486.7
-0.08
515.17
+0.05
8.4
-0.03
+9
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայաստանում նշվում է Եղիշե Չարենցի ծննդյան 112-ամյակը
12:09
13 Մարտի 2009

Հայաստանում այսօր նշվում է մեծանուն բանաստեղծ, հայ գրականության դասական Եղիշե Չարենցի ծննդյան 112-ամյակը։

Ուրբաթ կանցկացվեն բանաստեղծի ծննդյանը նվիրված մի շարք միջոցառումներ:

Մասնավորապես, տեղի կունենա Չարենցի ձեռագրերը փրկած նկարչուհի Ռեգինա Ղազարյանի հուշատախտակի բացումը այն փողոցում, որտեղ նա բնակվել է: Ռեգինա Ղազարյանի շնորհիվ Չարենցի ժառանգությունը հասել է ժամանակակիցներին։

Բացի այդ, Չարենցի հուշարձանի մոտ՝ Ալեք Մանուկյան փողոցում, կանցկացվի Պոեզիայի օր՝ հայ մտավորականության ներկայացուցիչների, գրողների, ուսանողների և դպրոցականների մասնակցությամբ

Չարենցի տուն-թանգարանում կբացվի հայ նկարիչների՝ Չարենցի ստեղծագործությունների նկարազարդումների ցուցահանդես:

Հայ մեծանուն բանաստեղծ Եղիշե Չարենցը (Եղիշե Աբգարի Սողոմոնյան) հայ գրականության դասական է, ծնվել է 1897թ. մարտի 13-ին (25) Կարսում։ Ծնողները ծագումով Մակուից էին, այդ իսկ պատճառով նա ևս երբեմն իրեն մակվեցի է համարել՝ «Բանաստեղծ՝ ծնված Մակու քաղաքում»:

1908 թ.-ին Չարենցն ընդունվում է Կարսի ռեալական ուսումնարան, որտեղ սվորում  է մի քանի տարի։ 1910 թ.-ին Ռեալական ուսումնարանի աշակերտների ջանքերով հրատարակվում է «Գարուն» ալմանախը, որի մեջ տպագրվում է տարվա չորս եղանակներին նվիրված Չարենցի ոտանավորների շարքը:

1914 թ.-ին Կարսում լույս է տեսնում Չարենցի անդրանիկ՝ «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան» ժողովածուն՝ նվիրված բանաստեղծի առաջին մտերմուհիներից մեկին՝ Աստղիկ Ղոնդախչյանին: Գրքի վրա արդեն գրված էր «Չարենց» գրական ծածկանունը:

Այդ գրական անվան ստեղծման մի քանի տարբերակներ կան։ Բանաստեղծը Մահարուն պատմել է, թե Կարս էր եկել Չարենց ազգանունով մի բժիշկ, որի ցուցատախտակի «Չարենց» մակագրությունն էլ վերցրել է:

Պատանեկան տարիների մտերիմները այլ բացատրություններ ևս տալիս են: Ըստ Կարինե Քոթանջյանի՝ բանաստեղծը Չարենց է վերամկրտվել, որովհետև մանկուց եղել է չար երեխա։ Իսկ Անուշավան Զիդեջյանը (Վիվան) վկայել է, որ Չարենց անունն առաջացել է Պուշկինի «Անչար» ոտանավորի հնչյունական տեղաշարժերի հետևանքով:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ազգային ազատագրության մասին երազանքը Չարենցին բերում է հայկական կամավորական գնդերից մեկը։ Նա իր ջոկատի հետ մարտերով հասնում է մինչև Վան։

Պատերազմի սարսափները, ազգային ձգտումների ձախողումը կործանում են պատանու երազանքները։ Այդ ժամանակ նա գրում է «Դանթեական առասպել» պոեմը, որը XX դարի սկզբին գրականության մեջ պատերազմի ամենազդեցիկ նկարագրություններից է։

