421.45
4.21
389.04
+8
Եղանակը Երևանում
Հայ

Բաքվում 20-դարի սկզբում տեղի ունեցած հայկական ջարդերի զոհ են դարձել տասնյակ հազարավոր հայեր. գերմանացի իրավապաշտպան

12:58
18 Հունվարի 2010

Բաքվում 20-դարի սկզբում տեղի ունեցած հայկական ջարդերի զոհ են դարձել տասնյակ հազարավոր հայեր, լրագրողներին ասել է գերմանուհի իրավապաշտպան, Բեռլինի Ազատ համալսարանի գիտաշխատող Թեսա Հոֆմանը (Tessa Hofmann):

Մասնավորապես՝ Հոֆմանը հիշեցրել է 1905 թ.-ի փետրվարից մինչև 1906 թ.-ի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում Բաքվում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին, որոնք ընդունված է անվանել «հայ-թաթարական պատերազմ»:

Նրա խոսքերով՝ բազմազգ Բաքվում, որտեղ բազմաթիվ հայեր էին բնակվում, այդ թվում նաև խոշոր ձեռներեցներ, տեղի էին ունենում անկարգություններ՝ վառ արտահայտված հակահայկական ուղղվածությամբ, որոնք տարածվեցին նաև ցարական նահանգների վրա, մասնավորապես՝ Նախիջևանի, Ելիզավետպոլի (հայկական Գանձակ), Թիֆլիսի վրա:

Իրավապաշտպանը հիշեցրել է, որ բոլոր այդ նահանգները նշված ժամանակահատվածում կիսով չափ բնակեցված էին «թաթարներով», և ամենուրեք հայերը ենթարվկում էին հետապնդումների, ջարդերի, նրանց տների վրա հարձակվում էին, թալանում և հրկիզում:

«Այդ գործողությունները մասամբ հրահրվում էին նաև տեղական և շրջանային իշխանությունների կողմից, որոնք մի շարք դեպքերում հովանավորում էին հանցագործներին: Սակայն Դաշնակցություն կուսակցության կողմից կազմակերպված քաղաքացիական ինքնապաշտպանության շնորհիվ մի շարք շրջաններում հայերին հաջողվեց պաշտպանվել, մասնավորապես՝ Արցախի մայրաքաղաք Շուշիում, Թիֆլիսի նահանգում, ինչպես նաև Բաքվում», - նշել է Հոֆմանը:

Նրա խոսքերով՝ խաղաղ հայկական բնակչության նկատմամբ անկարգությունների և բռնության բազմաթիվ դեպքերը տեղի են ունեցել 1918-1920-ականներին՝ երկու թուրքական ներխուժումներից հետո (սկզիբց երիտթուրքերի, այնուհետև՝ քեմալականների կողմից):

Հոֆմանը նշել է, որ «Գերմանիա և Հայաստան» գրքի (1919 թ.) նախաբանում գրքի հեղինակ, դոկտոր Յոհաննես Լեպսիուսը գրում է. «Չնայած գերմանացի սպաների, դանիացի և շվեդ հյուպատոսների ակտիվ դիմադրությանը՝ Նուրի փաշան քաղաքը հանձնեց թաթարներին՝ թույլ տալով նրանց ամբողջովին տնօրինել Բաքվուն: Նույնիսկ քաղաքի օտարերկրյա բնակիչները պաշտպանված չէին կամայականությունից»:

Նրա խոսքերով՝ սեպտեմբերի 14-ին թուրքական բանակը հարձակվեց Բաքվի վրա: Մինչ կանոնավոր բանակի զորամիավորումների կողմից քաղաքի վրա հարձակվելը, թուրքական ռազմական հրամանատարությունը թույլ տվեց տեղական անօրինական ձևավորումներին՝ այսպես կոչված «բաշիբոզուկներին», թալանել և հաշվեհարդար տեսնել հայերի հետ: Ազգությամբ հույն Քրիստքփոր Եվանգուլովը, ով Բաքվում պատասխանատու էր փոստային և հեռախոսային կապի համար, գրում է, - «Ողջ քաղաքի հայկական բնակչությունը ջարդի է ենթարկվում, ոչ մահմեդականներին մինչև վերջ թալանում են: Նրանք ջարդում են դռներն ու պատուհանները, ներխուժում բնակելի թաղամասեր, տղամարդկանց, կանանց, երեխաներին փողոց են հանում և սպանում: Որոշ տեղերում առաջացել են դիակների կույտեր, որոնցից շատերն ունեն ականի պայթյունից ստացած սարսափելի վերքեր: Ամենասարսափելի պատկերը Սուրուկանի փողոցում է, որն ամբողջովին ծածկված է մինչև տասը տարեկան երեխաների դիակներով: Նրանցից շատերի վրա երևում են դաշույնից և սվինից հասցված վերքեր: Ակնհայտ է, որ նրանց գառնուկների նման մորթել են»:

