Սպագետին ծառի վրա՞ է աճում, իսկ մակարոնը գիրացնո՞ւմ է․ 10 միֆ պաստայի մասին և հայկական արիշտայի գաղտնիքները
ԵՐԵՎԱՆ, 25 հոկտեմբերի․ /Նովոստի–Արմենիա/․ Սպագետին ծառի վրա՞ է աճում։ Իհարկե՝ ոչ։ Բայց գիտե՞ք, որ ժամանակին հազարավոր մարդիկ հավատացել են դրան։ Իսկ մակարոնն իսկապե՞ս գիրացնում է, ինչո՞ւ իտալացիները չեն լվանում այն եփելուց հետո, և թարմ պաստան միշտ ավելի՞ լավն է, քան չորացրածը։
Պարզվում է՝ այս սովորական թվացող ուտեստի շուրջ այնքան միֆեր կան, որ դրանցից մի քանիսը կարող են զարմացնել նույնիսկ պաստայի ամենամեծ սիրահարներին։
Հոկտեմբերի 25-ին՝ Պաստայի համաշխարհային օրվա առթիվ, «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է մակարոնի մասին 10 տարածված միֆ և բացահայտում հայկական արիշտայի պատրաստման մի քանի հետաքրքիր գաղտնիք։
Հայկական արիշտա․ երբ խոհանոցը վերածվում էր ընտանեկան արարողության
Մինչ իտալական պաստան նվաճում էր աշխարհը, հայկական ընտանիքներում արիշտա պատրաստելն արդեն վաղուց խոհարարական ավանդույթ էր։
Ալյուրից ու ջրից պատրաստվող արիշտան ոչ միայն համեղ ուտեստ էր, այլև ձմռան կարևոր պաշար։ Այն նախապես պատրաստում, չորացնում և պահեստավորում էին՝ ինչպես ձավարը, փոխինդը կամ տհալը։
Արիշտայի պատրաստումը հաճախ միավորում էր ընտանիքի անդամներին․ մեկը խմորն էր հունցում, մյուսը՝ գրտնակում, երրորդը՝ բարակ շերտերով կտրատում։
Իսկ ի՞նչն է հետաքրքիր․ հայկական արիշտայի շուրջ նույնպես միֆեր կան։
Միֆ 1. «Արիշտա» բառը թուրքական կամ ճապոնական ծագում ունի
Իրականություն. Հայ խոհարարական արվեստների զարգացման և պահպանման հասարակական կազմակերպության նախագահ Սեդրակ Մամուլյանը նման թեզերը համարում է մանիպուլյատիվ։
«Պատմական Հայաստանում եղել են դարաշրջաններ (օրինակ՝ Օսմանյան կայսրությունում), երբ հայերեն խոսելը խստիվ արգելված է եղել: Եվ դա վերաբերում էր ոչ միայն ուտեստների, այլև մասնագիտությունների անվանումներին», – նշում է Մամուլյանը։
Միֆ 2. Եփելուց հետո մակարոնը պարտադիր պետք է լվանալ
Իրականություն. Եթե ցանկանում եք համեղ մակարոն՝ լավ սոուսով, սովորաբար ավելի լավ է այն չլվանալ։
Պատճառը պարզ է․ եփելու ընթացքում մակարոնի մակերեսին օսլա է առաջանում, որն օգնում է սոուսին ավելի լավ կպչել։
Սեդրակ Մամուլյանն էլ խորհուրդ չի տալիս լվանալ ո՛չ մակարոնը, ո՛չ հայկական արիշտան։
«Ո՛չ, նման բան չկա: Ընդհանրապես, մակարոնի դեպքում էլ դա ճիշտ չէ: Դա թերևս հարմարեցված է ռեստորանային սպասարկմանը, որպեսզի իրար չկպչի կամ տեսքը պահպանի: Բայց սննդային արժեքի տեսանկյունից ընդհակառակը՝ տաք մակարոնը կամ արիշտան հենց իրենց քիչ ջրով լցնում են սխտոր-մածունը և մատուցում տաք-տաք», – նշում է Մամուլյանը։
Իսկ եթե պատրաստում եք սառը մակարոնային աղցան, լվանալը կարող է օգտակար լինել։
Միֆ 3. Մարկո Պոլոն է մակարոնը Չինաստանից բերել Իտալիա
Իրականություն. Սա գեղեցիկ պատմություն է, բայց պատմական փաստերը դրան չեն համապատասխանում։
Իտալիայում մակարոնեղենի նախատիպեր կային դեռ Մարկո Պոլոյի հայտնի ճանապարհորդությունից առաջ։ Միջնադարյան Սիցիլիայում, օրինակ, արդեն պատրաստում էին չորացրած պաստա։
Իսկ թե ով է առաջինը մտածել ալյուրից ու ջրից նման ուտեստ պատրաստել, հստակ հայտնի չէ։ Տարբեր ժողովուրդներ ունեցել են իրենց տարբերակները։
Այսպիսով՝ մակարոնի պատմությունը շատ ավելի հին ու խճճված է, քան մեկ ճանապարհորդի մասին լեգենդը։
Միֆ 4. Սպագետին աճում է ծառերի վրա
Իրականություն. Ոչ, բայց այս պատմությանը ժամանակին իսկապես հավատացել են։
1957 թվականի ապրիլի 1-ին BBC-ի «Panorama» հաղորդաշարը ցուցադրել է ռեպորտաժ, որտեղ շվեյցարացիները ծառերից սպագետի էին հավաքում։
Հեռուստադիտողները տեսնում էին, թե ինչպես են մարդիկ երկար սպագետիները զգուշորեն պոկում ճյուղերից և լցնում զամբյուղները։
