482.74
-0.81
570.65
+2.43
8.24
+0.06
-1
Եղանակը Երևանում
Հայ
Ցյուրիխի արձանագրությունների ստորագրումը հղի է բացասական հետևանքներով Թուրքիայի համար. փորձագետ
12:38
12 Հոկտեմբերի 2009

«Հայկական ցատկը» կամ հոկտեմբերի 10-ի երեկոյան Ցյուրիխում Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման մասին փաստաթղթերի ստորագրումը հղի է բացասական հետևանքներով Անկարայի համար, կարծում է Միջազգային հարաբերությունների և ռազմավարական վերլուծության թուրքական կենտրոնի (ԹՈՒՐՔՍԱՄ) նախագահ Սինան Օհանը:

Շաբաթ օրը Հայաստանի և Թուրքիայի արտգործնախարարները Ցյուրիխի համալսարանում ստորագրեցին «Դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման մասին արձանագրությունը» և «Երկկողմ հարաբերությունների զարգացման մասին արձանագրությունը»:

Ներկայումս Հայաստանի և Թուրքիայի միջև չկան դիվանագիտական հարաբերություններ, իսկ 1993-ից, պաշտոնական Անկարայի նախաձեռնությամբ, փակ է հայ-թուրքական սահմանը։ Թուրքիան երկկողմ հարաբերությունների հաստատաման համար առաջ է քաշում մի շարք նախապայմաններ, մասնավորապես, Հայաստանի կողմից Օսմանյան Թուրքիայում 1915թ.  իրագործված Եղեռնի ճանաչմանն ուղղված ջանքերից հրաժարվելը և ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծումը` հօգուտ Ադրբեջանի: Պաշտոնական Երևանն իր հերթին հայտարարում է, որ պատրաստ է հարաբերություններ հաստատել Թուրքիայի հետ՝ առանց նախապայմանների։ 

«Հայկական ցատկը», անկասկած, վերջին տարիների Թուրքիայի իրականացրած արտաքին-քաղաքական կարևորագույն նախաձեռնություններից է, որն իրականացվել է արտասահմանի ճնշմամբ և աջակցությամբ: Այդ նախաձեռնության կարևորության մասին վկայում է փաստաթղթերի ստորագրման արարողության ժամանակ լայն միջազգային ներկայացուցչության ներկայությունը», - ասել է ԹՈՒՐՔՍԱՄ-ի նախագահը «ՌԻԱ Նովոստիին» տված հարցազրույցում:

Թուրքիայի և Հայաստանի միջև գրեթե մեկ դար տևած օտարությանը վերջ դրած արարողությանը մասնակցել են Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը, Ֆրանսիայի և Սլովենիայի արտգործնախարարներ Բեռնար Քուշներն ու Սամուել Ժբոգարը, ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը, ինչպես նաև ԵՄ գերագուն ներկայացուցիչ Խավիեր Սոլանան: Երկու երկրների միջև առաջած օտարության հիմքում Օսմանյան կայսրությունում 1915 թ.-ին տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունների շուրջ առկա վեճերն են, երբ սպանվել էր գրեթե 1,5 միլիոն հայ:

ՕԲԱՄԱՆ ՃՆՇԵՑ, ԱՆԿԱՐԱՅՈՒՄ ՏԵՂԻ՞ ՏՎԵՑԻՆ

Մինչ վերջերս կոնֆիդենցիալ համարվող հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված բանակցությունները մեկնարկեցին 2007 թ.-ին Շվեյցարիայում, և մինչև այս տարվա ապրիլ այդ բանակցությունների մասին տեղեկատվությունը բավականին աղքատիկ էր: Ամեն ինչ սկսվեց սրընթաց փոխվել ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի՝ Թուրքիա կատարած այցից հետո, ով ապրիլի 6-ին ելույթ ունենալով Թուրքիայի խորհրդարանում՝ ոչ երկիմաստ կերպով հասկացրեց Անկարային՝ կամ «հայկական ցատկի» մեկնարկ, կամ Վաշինգտոնի կողմից «Հայոց ցեղասպանության» ճանաչում, նշել է գործակալության զրուցակիցը:

«Բանակցությունների առաջին արդյունքը չսպասեցրեց. ապրիլի 23-ին հրապարակվեց կարգավորման գործընթացի «ճանապարհային քարտեզը», որը նախատեսում է երկկողմ փաստաթղթերի ստորագրում և դրանց հիման վրա դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում և սահմանների բացում», - ասել է ԹՈՒՐՔՍԱՄ-ի նախագահը:

Նրա կարծիքով՝ ի տարբերություն Հայաստանի և Ադրբեջանի, որտեղ «ճանապարհային քարտեզը» ոչ միանշանակ արձագանք ունեցավ, Թուրքիայում, իշխող կուսակցության գերիշխող դիրքի շնորհիվ, «փաստորեն անտեսվեցին ընդդիմության և հասարակության կարծիքները»: «Միաժամանակ Թուրքիայում գործում են բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ, իսկ երկրում բնակվում է շուրջ 2 միլիոն ադրբեջանցի», - նշել է Օհանը:

«Այսպիսով՝ արձանագրությունները ստորագրված են, իսկ բանակցային գործընթացն արդեն ետևում է: Խնդիրն այն է, թե ինչպես է Թուրքիան պաշտպանելու Ադրբեջանի շահերը, ինչպիսի երաշխիքներ նա կներկայացնի այդ երկրին», - ասել է Օհանը՝ զգուշացնելով Անկարային սպասվող ռիսկերի մասին:

«ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՑԱՏԿԻ» ԱՆՈՐՈՇՈՒԹՅՈՒՆԸ

«Թուրքիան «Հայկական ցատկը» մշակելիս կառուցեց մի քաղաքականություն, որը չի բխում իր նախաձեռնությունից: Դրա հիմնական տրամաբանությունը հանգում է այն թեզին, ըստ որի՝ Ռուսաստանն ու Հայաստանը Թուրքիային զուգահեռ կուրս են անցկացնելու, և բոլոր երկրները հանդես կգան խնդրի շուտափույթ լուծման օգտին: Սակայն թեզն իր մեջ մեծ քանակով ռիսկեր է պարունակում», - կարծում է զրուցակիցը:

Նախևառաջ, «արձանագրությունների ստորագրումը և Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը չի վերացնի Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ ակնարկները: Բացի այդ, նույնիսկ եթե Երևանը հրաժարվի իր պահանջներից, ողջ աշխարհի հայկական սփյուռքը կշարունակի պնդել իր դիրքորոշումը: Չի կարելի բացառել, որ Հայաստանի վարչակազմի և սփյուռքի միջև այս հարցի շուրջ կարող են «լիազորությունները» բաժանավել», - կարծում է ԹՈՒՐՔՍԱՄ-ի նախագահը:

«Թուրքիայի իշխանությունները քաղաքականություն են վարում՝ հենվելով մեզ համար անհայտ գործոնների վրա: Սակայն այն ամբողջովին կառուցված է Հայաստանի և Ռուսաստանի գթասրտության վրա, և եթե ամեն ինչ չընթանա ծրագրված լավատեսական սցենարով, ապա Անկարան անելանելի վիճակում կհայտնվի», - համոզված է գործակալության զրուցակիցը:

«Թուրքիան չկարողացավ արձանագրություններում արտացոլել Ղարաբաղից հայկական զորքերի դուրսբերման պայմանները, սակայն, միաժամանակ, փաստորեն մշակեց խորհրդարանում փաստաթղթերի քննարկման ձգձգման երաշխիքների մեխանիզմը: Միաժամանակ չարժե մոռանալ, որ խորհրդարանում արձանագրությունների ճանաչման ձգձգումը կհանգեցնի Անկարայի վրա արտասահմանից իրականացվող ճնշման աճի, և սա շատ լուրջ հարց է», - կարծում է թուրքական հասարակական կազմակերպության ղեկավարը:

