Ի՞նչ նորություններ կան հայրենակիցների մասին ՌԴ օրենքում

Ռուսաստանում հայրենակիցների մասին նոր օրենք է պաստարստվում: Կիևում գտնվող Գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնում կայացել է քննարկում այն մասին, թե ինչ նորություն է բերում այդ օրինագիծը հետխորհդային տարածքի քաղաքացիներին: Համաժողովի աշխատանքներին մասնակցել է ՌԴ ԱԳՆ արտերկրում բնակվող հայրենակիցների հետ աշխատանքի դեպարտամենտի տնօրեն Ալեքսանդր Չեպուրինը:

- Ներկայումս ՌԴ կառավարության կողմից Պետական դումա է մտցվել Հայրենակիցների մասին օրենքը՝ նոր խմբագրությամբ: Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:

- Դա պայմանավորված է, նախևառաջ,  նրանով, որ օրենքն անհրաժեշտ է դարձնել իրական, որը նկատի կառնի վերջին տարիներին օտարերկրյա ռուսական աշխարհի հետ ռուսական պետության փոխրահարաբերություններում տեղի ունեցած փոփոխությունները: Ինչի՞ մասին է խոսքը:

Առաջին հերթին, ավելի քան տասը տարի առաջ ընդունված գործող օրենքում «հայրենակից» հասկացությունը բավականին անորոշ է: Այսպես, հայրենակից են համարվում երբևէ Ռուսական կայսրության կազմում ընդգրկված բոլոր երկրների բնակիչները: Այդ թվում` ԱՊՀ պետությունների, Մերձբալթիկայի երկրների, ինչպես նաև դե ֆակտո Լեհաստանի և Ֆինլանդիայի:

Առաջարկվող փոփոխություններում արտերկրում ռուս հայրենակցի հասկացության հիմքում ընկած է երկու սկզբունք: Առաջինի համաձայն՝ հայրենակիցը պետք է կապ ունենա Ռուսաստանի Դաշնության հետ (օրինակ, նրա էթնիկ արմատները Ռուսաստանից են կամ նա արտագաղթել է Ռուսաստանի Դաշնությունից): Կարևոր է նաև ինքնության սկզբունքը, այսինքն՝ մարդն ինքը պետք է իրեն զգա ռուսական համայնքին անդամ, ռուս հայրենակից: 

Երկրորդ, զգալիորեն ուժեղանում է իրավապաշտպան բաղադրիչը: Ներկայումս, ի դեպ կոնկրետ առաջ է տարվում Հայրենակիցների համաշխարհային կոնգրեսում Ռուսաստանի նախագահի առաջարկած գաղափարը՝ Հայրենակիցների աջակցության և իրավունքների պաշտպանության հիմնադրամի ստեղծման մասին: Դա պետք է բավականին անկախ կառույց լինի, որը հայրենակիցների իրավունքների պաշպանության մոնիտորինգ կիրականացնի նրանց բնակության երկրներում, զանազան աջակցություն կցուցաբերի նրանց օրինական իրավունքների` իրավաբանական, փաստաբանական և այլ  տեսակի իրավունքների պաշտպանության նպատակով:

Բացի այդ, օրինագծով հայրենակիցներին տրամադրվում է ռուսական կրթական հաստատություններ ընդունվելու իրավունք` ռուս քաղաքացիների հետ հավասար պայմաններով:

Եվս մի պահ: Ռուսաստանն ունի մինչև 2012 թվականը նախատեսված Ռուսաստան տեղափոխվելու աջակցության պետական ծրագիր: Օրենսդրությամբ Ռուսաստանն իր վրա է վերցնում ժամկետներով չսահմանափակված օրենսդրական պարտավորություն՝ աջակցելու հայրենակիցներին հայրենիք տեղափոխվելու հարցում:

Մարզերին, տեղական իշխանություններին լրացուցիչ իրավունքներն են տրամադրվում հայրենակիցների հետ աշխատանքի գործում: Սա շատ կարևոր է, քանի որ մշակույթի, կրթության, բիզնեսի ոլորտներում համագործակցության հենց այդ մակարդակը զգալի պաշարներ ունի, թույլ կտա ընդլայնել «ներքին» և «օտարերկրյա» Ռուսաստանի փոխգործակցության դաշտը:

Կիևի համաժողովին քննարկվել է հայրենակիցներին փաստաթղթեր տրամադրելու հարցը: Մասնակիցները հավանություն տվեցին օրինագծում ամրագրված հասարակական փաստաթղթայնացման սկզբունքին, ճանաչեցին բազմամիլիոն համայնքի պետական փաստաթղթայնացման աննպատակահարմարությունը մի շարք պատճառներով, այդ թվում այն պատճառով, որ դա չի նպաստի հայրենակիցների շահերին, կտարանջատի նրանց, կփոխարինի իրական աշխատանքը բյուրոկրատական ընթացակարգով: Գործնականում էլ դա անել հնարավոր չէ:

- Որտե՞ղ են տեղակայված առավել խոշոր ռուսական համայնքները:

- Ամենամեծ համայնքները գտնվում են Ուկրաինայում, որտեղ բնակվում է ավելի քան 8 միլիոն ռուս և Ղազախստանում` ավելի քան 4.5 մլն մարդ: Անկասկած, մեծ է Ամերիկայի միացյալ նահանգների համայնքը, որտեղ այսօր բնակվում են շուրջ 4 մլն ծնունդով Ռուսաստանից և հետխորհրդային պետություններից անձինք, Գերմանիան (3 մլն), ինչպես նաև Իսրայելը (1 մլն 200 հազար): Այս երկրների հենց այս տարածքներում է բնակվում ռուս հայրենակիցների ավելի քան կեսը:

Բացի այդ, դրանց թվում են նաև հետխորհրդային տարածքի, Արևմտյան Եվրոպայի  այս և մյուս պետությունները: Ընդհանուր առմամբ Ռուսաստանն աջակցություն է ցուցաբերում աշխարհի 91 պետությունում բնակվող հայրենակիցների:

Նկատվում է հետևյալ միտումը: Յուրաքանչյուր մարդահամարի հետ հայրենակիցների թիվը մերձավոր արտասահմանում որոշակիորեն նվազում է, միաժամանակ հեռավորում` ավելանում: Դա պարզ բացատրություն ունի: Մերձավոր արտերկրից ռուսների, ռուսալեզու անձանց զգալի թիվ տեղափոխվում է Ռուսաստանի դաշնություն և այլ երկրներ: Գումարած բնակչության մեծ մասը հերթական մարդահամարի ժամանակ իրեն վերագրում է հեղինակավոր ազգի: Սա օբյեկտիվ և հասկանալի միտում է:

Հեռավոր արտերկրում տեղի է ունենում ռուսների, ռուսալեզու զանգվածի ավելացում, ովքեր տեղափոխվում են այնտեղ ոչ միայն Ռուսաստանի Դաշնությունից, այլ նաև հետխորհրդային տարածքի այլ երկրներից: Նկատի առնելով այս միտումը՝ երեք տարի առաջ ընդլայնվել է արտերկրի ռուսական աշխարհի, արտերկրում պատմության բերումով կամ այլ պատճառներով հայտնված, բայց Ռուսաստանն իրենց հայրենիքը կոչող հայրենակիցների հետ աշխատանքի աշխարհագրությունը: -0-