Այսօր նման տեսարանը դժվար թե որևէ մեկին համոզի, բայց այն ժամանակ Մեծ Բրիտանիայում սպագետին դեռ այնքան տարածված չէր։
Հաղորդումից հետո BBC-ն բազմաթիվ զանգեր է ստացել։ Ոմանք նույնիսկ ցանկանում էին իմանալ՝ ինչպես կարելի է սեփական այգում «սպագետիի ծառ» աճեցնել։
Այս պատմությունը դարձավ հեռուստատեսության ամենահայտնի ապրիլմեկյան կատակներից մեկը։
Միֆ 5. Մակարոն ուտելը գիրացնում է
Իրականություն. Մակարոնն ինքնին ավելորդ քաշի պատճառ չէ։
Շատ ավելի կարևոր է, թե որքան եք ուտում, ինչով եք համադրում այն և ինչպիսին է ձեր ընդհանուր սննդակարգը։
Համեմատեք երկու ափսե՝ մեկը բանջարեղենով ու թեթև սոուսով, մյուսը՝ մեծ չափաբաժնով, յուղոտ սոուսով և առատ պանրով։
Երկուսն էլ մակարոն են, բայց դրանց կալորիականությունը կարող է զգալիորեն տարբերվել։
Այսպիսով՝ խնդիրը ոչ թե մակարոնն է, այլ չափաբաժինն ու այն, թե ինչ եք ավելացնում ձեր ափսեում։
Միֆ 6. Թարմ պաստան միշտ ավելի լավն է, քան չորացրածը
Իրականություն. Պարտադիր չէ։
Թարմ պաստան սովորաբար ավելի նուրբ է, արագ է եփվում և հաճախ պատրաստվում է ալյուրից ու ձվից։ Այն հարմար է հատկապես նուրբ սոուսներով ու լցոնված ուտեստների համար։
Չորացրած պաստան հիմնականում պատրաստվում է կարծր ցորենից ու ջրից։ Այն երկար է պահպանվում և եփելիս լավ է պահում իր կառուցվածքը։
Իսկ թե որն է ավելի համեղ՝ կախված է ուտեստից և ձեր նախասիրություններից։
Միֆ 7. Բոլոր մակարոնները նույնն են, պարզապես ձևերն են տարբեր
Իրականություն. Սպագետին, պեննեն, ֆուզիլին և ֆարֆալեն միայն արտաքին տեսքով չեն տարբերվում։
Երկար սպագետին հարմար է որոշ սոուսների համար, ակոսավոր պեննեն լավ է պահում սոուսը, իսկ պարուրաձև ֆուզիլիի արանքներում մնում են սոուսն ու դրա բաղադրիչների մանր կտորները։
Բայց տարբերությունը միայն ձևը չէ։
Մակարոնեղենը կարող է պատրաստվել սովորական կամ ամբողջահատիկ ցորենից, լոբազգիներից և այլ հումքից։ Դրանցից որոշներն ավելի շատ մանրաթելեր կամ սպիտակուցներ են պարունակում։
Այսինքն՝ հաջորդ անգամ մակարոն գնելիս արժե նայել ոչ միայն ձևին, այլև բաղադրությանը։
Միֆ 8. Որպեսզի մակարոնը չկպչի, եփելու ջրին պետք է ձեթ ավելացնել
Իրականություն. Ձեթը պարտադիր չէ։
Այն հիմնականում մնում է ջրի մակերեսին և մակարոնի՝ իրար կպչելը կանխելու հուսալի միջոց չէ։
Շատ ավելի արդյունավետ է մակարոնը եփել բավարար քանակությամբ ջրում և հատկապես առաջին րոպեներին լավ խառնել։
Պարզ հնարք է, բայց հաճախ ավելի լավ է աշխատում, քան ջրի մեջ ձեթ լցնելը։
Միֆ 9. Մակարոնը պարզապես «դատարկ ածխաջրեր» է
Իրականություն. Մակարոնեղենը միայն էներգիայի աղբյուր չէ։
Կախված տեսակից՝ այն կարող է պարունակել սպիտակուցներ, B խմբի վիտամիններ, հանքանյութեր և սննդային մանրաթելեր։
Ամբողջահատիկ մակարոնեղենը սովորաբար ավելի շատ մանրաթելեր ունի, քան զտված ալյուրից պատրաստվածը։
Իսկ եթե մակարոնը համադրեք բանջարեղենի, ձկան, մսի կամ այլ սպիտակուցային մթերքների հետ, կարող եք ստանալ ավելի հավասարակշռված ուտեստ։
Միֆ 10. Որքան քիչ մակարոն ուտենք, այնքան լավ
Իրականություն. Մակարոնից ամբողջությամբ հրաժարվելու կարիք չկա, եթե դրա համար բժշկական կամ սննդակարգային հատուկ պատճառ չունեք։
Ավելի կարևոր է ճիշտ ընտրել չափաբաժինը։
Օրինակ՝ մեկ չափահաս մարդու համար մոտ 80 գրամ չոր մակարոնեղենը հաճախ օգտագործվող չափաբաժին է։ Սակայն դա բոլորի համար պարտադիր նորմ չէ։
Ամեն ինչ կախված է տարիքից, ֆիզիկական ակտիվությունից, էներգետիկ պահանջներից և այն բանից, թե ինչի հետ եք մատուցում մակարոնը։
Ի վերջո՝ լինի իտալական սպագետի, թե հայկական արիշտա, կարևորը համն է, չափավորությունն ու ճիշտ պատրաստումը։
Իսկ եթե հաջորդ անգամ ինչ-որ մեկը պատմի, թե սպագետին աճում է ծառերի վրա, արդեն կիմանաք՝ որտեղից է սկսվել այդ զվարճալի պատմությունը։
