խորհրդարան են անցնում 3-ից քիչ քաղաքական ուժեր, ապա մանդատներ ստանալու իրավունք են ստանում նաև հաջորդ լավագույն արդյունքն ունեցող կուսակցությունները կամ դաշինքները, որպեսզի Ազգային ժողովում ներկայացված լինի առնվազն 3 քաղաքական ուժ։

Մանդատները ընտրությունների մասնակիցների միջև բաշխվում են յուրաքանչյուր կուսակցության կամ դաշինքի օգտին տրված վավեր ձայների թվին համամասնորեն։

Պարզ ձևակերպմամբ՝ Հայաստանը խորհրդարանն ընտրում է համամասնական ընտրակարգով. որքան շատ ձայն է ստացել կուսակցությունը կամ դաշինքը, այնքան շատ տեղ է ստանում Ազգային ժողովում։ Միևնույն ժամանակ, օրենքը երաշխավորում է առնվազն 3 քաղաքական ուժի ներկայացվածությունը և նախատեսում է կայուն խորհրդարանական մեծամասնության ձևավորման մեխանիզմներ։

Սահմանադրական մեծամասնություն

Սահմանադրական օրենքների ընդունման համար (ներառյալ Ընտրական օրենսգիրքը, Ազգային ժողովի կանոնակարգը, քաղաքական կուսակցությունների, հանրաքվեի, Սահմանադրական դատարանի և Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին օրենքները) պահանջվում է խորհրդարանի պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3\5-ը։ Ազգային ժողովի նվազագույն՝ 101 պատգամավոր կազմի դեպքում դա կազմում է 61 ձայն։

Այսպիսով, եթե իշխող ուժն ունի 61 մանդատ, ապա այն կարող է ինքնուրույն ընդունել ոչ միայն սովորական, այլև սահմանադրական օրենքները, որոնց հաստատման համար անհրաժեշտ է ձայների 3/5 մեծամասնություն։

Սահմանադրության մի շարք փոփոխությունների ընդունման համար, որոնք կարող են հաստատվել խորհրդարանի կողմից՝ առանց հանրաքվեի դրվելու, պահանջվում է արդեն պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 2\3-ը։ Խորհրդարանի 101 պատգամավոր կազմի դեպքում դա նշանակում է առնվազն 68 ձայն։

Որքա՞ն ձայն է անհրաժեշտ վարչապետի ընտրության համար

Նոր Ազգային ժողովի ձևավորումից հետո հանրապետության նախագահը վարչապետ է նշանակում խորհրդարանական մեծամասնության կողմից առաջադրված թեկնածուին։

Եթե վարչապետի պաշտոնը թափուր է մնում, կառավարության նոր ղեկավարին ընտրում է խորհրդարանը։ Դրա համար պահանջվում է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությունը։ Ազգային ժողովի նվազագույն՝ 101 պատգամավոր կազմի դեպքում դա նշանակում է առնվազն 51 ձայն։

Եթե առաջադրված թեկնածուն չի ընտրվում, 7 օր հետո անցկացվում է կրկնակի քվեարկություն։ Եթե երկրորդ փուլում ևս որևէ թեկնածու չի ստանում ձայների անհրաժեշտ մեծամասնությունը, ԱԺ-ն արձակվում է իրավունքի ուժով, որից հետո նշանակվում են արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։

Ե՞րբ է հնարավոր խորհրդարանական ընտրությունների 2-րդ փուլը

Հայաստանի օրենսդրությունը նախատեսում է կայուն խորհրդարանական մեծամասնության ապահովման հատուկ մեխանիզմ։ Եթե ընտրությունների արդյունքներով չի ձևավորվում մեծամասնություն, որն ընդունակ է առաջադրել վարչապետ և ապահովել կառավարության կայուն գործունեությունը, կարող է անցկացվել քվեարկության 2-րդ փուլ։

Մանդատների նախնական բաշխումից հետո առավելագույն թվով տեղեր ստացած քաղաքական ուժը (կուսակցությունը կամ դաշինքը) իրավունք ունի 9 օրվա ընթացքում կոալիցիա կազմել խորհրդարան անցած այլ ուժերի հետ։ Դրա համար կոալիցիան պետք է տնօրինի մանդատների առնվազն 52%-ին և առաջադրի վարչապետի միասնական թեկնածու։

Եթե նման կոալիցիա չի ստեղծվում, խորհրդարանական մյուս ուժերին տրվում է ևս 5 օր՝ նույն պայմաններով այլընտրանքային մեծամասնություն ձևավորելու համար։

Եթե այդ ժամկետների լրանալուց հետո խորհրդարանական մեծամասնություն չի ձևավորվում, նշանակվում է ընտրությունների 2-րդ փուլ։

Ինչպե՞ս է անցնում 2-րդ փուլը

2-րդ փուլն անցկացվում է քվեարկության օրվանից հետո 35-րդ օրը։ Դրան մասնակցում են առաջին փուլում առավելագույն թվով ձայներ հավաքած երկու քաղաքական ուժերը։

Մինչև 2-րդ փուլի անցկացումը թույլատրվում է նոր քաղաքական դաշինքների ստեղծում՝ ընտրական շեմը հաղթահարած կուսակցությունների և դաշինքների մասնակցությամբ, պայմանով, որ համաձայնեցվի վարչապետի միասնական թեկնածու։

2-րդ փուլի արդյունքներով հաղթած ուժը լրացուցիչ մանդատների իրավունք է ստանում, եթե դա անհրաժեշտ է կայուն խորհրդարանական մեծամասնություն ձևավորելու համար։ Արդյունքում նրան երաշխավորվում է Ազգային ժողովում տեղերի առնվազն 52%-ը։