«Բաքվում 1918 թ.-ի իրադարձությունների ժամանակակիցներն ու հետազոտողները նշում են 20-30 հազար սպանված հայերի մասին: Միաժամանակ հաշվի չի առնվում այն մարդկանց թիվը, որոնց պարզապես դուրս են շպրտել տնից, և նրանք դարձել են փախստականներ՝ հետագա ամիսների ընթացքում մահանալով հիվանդություններից, ցրտից և սովից», - ասել է իրավապաշտպանը:-0-

Ծանոթացեք լուրերին առաջինն ու քննարկեք դրանք մեր Telegram-յան ալիքում

ԱՌԿԱ գործակալություն
Բաժնի այլ նյութեր
09:35
05 Ապրիլի 2024
Փաշինյանը մեկնել է Բրյուսել․ նախատեսված է հանդիպում Բլինքենի և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի հետ
Այսօր Բրյուսելում նախատեսված է Փաշինյանի հանդիպում Բլինքենի և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի հետ
10:57
04 Ապրիլի 2024
ԱՄՆ պետքարտուղարն Ալիևին ասել է, որ չկա սահմանին լարվածության սրման ոչ մի արդարացում և կոչ է արել ազատել անարդարացիորեն պահվող անձանց
Բլինքենն Ալիևին ասել է, որ չկա սահմանին լարվածության սրման ոչ մի արդարացում և կոչ է արել ազատել անարդարացիորեն պահվող անձանց
11:40
03 Ապրիլի 2024
Ռուսաստանի հետ կապված հարաբերություններում մենք ոչ մի սխալ բան չենք արել․ Փաշինյան (ՎԻԴԵՈ)
Փաշինյանը հայտարարել է, որ Ռուսաստանի հետ կապված հարաբերություններում ոչ մի սխալ բան չեն արել․ ՎԻԴԵՈ
12:33
02 Ապրիլի 2024
Վաշինգտոնը զգուշացրել է հայ–ադրբեջանական սահմանին իրավիճակի սրման կապակցությամբ
Վաշինգտոնը զգուշացնում է հայ–ադրբեջանական սահմանին իրավիճակի սրման կապակցությամբ
15:24
01 Ապրիլի 2024
Ռուսաստանն ու Հայաստանն աշխատում են «Мир» քարտերի հետ կապված իրավիճակի ուղղությամբ․ Պեսկով
Պեսկովը հայտարարել է, որ Ռուսաստանն ու Հայաստանն աշխատում են ԱՄՆ-ի ճնշման արդյունքում պատճառած վնասը փոխհատուցելու ուղղությամբ
11:02
01 Ապրիլի 2024
Հայաստանում հավատում են, որ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ձեռք բերումը հնարավոր է․ Միրզոյան
ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը հայտարարել է, որ հավատում է Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ձեռք բերմանը
16:25
29 Մարտի 2024
Հայաստանում Ռուսաստանի 102-րդ ռազմաբազայի ներկայությունը ՀՀ ինքնիշխանության միակ իրական երաշխիքն է․ ՌԴ ԱԳՆ
ՌԴ ԱԳՆ–ից նշել են, որ Հայաստանում Ռուսաստանի 102-րդ ռազմաբազայի ներկայությունը ՀՀ ինքնիշխանության միակ իրական երաշխիքն է
13:41
29 Մարտի 2024
Փոխվստահության ձևավորուման գործընթացը երբեք չի լինում միակողմանի․ փորձագետնը՝ Երևան–Բաքու բանակցությունների մասին
Միաժամանակ նա չի հերքել կողմերի միջև երկխոսության հաստատման անհրաժեշտությունը
11:23
29 Մարտի 2024
Իրավիճակը Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերություններում լավատեսություն չի ներշնչում հայկական ղեկավարության դիրքորոշման պատճառով․ Լավրով
Լավրովը հայտարարել է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը հորինված պատրվակներով, խեղաթյուրելով վերջին երեք-երեքուկես տարվա պատմությունը, միտումնավոր տանում է Ռուսաստանի Դաշնության հետ հարաբերությունների փլուզման
11:04
28 Մարտի 2024
Բլինքեն–Փաշինյան–ֆոն դեր Լեյեն բրյուսելյան հանդիպումը կապ չունի Ադրբեջանի հետ․ Պետդեպում նշել են այդ քննարկման նպատակները
Բրյուսելյան հանդիպմանը հիմնական ուշադրությունը կուղղվի  Հայաստանի տնտեսական կայունությանը
10:55
27 Մարտի 2024
ԱՄՆ-ի նպատակն է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը հասնեն կայուն և տևական խաղաղության․ Պետդեպ
Պետդեպից հայտնել են, որ ԱՄՆ–ի նպատակն է խրախուսել Հայաստանին և Ադրբեջանին՝ հասնելու կայուն և տևական խաղաղության
13:19
26 Մարտի 2024
Հայաստանն ակնկալում է, որ Թուրքիայի հռետորաբանությունը նպատակաուղղված չի լինի տարածաշրջանային լարվածության ավելացմանը․ Փաշինյան
Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանն ակնկալում է, որ Թուրքիայի հռետորաբանությունը նպատակաուղղված չի լինի տարածաշրջանային լարվածության ավելացմանը, այլ կնպաստի տարածաշրջանում երկխոսության ու համագործակցության խթանմանը