Բաստուրմայով, չիլիով և դոշաբով․ ինչպե՞ս է հայկական շոկոլադը դառնում երկրի այցեքարտը (ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ)
Այսօր նշվող շոկոլադի միջազգային օրվա առթիվ «Նովոստի–Արմենիայի» հետ զրույցում շոկոլադագործ Դիանա Խոպշանոսովան պատմել է Հայաստանում արհեստագործական շոկոլադի զարգացման, Bean-to-bar մշակույթի և հայկական համերով նորարարական շոկոլադների ստեղծման մասին։
Հետաքրքրությունից դեպի սեփական արտադրություն
Ամեն ինչ սկսվեց մի պարզ հարցից․ արդյո՞ք Հայաստանում արտադրվում է Bean-to-bar (հատիկից մինչև շոկոլադե սալիկ) տեխնոլոգիայով շոկոլադ։ Երբ Դիանան և նրա գործընկերը պարզեցին, որ նման արտադրություն չկա, սկսեցին ուսումնասիրել թեման՝ դեռ չպատկերացնելով, որ հետաքրքրությունը հետագայում կվերածվի սեփական գործի։
«Քանի որ Հայաստանում չկար նման արտադրանք, մենք ուղղակի նոր տերմին ստեղծեցինք, որը կոչվում է արհեստագործական շոկոլադ։ Այսպես ուսումնասիրելով, կրթվելով, կամաց-կամաց բանը հասավ նրան, որ արդեն դառավ բիզնես»,– պատմում է Դիանան։
Սկզբում անհրաժեշտ սարքավորումներ չունեին, ուստի պատրաստում էին միայն շոկոլադե կոնֆետներ։ Մոտ մեկ տարի անց արդեն գործընկեր Մհեր Թադևոսյանը նախագծեց և հավաքեց մելանժորը՝ Bean-to-bar արտադրության հիմնական սարքը, և սկսվեց հայկական արհեստագործական շոկոլադի արտադրությունը։
Շոկոլադի պատրաստման ամբողջ գործընթացը տևում է շուրջ 72 ժամ։ Դիանայի խոսքով՝ հենց մելանժորի շնորհիվ էլ ձևավորվեց այսօր մեզ հայտնի շոկոլադը։
«Նախկինում Մայա ցեղերը ունդերը տրորում էին քարե սեղանների վրա՝ քարե գրտնակներով: Ավելի ուշ՝ XIX դարում, ստեղծվեց մելանժոր գործիքը, այն մի տարա է՝ գրանիտե հատակով և երկու պտտվող գրանիտե գլաններով, որոնց միջև էլ տեղի էր ունենում ունդերի տրորումը: Սա էլ հենց սկիզբ դրեց այսօր մեզ հայտնի շոկոլադի արտադրությանը»,— պատմում է Դիանան:
Համային բացահայտումներ. բաստուրմայից մինչև չիլի
Արհեստագործական շոկոլադը չի սահմանափակվում միայն դասական համերով։ Արտադրամասում կարելի է գտնել շոկոլադ դոշաբով, չիլի պղպեղով, ռոմով և նույնիսկ... բաստուրմայով։
Չիլի պղպեղով շոկոլադը շոկոլադագործը կոչում է «տուրք հներին»։
«Առաջին շոկոլադը ջրիկ տեսակով հենց պարունակել է չիլի պղպեղ, զանազան համեմունքներ և ալկոհոլ։ Իսկ սա շատ մոտ է դրան», - ընդգծում է նա։
Իսկ բաստուրմայով շոկոլադը, ըստ Դիանայի, ամենահամարձակ փորձերից մեկն է։
«Դա այն պրոդուկտներից է, որը կամ շատ հավանում են, կամ բացարձակ չեն ընդունում։ Մարդիկ կան, որ երբ նույնիսկ լսում են այդ համադրության մասին, ասում են՝ նույնիսկ չառաջարկեք»,– պատմում է շոկոլադագործը։
Շոկոլադե տեսականու մեջ իրենց ուրույն տեղն ունեն նաև էներգետիկ բատոնները, որոնք պատրաստվում են մոտ 10 տեսակի տարբեր ընդեղենից և սերմերից, 2 տեսակի չամիչից և բնական մեղրից։
Հայկական շոկոլադագործության հետքերով
Քչերը գիտեն, որ հայկական շոկոլադագործությունն ավելի քան մեկդարյա պատմություն ունի։ Դրա արմատները հասնում են 1891 թվական, երբ Բաքվում հայ ձեռներեցներ Փիլիպոսյանց եղբայրները հիմնեցին տարածաշրջանի շոկոլադի արտադրամասերից մեկը։
«Եղբայրները, ծանոթանալով այդ տեխնոլոգիային Եվրոպայում, բերեցին, հասցրեցին տարածաշրջան», - պատմում է Դիանան։
Շոկոլադը՝ որպես Հայաստանի այցեքարտ
Այսօր արտադրամասը միայն շոկոլադ պատրաստելու վայր չէ։ Այն դարձել է մի փոքր մշակութային հարթակ, որտեղ զբոսաշրջիկները ոչ միայն հետևում են ամբողջ արտադրական գործընթացին, այլև ծանոթանում կակաոյի և շոկոլադի պատմությանը, ինքնուրույն պատրաստում շոկոլադե իրեր, իսկ մեկնելիս իրենց հետ տանում Հայաստանի համն ու մշակույթը ներկայացնող շոկոլադ։
Այդ նպատակով ստեղծվել են նաև հատուկ հավաքածուներ՝ Գեղարդի և Հաղարծնի վանական համալիրների պատկերներով;
«Սա շատ լավ կարող է ներկայացնել մեր հայկական մշակույթը»,– նշում է Դիանան։
