Արարատյան դաշտավայրում հայտնաբերվել է 2700 տարեկան ստորգետնյա ոռոգման համակարգ

ԵՐԵՎԱՆ, 30 մայիսի․/Նովոստի–Արմենիա/․ Antiquity ամսագրում հրապարակվել է Վարշավայի համալսարանի և Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի միջազգային խմբի հետազոտությունը, որը վերականգնում է Արարատյան դաշտում գտնվող ուրարտական Արգիշտիխինիլի ամրոցի շրջակայքի ջրային կառույցների լայնածավալ համակարգը:

Արարատյան հարթավայրն այսօր ունի սովորական գյուղատնտեսական տարածաշրջանի տեսք՝ դաշտերով, ճանապարհներով և ջրանցքներով: Սակայն արբանյակային տվյալների վերլուծությունը ցույց է տալիս ավելի բարդ պատկեր. ժամանակակից ռելիեֆի տակ նկատվում են հին ամբարտակների, ջրահեռացման համակարգերի և հնարավոր ոռոգման ջրանցքների հետքեր:

Հետազոտողներն օգտագործել են 1960–1970-ական թվականների CORONA և GAMBIT արխիվային արբանյակային լուսանկարները, Landsat 5-ի, Sentinel-1-ի տվյալները և ռելիեֆի թվային մոդելները: Այս մեթոդները թույլ են տվել ժամանակակից դաշտերի ու ջրանցքների տակ հայտնաբերել հին ամբարտակների, ջրահեռացման համակարգերի և հնարավոր ոռոգման կառույցների հետքեր, գրում է «НаукаТВ» պորտալը:

Ընդհանուր առմամբ քարտեզագրվել է ավելի քան 1019 կմ ջրային օբյեկտ: Դրանցից մոտ 134,6 կմ-ը հետազոտողները վերագրում են հավանական հնագույն ջրանցքներին, որոնք կենտրոնացված են Արգիշտիխինիլիի մոտակայքում: Եվս 428,9 կմ կազմում են ժամանակակից ջրանցքները, մոտ 419,6 կմ-ն՝ Արաքսի հին ու չորացած հուները, 36 կմ-ն՝ խորը կտրված հին հուները։

Արգիշտիխինիլին հիմնադրվել է Արգիշտի Ա թագավորի կողմից մ.թ.ա. VIII դարում և ռազմավարական դիրք է զբաղեցրել Արաքսի հովտում: Սակայն տարածաշրջանում երկրագործության զարգացումը կախված էր արհեստական ոռոգումից: Ուրարտական արձանագրությունները նույնպես հիշատակում են դաշտերի, խաղողի այգիների համար ջրանցքների կառուցման մասին:

Հետազոտության հեղինակները նշում են, որ ժամանակակից ջրանցքների մի մասը կարող էր կրկնել ավելի հին երթուղիները, ուստի ամբողջ ցանցի հստակ թվագրումը դժվար է: Հավանաբար, այն ձևավորվել է աստիճանաբար և ներառում է ուրարտական, հելլենիստական և միջնադարյան տարրեր:

Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ Արգիշտիխինիլին ոչ միայն պաշտպանական ամրոց էր, այլև ջրի կառավարման կենտրոն: Ոռոգման նկատմամբ վերահսկողությունը թույլ էր տալիս յուրացնել չորային հողերը, աջակցել տարածաշրջանի գյուղատնտեսությանն ու տնտեսությանը: