+21
Եղանակը Երևանում
Հայ

Հայկական Սուրբ Խաչ տաճարը և թուրքական երկրաշարժը

12:44
26 Հոկտեմբերի 2011

ԵՐԵՎԱՆ, 26 հոկտեմբերի. /Նովոստի-Արմենիա/. Արդեն երկրորդ օրը աշխարհը հետևում է Արևելյան Թուրքիայում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժի հետևանքներին: Ըստ երեքշաբթի առավոտյան տվյալների՝ զոհվել է 366 մարդ, ևս 1300 մարդ տուժել է: Եվ միանգամայն բնական է, որ ողջ աշխարհի կարեկցանքը և  ուշադրությունն ուղղված է մարդկային ողբերգությանն ու տառապանքին:

Սակայն այս պահին քիչ հայտնի աղբյուրներից առանձին բավականին հակասական տեղեկություններ կան Վան գավառում գտնվող հայկական հնագույն հուշարձանների, այդ թվում՝ Վանա լճի Աղթամար կղզու X դարի Սուրբ Խաչ տաճարի ճակատագրի մասին: Չէ՞ որ այս հողը, որը հերթական անգամ սասանվեց  աղետից, աշխարհասփյուռ հայության համար հայտնի է որպես Արևմտյան Հայաստան՝ տարածք, որտեղից հայերը վերջնականապես արտաքսվել են 1915 թ.-ի Ցեղասպանության ժամանակ:

Թուրքիայի Հանրապետությունը համառորեն հրաժարվում է ճանաչել Օսմանյան կայսրությունում իրականացված Հայոց ցեղասպանությունը՝ միլիոնավոր հայերի արտաքսման ընթացքում ուղղակի սպանությունն ու մահը, և պնդում է, որ 300 հազար հայեր են զոհվել ապստամբության ժամանակ: Վանի՝ կայսրության միակ գավառի, որտեղ հայերը մեծամասնություն էին կազմում, ինքնապաշտպանությունը այն ժամանակվա ողբերգական իրադարձությունների նշանակալի դրվագներից մեկը դարձավ: Ցեղասպանությունը ոչ միայն վերածվեց հայկական ինքնության կարևորագույն բաղկացուցիչներից մեկի, այն նաև հայկական Սփյուռքի ձևավորման հիմնական պատճառը դարձավ, և հենց Սփյուռքն էլ սկսեց պայքարել Ցեղասպանության ճանաչման համար: Շուրջ 20 պետություն, այդ թվում նաև Ռուսաստանը  և բազմաթիվ միջազգային, տարածաշրջանային և հասարակական կազմակերպություններ, ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը, և ամեն անգամ նման ճանաչումը դառնում էր Անկարայի զայրացկոտ արձագանքի պատճառ:

Սակայն այդ հողում մնացած հուշարձանները՝ լինեն դրանք հին հայկական Անի մայրաքաղաքի փլատակները, կամ աներևակայելի գեղեցկության Վանի Սուրբ Խաչ տաճարը, կամ բազմաթիվ այլ՝ ավելի պակաս հայտնի հուշարձաններ, դրանք ոչ միայն հայ ժողովրդի սակավ մատչելի «լացի պատերն» են, որոնք տարբեր ժամակներում դիտավորյալ և ոչ դիտավորյալ կերպով ոչնչացվել են: Դրանք նաև հանդիսանում են, կամ, ամեն դեպքում, պետք է հանդիսանան, համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ, թանկ՝ բոլոր քաղաքակիրթ մարդկանց սրտին՝ անկախ նրանց ազգային կամ կրոնական պատկանելությունից: 

Թուրքիան հասկանում է դա: Ներկայացնելով բազմաթիվ երկիմաստ պայմաններ՝ նա բավականին դժկամորեն, ընդունել է Սուրբ Խաչ տաճարի նշանակությունը՝ մի քանի տարի առաջ պետական գանձարանից վճարելով տաճարի վերանորոգման ծախսերը: Դա տեղի ունեցավ տասնամյակներ անց, երբ տաճարը դարձել էր վանդալիզմի և անտեսման օբյեկտ: Այն կրկին վերաբացվեց, սակայն ոչ որպես եկեղեցի, այլ որպես թանգարան, եկեղեցու գմբեթի վրա չթույլատրվեց խաչ տեղադրել: Սակայն նախանցյալ տարվանից այնտեղ թույլատրվում է տարին մեկ անգամ եկեղեցական արարողություն կատարել:

Չեմ ցանկանում ասել, թե միջնադարյան հուշարձանի ճակատագիրը պետք է մարդկային կյանքերի փրկությունից ավելի կարևոր լինի: Բնավ՝ ոչ: Սակայն վաղը կամ վաղ չէ մյուս օրը, համոզված եմ, ոչ միայն ես, այլև շատերը կցանկանան հստակ իմանալ, թե ինչպես են այդ հռչակավոր տաճարներն ու ամրոցի պատերը վերապրել երկրաշարժը, որը նրանց հազարամյակների պատմության մեջ առաջինը չէ: Կարծում եմ՝ տաճարի մասին հոգատարությունը պետք է Թուրքիայի համար լինի ավելի քիչ քաղաքականացված և հարաբերությունների հաստատման առավել ազնիվ տեսակ ոչ միայն հայերի, այլև միլիոնավոր այլ քրիստոնյաների և պետությունների հետ, որոնք մտահոգ են 1915 թ.-ի իրադարձությունների գնահատականի կապակցությամբ:

Տարօրինակ զուգադիպությամբ կամ, ինչպես կասեին ոմանք, նախասահմանված կերպով հենց այդ օրը, երբ Արևելյան Թուրքիայում/Արևմտյան Հայաստանում հողը սասանվեց, Մոսկվայում Ամենայն Հայոց Գարեգին Երկրորդ Կաթողիկոսը ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի և ռուս պետական ու կրոնական պաշտոնատար անձանց ներկայությամբ օծեց մեկ այլ նորակառույց Սուրբ Խաչ տաճարի խաչերը, որը Ռուսաստանում Հայ առաքելական եկեղեցու նոր Մայր տաճարն է: Այս տաճարը կառուցվել է Վանա լճի X դարի տաճարի ճարտարապետական ձևի նմանությամբ:

Օլիմպիական պողոտայի հոյակերտ տաճարի՝ Հայաստանի սահմաններից դուրս հայկական ամենամեծ եկեղեցու կառուցումն արդեն ավարտված է համարվում, մնում է միայն ավարտել տաճարի ներքին հարդարման աշխատանքները, և այն կդառնա Հայ առաքելական եկեղեցու Նոր Նախիջևանի և Ռուսաստանի թեմի կենտրոնը: Իսկ քանի որ Ռուսաստանում, տարբեր տվյալների համաձայն, բնակվում է 1-2 մլն հայ, ապա հավատացյալների թվով այս թեմը Հայ առաքելական հնագույն եկեղեցու խոշորագույն թեմերից մեկն է:

Երկուշաբթի Ռուսաստանի և Հայաստանի նախագահներ Դմիտրի Մեդվեդևի և Սերժ Սարգսյանի բանակցությունների ընթացքում պետությունների ղեկավարները զանգահարել են Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլին և ցավակցություն են հայտնել: Հաշվի առնելով, որ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև չկան դիվանագիտական հարաբերություններ, և այժմ երկրաշարժի գոտով անցնող սահմանը 1993 թ.-ից փակ է, ապա դա քիչ բան չէ: Հատկապես հաշվի առնելով, որ Թուրքիան հրաժարվել է ընդունել Հայաստանի օգնությունը երկրաշարժի հետևանքների վերացման գործում:

Սակայն երբ բոլոր մահացածները հողին կհանձնվեն, երբ հոգ կտարվի բոլոր վիրավորների համար, աշխարհը կցանկանա ճշմարտությունն իմանալ Արևմտյան Թուրքիայում բազմադարյա հայկական ներկայության հռչակավոր հուշարձանների վիճակի մասին: Դրանց նկատմամբ որևէ կերպ վարվելով՝ Թուրքիան կամ քայլ կկատարի դեպի հին վերքերի բուժմանը, կամ էլ ավելի կխորացնի դրանք:-0-

Անդրեյ Զոլոտով, Russia Profile.org-ի կրտսեր, գլխավոր խմբագիր, հատուկ «ՌԻԱ Նովոստիի» համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Ծանոթացեք լուրերին առաջինն ու քննարկեք դրանք մեր Telegram-յան ալիքում

Partners News
ԱՌԿԱ գործակալություն
Բաժնի այլ նյութեր
14:44
04 Ապրիլի 2022
Ռազմական գործողությունների մեկնարկի և Արցախն ու Սյունիքն ամբողջությամբ կորցնելու ռիսկի մասին. քաղաքագետը մեկնաբանել է ստեղծված իրավիճակը
Ռազմական գործողությունների մեկնարկի և Արցախն ու Սյունիքն ամբողջությամբ կորցնելու ռիսկի մասին. քաղաքագետը մեկնաբանել է ստեղծված իրավիճակը
12:12
29 Հոկտեմբերի 2021
Թվային փոխակերպում. Ամերիաբանկն առաջինը Հայաստանում ներդնում է էկոհամակարգերի առցանց միջավայր
Ամերիաբանկը միակն է Հայաստանում, որը ստեղծել է թվային էկոհամակարգերի և լուծումների համախումբ
14:02
03 Օգոստոսի 2021
Հայաստանում արդեն շրջանառվում է COVID-19–ի «Դելտա» վտանգավոր շտամը.ի՞նչ է հայտնի նրա մասին
Հայաստանում արդեն շրջանառվում է COVID-19–ի «Դելտա» վտանգավոր շտամը. պատմում ենք նրա վտանգի և առանձնահատկությունների մասին
10:15
25 Հունիսի 2021
Կցանկանայինք զարգանալ, բայց տարածք չկա. Sevan Startup Summit 2021–ը չի կայանա, իշխանությունները տարածք չեն տրամադրել
Կցանկանայինք զարգանալ, բայց տարածք չկա. Sevan Startup Summit 2021–ը չի կայանա, իշխանությունները տարածք չեն տրամադրել
11:19
04 Հունիսի 2021
Թշնամու նշանառության տակ. ինչպե՞ս են ապրում տավուշցիներն Ադրբեջանի կողմից օկուպացիայի սպառնալիքի ներքո. «Նովոստի–Արմենիա»–ի ռեպորտաժը սահմանամերձ Տավուշից (ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ)
Թշնամու նշանառության տակ. ինչպե՞ս են ապրում տավուշցիներն Ադրբեջանի կողմից օկուպացիայի սպառնալիքի ներքո. «Նովոստի–Արմենիա»–ի ռեպորտաժը սահմանամերձ Տավուշից.ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ
14:17
25 Փետրվարի 2021
Արցախյան պատերազմ. հադրութցի փախստականների կյանքը պատերազմից առաջ և հետո. ԷՔՍԿԼՅՈՒԶԻՎ
Արցախյան պատերազմ. հադրութցի փախստականների կյանքը պատերազմից առաջ և հետո. ԷՔՍԿԼՅՈՒԶԻՎ
16:53
18 Նոյեմբերի 2020
Ի՞նչ է VPN–ը, ինչո՞ւ է այն հարկավոր
Ի՞նչ է VPN–ը, որ՞ն է դրա առավելությունը, ո՞վ կարող է դրանից օգտվել և ինչպե՞ս, պատասխանում ենք այս թեմայի վերաբերյալ բոլոր հիմնական հարցերին
14:48
27 Հոկտեմբերի 2020
Ձախողված ադրբեջանա–թուրքական բլիցկրիգ. այսօր լրանում է արցախյան երկրորդ պատերազմի մեկ ամիսը
Ձախողված ադրբեջանա–թուրքական բլիցկրիգ. այսօր լրանում է արցախյան երկրորդ պատերազմի մեկ ամիսը
18:24
13 Հոկտեմբերի 2020
Քաղաքական տեսաբան Մաքսիմ Յուսինը` Մոսկվայի դերակատարության մասին հայ–ադրբեջանական հակամարտության մեջ
Քաղաքական տեսաբան Մաքսիմ Յուսինը վերլուծում է Ղարաբաղում իրավիճակի սրման հարցում պաշտոնական Մոսկվայի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այն, թե ով և ինչ է խանգարում հրադադարի հաստատմանը
21:47
10 Օգոստոսի 2020
Դարը որպես մեկ ակնթարթ և Թուրքիայի սինդրոմը. հայացք Սևրի պայմանագրին Հայաստանից
Դարը որպես մեկ ակնթարթ և Թուրքիայի սինդրոմը. հայացք Սևրի պայմանագրին Հայաստանից
09:30
27 Հուլիսի 2020
Ո՞րն է նպատակը․ Հայաստանում տարակուսանքի մեջ են ադրբեջանական բիզնեսի վնասը փոխհատուցելու հայազգի միլիարդատիրոջ որոշման պատճառով
Սոցցանցերի հայկական տիրույթում տարակուսանքով են ընդունել միլիարդատեր Սերգեյ Սարկիսովի՝ Մոսկվայում տեղի ունեցած դեպքերի հետևանքով տուժած ադրբեջանական բիզնեսին աջակցելու պատրաստակամությունը
14:29
18 Հուլիսի 2020
«Պատերազմ» ընդդեմ ծիրանի․ հայկական ֆլեշմոբը հաղթում է Մոսկվայում ադրբեջանական սադրանքներին (ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ)
«Պատերազմ» ընդդեմ ծիրանի․ հայկական ֆլեշմոբը հաղթում է Մոսկվայում ադրբեջանական սադրանքներին․ ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