1916 թ.-ի աշնանը Չարենցը մեկնում է Մոսկվա և ընդունվում Շանյավսկու համալսարան։ Նույն ժամանակ Չարենցը տարվում է կոմունիստական հայացքներով։ 1917 թ.-ի փետրվարին նա համալսարանի ուղանողների հետ մասնակցում է Բուտիրյան բանտից քաղբանտարկյալների ազատագրմանը։

1919 թ.-ին նա վերադառնում է Երևան և որոշ ժամանակ աշխատում որպես ուսուցիչ։ 1919 թ.-ին Թիֆլիսում լույս է տեսնում «Ամբոխները խելագարված» պոեմը, որը ամենավառ իրադարձություններից է դառնում ոչ միայն Չարենցի ստեղծագործական կյանքում, այլև ողջ հայկական պոեզիայում։

Կարմիր բանակի շարքեր մտնելուց հետո Չարենցի ստեղծագործական գործունեության մեջ նրա առաջին ստեղծագործությունների ռոմանտիզմը փոխվում է անկեղծ հեղափոխական հերոսականությամբ՝ «Ամբոխները խելագարված», «Բոլորին, բոլորին, բոլորին», «Ամենապոեմ», «Լենինն ու Ալին»։

Չարենցը շատ բան է արել հայկական խորհրդային գրականության համար, եղել է «Նոյեմբեր» պրոլետարական գրողների միության հիմնադիրներից մեկը։

Չարենցի ժառանգության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում Ա.Ս.Պուշկինի, Վ.Վ.Մայակովսկու, Ի.Վ.Գյոթեի, Է.Վերհարնի, Ու.Ուիթմենի, Մ.Գորկու ստեղծագործությունների թարգմանությունները։ Նա հայերեն է թարգմանել «Ինտերնացիոնալը»։

Սակայն 1920-1930 թթ.-ի Չարենցի պոեզիայի զգալի հատվածն ընդհանրապես քաղաքականցված չէ։ 1930 թ.-ից խորհրդային գրականության մեջ իրավիճակը փոխվում է, և Չարենցը կորցնում է հավատը խորհրդային իշխանության նկատմամբ։

1921 թ.-ին նա ամուսնանում է Արփենիկ Տեր-Աստվածատարյանի հետ։ 1927 թ.-ին նրա մահը Չարենցը շատ ծանր է տանում։ Արփենիկի հիշատակին են նվիրված Չարենցի մի շարք ստեղծագործություններ։ 1931 թ.-ին Չարենցն ամուսնանում է Իզաբելլա Նիազովայի հետ և ունենում երկու դուստր։

30-ական թթ.-ի կեսերին ԽՍՀՄ-ում սկսվում են ստալինյան ռեպրեսիաները։ 1936 թ.-ի հուլիս-օգոստոս ամիսներին ձերբակալվում են բազմաթիվ հայ գրողներ, որոնց ցուցմունքներում կան վկայություններ նաև Չարենցի մասին: Նա մեղադրվում է որպես հակահեղափոխական, նացիոնալիստ, տրոցկիստ, ահաբեկիչ:

Միաժամանակ գրադարաններից և գրախանութներից անհետանում են Չարենցի գրքերը, դադարեցվում են արդեն պատրաստ գրքերի հրատարակությունենրը։

Իզաբելլան փորձում է ամեն կերպ օգնել ամուսնուն, ապացուցել նրա անմեղությունն ու հանել նրան բանտից։ Սակայն դա հանգեցնում է նրան, որ 1937 թ.-ի նոյեմբերի 23-ին ձերբակալում են նաև Իզաբելլա Չարենցին։

Եղիշե Չարենցը 1937 թ.-ի նոյեմբերի 27-ին առավոտյան ժամը 7-ին վախճանվում է Երևանի բանտի հիվանդանոցում։ Հաջորդ օրը կատարում են դիահերձում, ըստ որի՝ բազմաթիվ հիվանդությունները հասցրել էին «օրգանիզմի ընդհանուր հյուծման», ինչն էլ, ըստ պաշտոնական վարկածի, վերահաս մահվան պատճառ է դարձել:

50-ական թթ.-ին Եղիշե Չարենցը հետմահու արդարացվում է։ 1974թ. Երևանում բացվել է Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանը՝ այն բնակարանում, որը բանաստեղծի ընտանիքը ստացել էր 1935թ.-ին։--0—

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
12:19
22 Փետրվարի 2017
Խաչատուր Սուքիասյան. աջակցում եմ ՀԱԿ–ին, բայց Ծառուկյանի կողքին եմ
Ես նախկինում էլ հայտարարել եմ, որ աջակցել եմ և աջակցելու եմ` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նրանց հետ ես քաղաքական դժվար ճանապարհ եմ անցել, նշել է Սուքիասյանը։
10:57
22 Փետրվարի 2017
ԲՀԿ–ում ցայտնոտ է. ԲՀԿ–ականները տարբեր «կանալներով» փորձում են ճշտել ցուցակում իրենց տեղը
Հաշված ԲՀԿ-ականներ են տեսել ցուցակները, հրապարակվել է միայն առաջին տասնյակը։
16:17
21 Փետրվարի 2017
ՀՀ վարչապետը պաշտոնական այցով կմեկնի Վրաստան
Հայաստանի վարչապետ Կարեն Կարապետյանը փետրվարի 23–ին երկօրյա պաշտոնական այցով կմեկնի Վրաստան։
13:25
21 Փետրվարի 2017
Ալիևն իր կնոջը հանրապետության առաջին փոխնախագահ է նշանակել
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը երկրի առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիևային նշանակել է հանրապետության առաջին փոխնախագահ:
21:36
20 Փետրվարի 2017
Մահացել է ՄԱԿ–ում ՌԴ մշտական ներկայացուցիչ Վիտալի Չուրկինը
ՄԱԿ–ում ՌԴ մշտական ներկայացուցիչ Վիտալի Չուրկինը մահացել է Նյու Յորքում իր 65–ամյակից մեկ օր առաջ:
11:09
20 Փետրվարի 2017
Զարուհի Փոստանջյան. դադարեցնում եմ իմ անդամակցությունը «Ժառանգություն» կուսակցությանը
«Ժառանգություն» խմբակցության ղեկավար Զարուհի Փոստանջյանը հայտարարել է, որ դադարեցնում է իր անդամակցությունը կուսակցությանը։
18:20
17 Փետրվարի 2017
Օսկանյան. Հայաստանը արտաքին քաղաքականության հետընթաց է ապրում
Հայաստանը հետընթաց է ապրում արտաքին քաղաքականությունում, մասնավորապես, ղարաբաղյան հակամարտության բանակցային գործընթացում, հայտարարել է Վարդան Օսկանյանը։
14:51
15 Փետրվարի 2017
Էդվարդ Նալբանդյանը կայցելի Ռուսաստան` Լավրովի հետ բանակցելու
ՀՀ ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը փետրվարի 21-22-ը կայցելի Ռուսաստան` ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հետ բանակցություններ վարելու նպատակով:
12:02
15 Փետրվարի 2017
ՀՀ ԱԳ նախարարը կմասնակցի Մյունխենի անվտանգության համաժողովին
ՀՀ ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը կմասնակցի Մյունխենի անվտանգության համաժողովին։
21:00
14 Փետրվարի 2017
Շարմազանով. վարչապետը չի ներառվել ՀՀԿ–ի համամասնական ցուցակում, սակայն կզբաղվի քարոզչությամբ
ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանը չի ներառվել ՀՀԿ–ի համամասնական ցուցակում, սակայն կզբաղվի նախընտրական քարոզչությամբ։
19:41
14 Փետրվարի 2017
ՀՀԿ–ն հրապարակեց համամասնական ցուցակի առաջին հնգյակը
Հայտնի է, թե ով կգլխավորի ՀՀԿ–ի ընտրական ցուցակը։
10:15
13 Փետրվարի 2017
Հայաստանում նոր նախընտրական դաշինք է ձևավորվելու
Հայաստանում նոր նախընտրական դաշինք է ձևավորվել ապրիլի 2–ին նախատեսված խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին։