Հայաստանին կհաջողվի համատեղել տարածաշրջանի տարբեր երկրների շահերը՝ ԵՄ «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրի շրջանակներում

Հեռանկարները հետաքրքիր են այն պարզ պատճառով, որ ծրագիրը բավականին ճկուն է, այսինքն՝ այն հնարավորություն է տալիս հաշվի առնել ինչպես Եվրամիության երկրների, այնպես էլ գործընկեր-երկրների շահերը, ընդ որում նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է փորձել հաշվի առնել սեփական առանձնահատկությունը:

Նովոստի-Արմենիա – Ինչպիսի՞ն են այն առավել ակնհայտ շահերը, որոնք Հայաստանը կարող է քաղել այս ծրագրում անդամակցելուց՝  ինչպես տնտեսության, այնպես էլ քաղաքականության տեսակետից:

Ա. Իսկանդարյան – Եթե խոսենք Հայաստանի մասին, ապա այստեղ առկա են և քաղաքական, և տնտեսական շահերը: Եթե խոսենք տնտեսական ոլորտի մասին, ապա Հայաստանի պայմաններում, երկիր, որը զգալի չափով գտնվում է մեկուսացման մեջ աշխարհագրական և այլ պատճառներով, հատկապես կարևոր է: Մասնավորապես, դա Եվրոպայի հետ առևտրային բարենպաստության մասին համաձայնագիրն է, ընկերակցության գաղափարի զարգացումն է, որն իրականում դեռ բովանդակություն չունի. «Արևելյան գործընկերության» շրջանակներում նման ծրագիր չկա, սակայն ընկերակցության գաղափարը կարելի է զարգացնել եվրոպական շուկա ապրանքների և ծառայությունների հասանելիության, մուտքի արտոնագրի ռեժիմի պարզեցման իմաստով: Այս ամենը շատ լուրջ նշանակություն ունի Հայաստանի համար՝ ինչպես խորհրդանշական, այնպես էլ ոչ խորհրդանշական:

Ինչ վերաբերում է քաղաքական ոլորտին, ապա դա ENP-ի (ԵՄ «Նոր եվրոպական հարևանություն» ծրագիր) հաջորդ փուլն է և մեր երկրներում քաղաքականության եվրոպականացման ծրագրի շարունակությունը: ENP-ի կազմում ընդգրկված էր 17 երկիր՝ Մարոկկոյից մինչև Վրաստան, «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրում ընդգրկված է միայն վեց երկիր՝ ENP-ի պետությունների թվից (Ադրբեջան, Հայաստան, Վրաստան, Մոլդովա, Բելառուս և Ուկրաինա), և դրանք եվրոպական երկրներն են, այսինքն՝ եվրոպական կազմակերպություններում (Եվրոպայի խորհրդում, ԵԱՀԿ-ում) ընդգրկված պետություններն են: Այս վեց երկրները հնարավորություն ունեն խորացնել և շարունակել իրենց մուտքը եվրոպական քաղաքական և տնտեսական տարածք: Դա վերաբերում է ժողովրդավարացմանը, ընտրական համակարգերի կատարելագործմանը, մամուլի ազատությանը, առևտրային առավելություններին և այլն:

Սա իսկապես կարևոր է, և մասնավորապես Հայաստանի համար, սակայն մյուս կողմից՝ դա կարելի է անել, կարելի է և չանել, դա կարող է ստացվել կամ չստացվել: Այս ամենի համար ոչ միայն պետք է ակտիվ լինի Բրյուսելը, Եվրոպայի հետ փոխգործակցելիս պետք է մշակվեն նաև եվրոպական տարածք հետագա մուտք գործելու մեթոդներն ու տեխնոլոգիաները:

Նովոստի-Արմենիա – Այսինքն «Արևելյան գործընկերություն» ծրագիրը հերթական քայլ է դեպի եվրոպականացու՞մ:

Ա. Իսկանդարյան – Այո:

Նովոստի-Արմենիա – Կարո՞ղ է, արդյոք, այս ծրագիրը որոշակի ազդակ կամ գործիք լինել հակամարտությունների, մասնավորապես՝ ղարաբաղյան հակամարտության լուծման համար:

Ա. Իսկանդարյան – Հենց այս պահին ինձ թվում է, որ ոչ: Այժմ վերցնել և կարգավորել հակամարտությունը միայն այն պատճառով, որ մենք այդ ծրագրի անդամներ ենք, այդքան էլ լուրջ չէ: Սակայն այս տարածքում քաղաքական և տնտեսական մթնոլորտի ընդհանուր փոփոխությունը կարող է քաղաքական մշակույթի որոշակի փոփոխությունների հանգեցնել: Չէ՞ որ այս ծրագրի շրջանակներում գործող մեխանիզմները փոխզիջման մեխանիզմներ են, իսկ դրանք կարող են արդյունավետ ազդել հակամարտությունների կարգավորման վրա: Այսինքն՝ երկարաժամկետ հեռանկարում դա կարող է հակամարտության լավագույն լուծման որոշակի արդյունքներ տալ: Այժմ խոսքը հակամարտությունները կարգավորելու մասին չէ, այլ անգամ այդ հակամարտությունների առկայության պայմաններում կայուն գոյություն ունենալու մասին է, և խաղաղ գոյություն ունենալով՝ փորձել հակամարտության լուծման հետագա քայլեր մշակել:

Նովոստի-Արմենիա – Իսկ ինչպե՞ս կմեկնաբանենք Ռուսաստանի դիրքորոշումը «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրի նկատմամբ, և այս համատեքստում ինչպիսի՞ կապ է նկատվում հայ-ռուսական հարաբերությունների հետ:

Ա. Իսկանդարյան – Լավ հարց է: Ռուսաստանն, իհարկե, այն ծրագրի նկատմամբ, որի մեջ ինքը չի մտնում, վերաբերվում է որոշակի կասկածանքով: Մյուս կողմից՝ կոնկրետ Հայաստանի դեպքում գործերն ավելի լավատեսական են, քան այլ երկրների դեպքում: Հայաստանը սովորել է գոյություն ունենալ նման շրջանակներում, դա մեզ մոտ կոմպլեմենտարիզմ է կոչվում: Մենք սովորել եք քաղաքականորեն խնդիրները լուծել այնպես, որպեսզի աշխատելով Եվրոպայի հետ՝ չնեղացնենք Ռուսաստանին, և աշխատելով Ռուսաստանի հետ՝ չնեղացնենք Եվրոպային, այսինքն հաշվի առնել Ռուսաստանի շահերը եվրոպական երկրների հետ համագործակցելիս և հակառակը: Դա ոչ միշտ է հոյակապ ստացվում, երբեմն դժգոհություններ են լինում ինչպես այս, այնպես էլ մյուս կողմից, սակայն, ընդհանուր առմամբ, ի տարբերություն այլ երկրների՝ օրինակ Վրաստանի, Հայաստանին դա հաջողվել է: Ես շատ մեծ հույս ունեմ, որ եվրոպական գործընկերության շրջանակներում ևս Հայաստանին կշարունակվի հաջողվել գնալ ինտեգրման եվրոպական կառույցների և կազմակերպությունների հետ՝ բացատրելով Ռուսաստանին, որ դա չի հակասում նրատարածաշրջանային շահերին:

Լավ օրինակ են վերջին տարվա ընթացքում փոխված հայ-թուրքական փոխհարաբերությունները: Կավարտվի՞ գործընթացը, թե ոչ, թեթև՞ է այն ընթանում, թե ծանր՝ այլ հարց է: Սակայն եթե Ռուսաստանը դեմ լիներ, ապա դա ընդհանրապես տեղի չէր ունենա: Այսինքն՝ հաջողվում է համատեղել տարբեր երկրների և տարբեր ուժերի շահերը այս տարածաշրջանում: Եվ ինձ թվում է, որ Հայաստանին դա կհաջողվի անել նաև «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրի շրջանակներում:

Նովոստի-Արմենիա – Եթե դիտարկենք հայ-թուրքական հարաբերությունները որոշակի եռակի ձևաչափում՝ Հայաստան-Թուրքիա-Եվրոպա, կարո՞ղ է երկկողմ հարաբերությունների ուղղվածության որևէ փոփոխություն տեղի ունենալ:

Ա. Իսկանդարյան – Ոչ: Հայ-թուրքական հարաբերություններն ու «Արևելյան գործընկերությունը» տարբեր բաներ են: Թուրքիան «Արևելյան գործընկերության» և Եվրամիության անդամ չէ: Հայ-թուրքական փոխհարաբերություններն առանձին ձևաչափ են, որում, իհարկե, շահագրգռված են եվրոպական երկրներն ու «Արևելյան գործընկերության» երկրները, սակայն ճիշտ չէ այս ծրագրի ձևաչափի մեջ ուղղակիորեն ներառել այս փոխհարաբերությունները:-0-