579.01
6.51
487.67
+22
Եղանակը Երևանում
Հայ

Դարը որպես մեկ ակնթարթ և Թուրքիայի սինդրոմը. հայացք Սևրի պայմանագրին Հայաստանից

21:47
10 Օգոստոսի 2020

ԵՐԵՎԱՆ, 10 օգոստոսի./Նովոստի-Արմենիա/. Հայաստանի պատմության մեջ օգոստոսի 10-ը համարվում է նշանակալի ամսաթիվ, չնայած այդ օրը որևէ տոն չի նշում և ավանդական տոնակատարություններ չեն անցկացվում:

Այդ օրը ուղիղ 100 տարի առաջ ստորագրվել է Սևրի պայմանագիրը, և կարող էր վերնականապես իրականացություն դառնալ արդարության վերականագնման և պատմական հողերի վերադարձի մասին հայ ժողովրդի երազանքը: Այնուամենայնիվ, պատմությունը այլ ընթացք ստացավ: «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը պարզում է, թե ինչպիսին կլիներ աշխարհաքաղաքական դրությունը փաստաթղթի իրագործման դեպքում և Թուրքիայի մոտ Սևրի սինդրոմի պատճառները:

Պայմանագրի էությունը

Իրադարձությունների ավելի հստակ պատկերը ստանալու համար գործակալության թղթակիցը դիմել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանին
և Արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն, թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանին:

Загружается новость ... "Лево"

1920 թ.-ի ապրիլին որոշում է կայացվում Հայկական հարցը լուծել Հայաստանի երկու մասերի միավորմամբ, այսինքն Հայաստանի Հանրապետությունը, որն ուներ 70 հազ. քառ. կմ մակերես, միավորել 90 հազ. քառ. կմ կազմող Արևմտյան Հայաստանի հետ, որն իր մեջ ներառում էր 4 վիլայեթ՝ Տրապիզոն, Էրզրում, Բիթլիս և Վան: Ամբողջ տարածքը կազմում էր 160 հազար քառ. կմ:

«1920 թ.-ի օգոստոսի 10-ին ստորագրվում է Սևրի պայմանագիրը, և սույն պայմանագրի 88-93-րդ հոդվածները վերաբերում էին Հայաստանին: Թուրքիան ճանաչում էր Հայաստանի և վերջինիս չորս վիլայեթների միացումը, իսկ նախագահ Վիլսոնը պետք է որոշեր հայ-թուրքական սահմանը՝ հաշվի առնելով վիլայեթների փախանցումը, ինչն էլ անում է 1920 թվականի նոյեմբերի 22-ին», - ասաց Մելքոնյանը:

Արգելքներ պայմանագրի իրականացման մեջ

«Սակայն,արդեն աշնանը, ռազմաքաղաքական իրավիճակը փոխվեց, քանի որ Ռուսաստանում քաղաքացիական պատերազմի ավարտից գրեթե հետո Խորհրդային իշխանությունն ամրապնդեց իր դիրքերը: 11-րդ Կարմիր բանակը գրավեց Ադրբեջանը 1920թ.-ի ապրիլի վերջին և սկսվեց մերձեցումը քեմալական Թուրքիայի հետ, քանի որ գոյություն ուներ ընդհանուր թշնամին ՝ Անտանտան», - ասաց նա:

Արդյունքում, 1920-ի սեպտեմբերին թուրքական զորքերը պատերազմ սկսեցին Հայաստանի դեմ և գրավեցին ոչ միայն Կարսի շրջանը, այլև Արևելյան Հայաստանի մի մասը:

«Նոյեմբերի 18-ին զինադադար կնքվեց, իսկ դեկտեմբերի 2-ին ՝ Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, Հայաստանի ղեկավարությունը ստիպված եղավ, փաստորեն, հրաժարվել Սևրի պայմանագրից: Սակայն այն մինչ օրս ունի իրավաբանական ուժ և հանդիսանում է հիմնային փաստաթուղթ հայկական պատմական տարածքների վերադարձի համար»,- նշեց փորձագետը:

Միևնույն ժամանակ, Մելքոնյանը հայտնեց, որ որոշ քաղաքական գործիչներ, պատմաբաններ և փաստաբաններ կարծում են, որ համաձայնագիրը չունի որևէ իրավաբանական ուժ, քանի որ այն չի վավերացվել:

«Դա նշանակություն չունի, քանի որ 89-րդ հոդվածի համաձայն, այն բանից հետո, երբ Վիլսոնը որոշում կայացրեց հայ-թուրքական սահմանի վերաբերյալ, այդ փաստաթուղթը ուժի մեջ կմտներ անմիջապես ՝ առանց վավերացման», - ասաց նա ՝ նշելով, որ Հայաստանի ԳԱԱ-ում գրքեր են հրատարակվել, որոնցում ապացուցված է, որ այդ փաստաթղթերը իրավաբանական ուժ ունեն և նկարագրվում է, թե ինչպես կարելի է օրինականորեն հասնել հողերի վերադարձին:

