Մենք մենակ չենք Տիեզերքում. հայ աստղաֆիզիկոսը պատմել է Երկրից դուրս կյանքի մասին
ԵՐԵՎԱՆ, 19 հունիսի․/Նովոստի-Արմենիա/․ Տիեզերքում կյանք միանշանակ գոյություն ունի, և Բյուրականի աստղադիտարանի փոխտնօրեն, քվազարների հետազոտող, աստղաֆիզիկոս Հայկ Աբրահամյանը համոզված է դրանում։
Նրա խոսքով՝ մարդկությունը դեռևս ուսումնասիրել է Տիեզերքի միայն չնչին մասը, իսկ այլ մոլորակների վրա կյանքի գոյության հավանականությունը մնում է չափազանց բարձր։ «Նովոստի-Արմենիա»-ին տված հարցազրույցում Աբրահամյանը պատմել է լեգենդար աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանի անգնահատելի ժառանգության մասին, ում անունն է կրում աստղադիտարանը, ժամանակակից աստղագիտության մեջ Բյուրականի տեղի և տիեզերական նոր բացահայտումների հեռանկարների մասին։
Բյուրականի գլխավոր կապիտալը մարդիկ և գաղափարներն են
Եթե Բյուրականի աստղադիտարանի մասին, որն այս տարի նշում է իր 80-ամյակը, ֆիլմ նկարահանեին, դրա առաջին տեսարանը կնվիրվեր ոչ թե աստղադիտակներին ու սարքավորումներին, այլ հայտնի մարդկանց, կարծում է Աբրահամյանը։
Նրա խոսքով՝ հենց գիտնականներն են ստեղծում այն գաղափարները, որոնք առաջ են մղում աստղագիտությունը, իսկ գործիքները ծառայում են միայն դրանց ստուգման և զարգացման միջոց։
«Ամենակարևորը մարդն է, որը գեներացնում է գաղափարներ։ Այդ գաղափարների շնորհիվ աստղագիտությունը զարգանում է և դուրս գալիս զարգացման նոր փուլեր»,- նշել է Աբրահամյանը։
Մենք գիտենք Տիեզերքի միայն փոքր մասը
Երիտասարդ գիտնականի՝ աստղագիտությամբ հետաքրքրվելու պատճառներից մեկը դարձել է անհայտը բացահայտելու ձգտումը։ Աբրահամյանի գնահատմամբ՝ այսօր մարդկությունը հասկանում է Տիեզերքի գործընթացների և օբյեկտների միայն մոտ 5-10%-ը։
«Հենց անհայտը բացահայտելու միտքն ինձ բերեց Բյուրական։ Երբ հաջողվում է հասկանալ նոր ֆիզիկական երևույթ կամ առաջարկել նոր գիտական գաղափար, դա գերագույն հաճույք է առաջացնում»,- ասել է նա։
Համբարձումյանի ժառանգությունը մնում է արդիական
Գործակալության զրուցակիցն ընդգծել է, որ ակադեմիկոս Վիկտոր Համբարձումյանի գիտական գաղափարները շարունակում են սահմանել ժամանակակից աստղաֆիզիկայի ամբողջական ուղղությունների զարգացումը։ Նրա կարևորագույն ձեռքբերումների թվում են պղտոր միջավայրում լույսի տարածման տեսությունը, աստղասփյուռների հետազոտությունները, ինչպես նաև ակտիվ միջուկով գալակտիկաների գաղափարները՝ գալակտիկաների առաջացման մեխանիզմները։
Աբրահամյանի խոսքով՝ Համբարձումյանի կողմից դեռևս 20-րդ դարի կեսերին առաջարկված շատ հայեցակարգեր այսօր դասվում են հետազոտությունների ամենապահանջված ուղղությունների թվին։
Մարգարյանի 1515 գալակտիկաները և Բյուրականի ավանդը համաշխարհային գիտության մեջ
Աստղադիտարանի պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ուլտրամանուշակագույն ավելցուկով 1515 գալակտիկաների բացահայտումը, որն իրականացվել է աստղագետ Բենիամին Մարգարյանի ղեկավարությամբ։ Այս օբյեկտները մինչ օրս ակտիվորեն ուսումնասիրվում են հետազոտողների կողմից ամբողջ աշխարհում և մնում են եզակի գիտական նյութ։
«Եթե չլիներ Բյուրականը, համաշխարհային աստղագիտությունը շատ բան կկորցներ»,- համոզված է գիտնականը։
Տիեզերական աստղադիտակների նոր դարաշրջանը
Այսօր աստղագիտությունն ապրում է զարգացման նոր փուլ՝ շնորհիվ տիեզերական աստղադիտարանների։ Աբրահամյանը հիշեցրել է, որ տվյալների հսկայական ծավալներ են ստացվում James Webb Space Telescope տիեզերական աստղադիտակից, ինչպես նաև Gaia և Euclid առաքելություններից՝ Եվրոպական տիեզերական գործակալության երկու աստղագիտական աստղադիտարաններից։
Աբրահամյանի խոսքով՝ այս նախագծերը լայն հնարավորություններ են բացում ժամանակակից աստղագիտության գրեթե բոլոր ուղղությունների համար՝ աստղերի ուսումնասիրությունից մինչև հեռավոր գալակտիկաների հետազոտություն։
Աստղագիտությունը միայն ռոմանտիկա չէ
Գիտնականը նշել է, որ աստղային երկնքի ռոմանտիկ կերպարը հաճախ մոլորության մեջ է գցում երիտասարդներին։ Տիեզերքի գեղեցկության հետևում թաքնված են բարդ հաշվարկներ և խորը գիտելիքներ ֆիզիկայի, մաթեմատիկայի, քիմիայի և նույնիսկ կենսաբանության ոլորտներում։
«Աստղագիտությունը շատ բարդ գիտություն է, բայց միևնույն ժամանակ ամենագեղեցիկներից մեկն է՝ իր մատուցման ձևով»,- ասել է Աբրահամյանը։
Կա՞ արդյոք կյանք Երկրից դուրս
Այլ մոլորակներում կյանքի գոյության մասին հարցին աստղաֆիզիկոսը պատասխանել է միանշանակ։ «Ես պատասխանում եմ՝ այո, կյանք գոյություն ունի»,- հայտարարել է նա։ Գիտնականի խոսքով՝ այսօր հայտնի է շուրջ 6000 էկզոմոլորակ, և այդ ցանկը անընդհատ փոփոխվում է։ Նա նշել է, որ Տիեզերքում լայնորեն տարածված են կյանքի առաջացման համար անհրաժեշտ քիմիական տարրերը, առաջին հերթին՝ ջրածինը և թթվածինը։
«Եթե այդ բաղադրիչները գոյություն ունեն, ինչո՞ւ կյանքն էլ գոյություն չունենա»,- հավելել է Աբրահամյանը։
Արհեստական բանականություն. օգնական, բայց ոչ փոխարինող գիտնականին
Խոսելով տեխնոլոգիաների զարգացման մասին՝ գիտնականը նշել է, որ արհեստական բանականությունը դառնում է կարևոր գործիք հետազոտողների համար, սակայն պահանջում է զգուշավոր մոտեցում։
Նրա խոսքով՝ ԱԲ-ն ընդունակ է զգալիորեն արագացնել տեղեկատվության որոնումը, բայց չի կարող փոխարինել քննադատական մտածողությանը և մասնագիտական պատրաստվածությանը։
«Արհեստական բանականությունը ժամանակակից գիտության շատ կարևոր գործիք է, բայց այն պետք է ճիշտ մոտեցմամբ դիտարկել»,- ընդգծել է նա։
Նոր Համբարձումյանի սպասումով
Խոսելով Բյուրականի աստղադիտարանի ապագայի մասին՝ Աբրահամյանը հույս է հայտնել, որ Հայաստանում կհայտնվի ականավոր գիտնականների նոր սերունդ։
«Եթե մենք շարունակենք զարգացնել գիտությունը, հուսով եմ՝ ապագայում կունենանք ևս մեկ Համբարձումյան»,- ասել է նա։
Աբրահամյանը համոզված է, որ նույնիսկ եթե նման մեծության նոր դեմք մոտ ժամանակներս չհայտնվի, գիտնականների մեր մեծ սերնդի գիտական ժառանգությունը կբավականացնի հետազոտությունների դեռ շատ տասնամյակների համար։