Գործակալության զրուցակցի կարծիքով՝ Հայաստանը, ամենայն հավանականությամբ, դուրս չի բերի զորքը Լեռնային Ղարաբաղից մինչև 2010 թ.-ի ապրիլը, երբ աշխարհում հերթական անգամ կնշվի «Հայոց ցեղասպանության» տարելիցը:

«Իմ կարծիքով՝ Երևանում կարծում են, որ մինչ այդ ցեղասպանության ճանաչման հարցում Թուրքիայի վրա գործադրվող ճնշումը կուժեղանան, և Ցյուրիխում ստորագրված արձանագրությունները կընդունվեն Թուրքիայի խորհրդարանի կողմից: Իրադարձությունների նման զարգացման լույսի ներքո Թուրքիան կհայտնվի ցեղասպանության ճանաչման և խորհրդարանի կողմից արձանագրությունների ընդունման այլընտրանքի առջև: Ստորագրված փաստաթղթերը հավանության արժանացնելու հավանականությունը բարձր է, սակայն այդ դեպքում կարող ենք կորցնել Ադրբեջանը», - չի կասկածում թուրք քաղաքագետը:

«Հայկական ցատկը» ամենաբարձր աստիճանում Թուրքիայի արտաքին-քաղաքական ռիսկային նախաձեռնությունն է, որին աջակցեցին գրեթե բոլոր պետությունները: Սակայն անհրաժեշտ է ելնել նրանից, որ Հայաստանը համաշխարհային քաղաքականության մեջ չունի այն պետության հեղինակությունը, որին կարելի է վստահել», - նշել է գործակալության զրուցակիցը:

«Դատելով ԶԼՄ-ների և Թուրքիայի կառավարության տեղեկություններից՝ այստեղ արդեն վաղուց ապրում են տոնական մթնոլորտում: Սակայն չի կարելի բացառել, որ այդ երազը երկար չի տևի», - փաստել է նա:

ՍԱՀՄԱՆԸ՝ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՓՈԽԱՐԵ՞Ն

Թուրքիայի ղեկավարությունը հետևողական քաղաքականություն է վարում Հայաստայի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում, և դա նախորդ կիրակի կրկին հասկացրեց վարչապետ Թայիպ Էրդողանը:

Կողմ արտահայտվելով Հայաստանի հետ բարիդրացիական հարաբերությունների հաստատմանը՝ նա, միաժամանակակ, հայտարարեց, որ Թուրքիան չի բացի Հայաստանի հետ սահմանը մինչև չկարգավորվի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը:

«Մենք անկեղծ ցանկանում ենք կարգավորել խնդիրները Հայաստանի հետ բանակցությունների միջոցով, ինչը լայն հնարավորություններ կստեղծի երկու երկրների ժողովուրդների միջև բոլոր ոլորտներում համագործակցելու համար», - ասել է Էրդողանը լրագրողներին հատուկ մամուլի ասուլիսի ժամանակ:

Ղարաբաղյան հակամարտությունը սկսվել է 1988 թվականին, երբ գերազանցապես հայերով բնակեցված Լեռնային Ղարաբաղը հայտարարեց Ադրբեջանի կազմից դուրս գալու մասին: 1991թ. դեկտեմբերի 10-ին Լեռնային Ղարաբաղում հանրաքվե անցկացվեց, որի ժամանակ մասնակիցների 99,89 տոկոսը քվեարկեց Ադրբեջանից լիովին անկախանալու օգտին:

Դրան հետևեցին Ադրբեջանի նախաձեռնած լայնածավալ ռազմական գործողությունները, որոնք հանգեցրին նրան, որ նրանք կորցրեցին վերահսկողությունը ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլև հարակից յոթ շրջանների նկատմամբ:

1994թ. մայիսի 12-ին զինադադարի վերաբերյալ եռակողմ համաձայնագրի կնքումից  հետո հակամարտության գոտում դադարեցին ռազմական գործողությունները, որոնց արդյունքում երկու կողմից էլ եղավ շուրջ 25-30 հազար զոհ և մոտ մեկ միլիոն մարդ  ստիպված լքեց բնօրրանը:

Հրադադարի ռեժիմ հաստատելու վերաբերյալ համաձայնագիրը մինչ այսօր ուժի մեջ է: 1992 թվականից ի վեր հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ բանակցություներ են տարվում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում, որի համանախագահներն են ԱՄՆ-ն, Ռուսաստանը և Ֆրանսիան:--0—

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
20:09
14 Դեկտեմբերի 2017
Հայաստանի դիրքորոշումը հայ–թուրքական արձանագրությունների հարցում անփոփոխ է. ԱԳՆ
Հայաստանի դիրքորոշումը Թուրքիայի հետ հարաբերությունների բարելավման արձանագրությունների հարցում անփոփոխ է մնում:
19:21
14 Դեկտեմբերի 2017
Թուրքիան հայտարարել է, որ հավատարիմ է Հայաստանի հետ հարաբերությունների բարելավմանն ուղղված արձանագրություններին
Թուրքիան պահպանում է Հայաստանի հետ հարաբերությունների բարելավմանն ուղղված արձանագրությունների նկատմամբ իր հավատարմությունը:
15:29
13 Դեկտեմբերի 2017
Հայաստանը 2018–ը գարունը կդիմավորի առանց հայ-թուրքական արձանագրությունների. ԱԳՆ
Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը 2008 թ.–ի աշնանը նախաձեռնել է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը։
18:19
12 Դեկտեմբերի 2017
ՄԻԵԴ–ը պարտավորեցրել է Ադրբեջանին 35000 եվրո վճարել հայ փախստականի ընտանիքին
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը հրապարակել է «Սարգսյանն ընդդեմ Ադրբեջանի» գործով փոխհատուցման որոշումը։
11:09
12 Դեկտեմբերի 2017
Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարը կմեկնի Հունաստան
Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը դեկտեմբերի 12-13–ին պաշտոնական այցով կմեկնի Հունաստան։
11:07
08 Դեկտեմբերի 2017
Հայաստանի նախագահի պաշտոնում կարող է միասնական թեկնածու առաջադրվել
Սահմանադրության բարեփոխված 125–րդ հոդվածի համաձայն, «հանրապետության նախագահի պաշտոնում թեկնածության առաջադրման իրավունք ունի պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն ¼–ը»։
21:28
07 Դեկտեմբերի 2017
Կոչ ենք անում կենտրոնանալ ղարաբաղյան հակամարտության փոխզիջումային լուծումների վրա. ՄԽ համանախագահ երկրների ներկայացուցիչներ
ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանխագահ երկրների պատվիրակությունների ղեկավարները Վիեննայում ԵԱՀԿ նախարարների խորհրդի նիստի ավարտին հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ։
21:20
06 Դեկտեմբերի 2017
Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳՆ ղեկավարների հանդիպումն է մեկնարկել Վիեննայում
Վիեննայում մեկնարկել է Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարներ Էդվարդ Նալբանդյանի և Էլմար Մամեդյարովի հանդիպումը։
21:07
06 Դեկտեմբերի 2017
Հայտնի են Հայաստանի ԱԳ նախարարի և համանախագահների հանդիպման թեմաները (ՎԻԴԵՈ)
Էդվարդ Նալբանդյանը հանդիպել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին։
18:53
06 Դեկտեմբերի 2017
Պուտինն առաջադրվելու է ՌԴ նախագահի պաշտոնում
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել է նախագահի պաշտոնում առաջրվելու մտադրության մասին:
10:35
05 Դեկտեմբերի 2017
Հայտնի է Հայաստանի նախագահի ամենահավանական թեկնածուի անունը
«Ժամանակ» թերթը գրում է, թե ով է Հայաստանի հաջորդ նախագահական ընտրությունների ամենահավանական թեկնածուն։
19:17
01 Դեկտեմբերի 2017
Արա Աբրահամյանը պահանջել է եթերից հեռացնել հակահայկական արշավ սկսած լրագրողներին և քաղաքագետներին
ՌՀՄ նախագահը կոչ է արել եթերից հեռացնել ծախու լրագրողներին, քաղաքագետներին և փորձագետներին, ովքեր հակահայկական արշավ են սկսել ռուսական հեռուստատեսությամբ։