Թուրքիայի «Սևրի սինդրոմը»

Թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության հետ զրույցում անդրադարձել է թուրքական «Սևրի սինդրոմին»: 

«Թուրքիայում պայմանագրի ստորագրումից հետո տասնամյակներ շարունակ գոյություն ունի այնպիսի երևույթ, ինչպիսին է Սևրի սինդրոմը, այսինքն ՝ Թուրքիայի իշխող դասակարգը միշտ վախենում է, որ Սևրը կկրկնվի: Եթե այդ պայմանագիրը վերաբերում էր Օսմանյան կայսրության վերացմանը և ազգային պետությունների ստեղծմանը, ապա նույնը կարող է պատահել Թուրքիայի հետ, որտեղ ապրում եժն նաև ժողովուրդներ, որոնք հետապնդվում են ազգային պատկանելիության հատկանիշներով», - ասաց Սաֆրաստյանը:

Загружается новость ... "Право"

Թուրքագետը նշեց,  որ Սևրի սինդրոմը ակտուալ երևույթ է թուրքական հանրության հասարակական դիսկուրսում, իսկ վերջին տարիներին նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն օգտագործում է այդ պայմանագիրը տարածաշրջանում ագրեսիվ քաղաքականության արդարացման համատեքստում: 

«Նա հայտարարում է, որ պետք է հարձակողական քաղաքականություն վարել, որպեսզի Սևրի պայմանագիր չկրկնվի: Այսինքն, եթե Թուրքիան հապաղի, ապա երկրորդ Սևրը կկատարվի»,- ասաց նա:

Պայմանագրի ազդեցությունը 100 տարի անց

«Այն փաստը, որ այս պայմանագիրը կյանքի չկոչվեց, մեր երկրում ընկալվում է որպես հերթական անարդարություն, որ պատահեց մեր ժողովրդի հետ: Մյուս կողմից, այդ պայմանագիրը դեռևս նշանակություն ունի, չնայած այն չի վավերացվել որպես մեր պատմության կարևոր պատմական փաստ, որովհետև, փաստացիորեն, Սևրի պայմանագիրը ճանաչեց հայ ժողովրդի իրավունքը' վերստեղծելու իր պետականությունը Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում», - հայտարարեց Սաֆրաստյանը ՝ նշելով, որ մեկ դար անց այդ պայմանագրից ստացվող զգացումը երկակի է:

Թուրքագետը նշեց, որ իր համար այդ փաստաթուղթը ավելի շատ պատմնական փաստ է, որը պետք է օգտագործել որպես լայնածավալ ռազմավականա նպատակ հայ ժողովրդի համար: 

«Այս տեսակետից Սևրի պայմանագիրը շատ-շատ կարևոր երևույթ է, քանի որ այն ճանաչեց պետականությունը վերստեղծելու մեր ժողովրդի իրավունքը: Ինձ համար այն կարևոր է այս իմաստով և ոչ թե միջազգային պայմանագրի իմաստով՝ որպես մի փաստաթուղթ, որը գտնվում է գործնական դիվանագիտության տեսադաշտում: Ոչ, դրա մասին խոսելը դեռ վաղ է», - ասաց Սաֆրաստյանը: -0-

Partners News
Partners News
ԱՌԿԱ գործակալություն
Բաժնի այլ նյութեր
09:30
27 Հուլիսի 2020
Ո՞րն է նպատակը․ Հայաստանում տարակուսանքի մեջ են ադրբեջանական բիզնեսի վնասը փոխհատուցելու հայազգի միլիարդատիրոջ որոշման պատճառով
Սոցցանցերի հայկական տիրույթում տարակուսանքով են ընդունել միլիարդատեր Սերգեյ Սարկիսովի՝ Մոսկվայում տեղի ունեցած դեպքերի հետևանքով տուժած ադրբեջանական բիզնեսին աջակցելու պատրաստակամությունը
14:29
18 Հուլիսի 2020
«Պատերազմ» ընդդեմ ծիրանի․ հայկական ֆլեշմոբը հաղթում է Մոսկվայում ադրբեջանական սադրանքներին (ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ)
«Պատերազմ» ընդդեմ ծիրանի․ հայկական ֆլեշմոբը հաղթում է Մոսկվայում ադրբեջանական սադրանքներին․ ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ
09:50
17 Հուլիսի 2020
Ալիևը չի կարող ընդունել ռազմական պարտությունը և ողջ պատասխանատվությունը գցում է ԱԳՆ-ի վրա. փորձագետը՝ Մամեդյարովի պաշտոնից հեռացման մասին (ԷՔՍԿԼՅՈՒԶԻՎ)
Ալիևը չի կարող ընդունել ռազմական պարտությունը և ողջ պատասխանատվությունը գցում է ԱԳՆ-ի վրա. փորձագետը՝ Մամեդյարովի պաշտոնից հեռացման մասին (ԷՔՍԿԼՅՈՒԶԻՎ)

16:50
13 Հուլիսի 2020
Ադրբեջանը փորձում է դուրս գալ փոսից, որի մեջ ինքն է ընկել. փորձագետը՝ Տավուշում իրավիճակի սրացման մասին (ԷՔՍԿԼՅՈՒԶԻՎ)
Ադրբեջանը փորձում է դուրս գալ փոսից, որի մեջ ինքն է ընկել. փորձագետը՝ Տավուշում իրավիճակի սրացման մասին (ԷՔՍԿԼՅՈՒԶԻՎ)

16:05
06 Հունիսի 2020
Բացառիկ և առանձնահատուկ. Հայաստանում կարտադրվեն «Կալաշնիկով» ինքնաձիգերի նոր մոդելներ (ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ)
Հուլիսի սկզբին Հայաստանում կբացվի «Կալաշնիկով ԱԿ-103» ինքնաձիգերի գործարանը. ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ
23:09
29 Մայիսի 2020
Սկանդալ կորոնավիրուսի բուժման ընթացքի շուրջ, պացիենտը հայտարարում է, որ իրեն դուրս են գրել առանց կրկնակի թեստավորման, ԱՆ–ն հերքում է
Սկանդալ կորոնավիրուսի բուժման ընթացքի շուրջ, պացիենտը հայտարարում է, որ իրեն դուրս են գրել առանց կրկնակի թեստավորման, ԱՆ–ն հերքում է
21:47
26 Մայիսի 2020
Ողջ ճշմարտությունը բժշկական դիմակների մասին. ինչպես կրել և երբ են դրանք վտանգավոր
Որոշել ենք պարզել, թե ում է հակացուցված դիմակը, իսկ երեխաների վնաս չէ՞ այն
21:01
22 Մայիսի 2020
Արցախում արված Փաշինյանի ֆոտոն իրարանցում է առաջացրել համացանցում, Մանե Գևորգյանն ու Ալեն Սիմոնյանը պարզաբանում են (ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ)
Մի լուսանկարի պատմություն. Արցախում արված Փաշինյանի ֆոտոն իրարանցում է առաջացրել համացանցում, Մանե Գևորգյանն ու Ալեն Սիմոնյանը պարզաբանում են. ՖՈՏՈ, ՎԻԴԵՈ
09:00
09 Մայիսի 2020
Հայաստանն ու Արցախը տոնում են եռատոնը COVID-19–ի պայմաններում
Հայաստանում և Արցախում եռատոն է`Հայրենական պատերազմի հաղթանակի, Շուշիի ազատագրման և Արցախի ՊԲ–ի կազմավորման օրը
16:13
29 Ապրիլի 2020
Սկանդալ վարչապետի աշխատակազմի և Մինասյանի միջև. Գևորգյանը մեղադրել է Մինասյանին կոռուպցիայի մեջ, իսկ վերջինս` Փաշինյանին օլիգարխներից գումար հավաքելու մեջ
Սկանդալ վարչապետի աշխատակազմի և Մինասյանի միջև. Գևորգյանը մեղադրել է Մինասյանին կոռուպցիայի մեջ, իսկ վերջինս` Փաշինյանին օլիգարխներից գումար հավաքելու մեջ
17:23
28 Ապրիլի 2020
«Գալաքսին» մեղադրել է կառավարությանը Ucom–ն ապօրինի օտարելու մեջ. դրան հետևել են կոռուպցիայի և մաֆիոզ համակարգ ստեղծելու մեղադրանքներ
Ucom–ի ապօրինի օտարման և կոռուպցիայի փորձ. «Գալաքսի» ԸԽ–ն և ՀՀ կառավարությունը հնչեցնում են փոխադարձ մեղադրանքներ
16:18
22 Ապրիլի 2020
Անթույլատրելի բառապաշար. մեդիադաշտի ներկայացուցիչները` հայկական մամուլի վրա Փաշինյանի հարձակման մասին (ՎԻԴԵՈ)
Փաշինյանը երկու օր անընդմեջ հանդես էր գալիս մի շարք կոշտ հայտարարություններով, այդ թվում` ԶԼՄ–ների հասցեին, խնդրեցինք մեդիադաշտի ներկայացուցիչներին մեկնաբանել իրավիճակը