480.39
+0.17
536.6
+0.48
8.07
+0.03
+23
Եղանակը Երևանում
Հայ
Թուրքական գործոնը սկզբունքային հարց է ղարաբաղյան հակամարտության համար
14:31
15 Ապրիլի 2010

Մայիսի 20-ին լրանում է անժամկետ հրադադարի համաձայնագրի կնքման 16 տարին: Բոլոր գաղափարները, որոնք կարող էին արտահայտվել, արդեն արտահայտվել են: Եվ մի կողմից՝ կարգավորման անցած տարիների ընթացքում որևէ նոր բան գրեթե չի գրանցվել: Ղարաբաղի շուրջ բանակցային գործընթացում որևէ առանձնահատուկ ձեռքբերումներ և արմատական փոփոխություններ չեն նկատվում:

Սակայն դա միայն առաջին հայացքից: Եթե խոսենք կոնկրետ այսօրվա իրավիճակի մասին, ապա, ես կարծում եմ, որ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման համար սկզբունքորեն կարևոր հարց է թուրքական գործոնը: Նախորդ տարվանից սկսած՝ մեկնարկեց հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման ակտիվ գործընթացը: Թեպետ և ամերիկացի, և ռուս դիվանագետներն ամեն օր ասում են, որ դրանք երկու զուգահեռ գործընթացներ են, որոնք չեն հատվում, իրականում՝ փոխազդեցության մակարդակը բարձր է: Տեղի է ունենում ակամա համեմատական վերլուծություն՝ ինչպես են գործերն ընթանում մի ճակատում, և ինչպես՝ մյուս ճակատում: Այդ գործընթացներից որևէ մեկը գտնվում է քնած վիճակում, իսկ մյուսը հանկարծակի արթնանում է:

Ապրիլի 12-13-ին Վաշինգտոնում տեղի է ունեցել միջուկային գագաթնաժողովը, և մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է ակտիվացել հայ-թուրքական հաշտեցման գործընթացը: Գագաթնաժողովին հրավիրվել էր Հայաստանը, որը չունի միջուկային զենք, սակայն չէր հրավիրվել Ադրբեջանը (որը ևս միջուկային զենք չունի): Այսինքն, երևում է հայ-թուրքական հաշտեցման գործընթացն արագորեն առաջ մղելու, կարևոր քայլեր անելու փորձը, օրինակ, արագացնել հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացումը, ճնշում գործադրել Հայաստանի և Թուրքիայի վրա:

Ադրբեջանը դրան ակտիվորեն դիմադրում է, և սա ևս զգալի գործոն է: Ուշադրություն դարձրեք Էստոնիայի արտգործնախարարությունում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի՝ վերջերս ներկայացված զեկույցին, որում նա անդրադարձել է պատմությանը և ասել, թե Երևանը ևս ադրբեջանական քաղաք է: Դա պատահական չէր: Ալիևը ռացիոնալ անձնավորություն է և հասկանում է, որ խանգարելով հայ-թուրքական հաշտեցմանը, կարելի է պահպանել Ադրբեջանի համար ձեռնտու դասավորվածությունը: Այսպիսով, Թուրքիայի գործոնը մեծապես ազդում է ղարաբաղյան գործընթացի վրա: Տեղի է ունենում շաղկապում՝ մենք ձեզ այստեղ զիջում ենք, իսկ դուք մեզ՝ այնտեղ:

Երկրորդ պահը պակաս կարևոր չէ, դա արդեն առարկայական սակարկությունն է: Ես նկատի ունեմ ամերիկյան վարչակազմի կայքում նախորդ տարվա հուլիսին հրապարակված մադրիդյան սկզբունքների թարմացված տարբերակը: Եվ այդ փաստաթուղթը ստորագրել են արդեն ոչ թե Մինսկի խմբի երեք համանախագահները, այլ՝ համանախագահ երկրների՝ Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի նախագահները, ինչը մեծացնում է փաստաթղթի կարգավիճակը:

Փաստաթուղթն, առաջին հայացքից, «հում» է թվում, սակայն դա սակարկության այն եզրագիծն է, որը կարող է իրական դառնալ: Երեք հարցերը, որոնց շուրջ ընթանում են բանակցությունները, Ղարաբաղի կարգավիճակն է, օկուպացված տարածքներն ու փախստականները:

Ինչպե՞ս է սահմանվելու Ղարաբաղի կարգավիճակը: Կարգավիճակը սահմանվում է կամարտահայտության միջոցով: Հարց է, թե ով է մասնակցելու դրան: Մեկ հարց էլ կա՝ ինչպե՞ս և ո՞ւմ են հաշվի առնելու. Ղարաբաղում բնակվող հայերի՞ն կամ, միգուցե,  ենթադրվում է փախստականների վերադարձը: Իսկ վերջինի դեպքում՝ ինչպե՞ս է այն տեղի ունենալու:

Ինչ վերաբում է շրջաններին, ապա բոլոր շրջանները, բացի Լաչինից, որը պետք է կապի Ղարաբաղն ու Հայաստանը, վերադարձվում են Ադրբեջանին: Հարցը փախստականների վերադարձն է, և ո՞վ է հետո ապահովելու խաղաղապահ մեխանիզմները: Ակնհայտ է, որ փախստականները կսկսեն վերադառնալ, և փաստ չէ, որ դրանք միայն ծերերն ու երեխաներն են լինելու, հնարավոր է նաև՝ զինված մարդիկ և ինչ-որ վրեժ.... Սա է խնդիրների այն շրջանակը, որոնք բնութագրում են մադրիդյան սկզբունքները: Հասարակական ոլորտում այս ամենի շուրջ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում, իսկ հասարակությունից դուրս անդրկուլիսյան առևտուր է արվում:

Մադրիդյան սկզբունքների թարմացումը ցույց է տալիս, որ երկու կողմերն էլ զիջումների են գնալու, և դա կարևոր է: Ոչ Ադրբեջանը կվերադառնա 1988 թ.-ի կամ 1991 թ.-ի դեպքերին,  և ոչ էլ հայկական կողմը ամբողջ ծավալով կպահպանի այն, ինչ եղել է 1994 թ.-ի մայիսին: Այսինքն, կողմերը ստիպված են «կիսվել»: Եվ հարցը նրանում է, թե ո՞վ, ի՞նչը և ինչպե՞ս: «Սակարկությունն» ընթանում է Երևանի և Անկարայի միջև հարաբերությունների կարգավորման ազդեցության ներքո:

«Նովոստի-Արմենիա». Հավանակա՞ն եք համարում հակամարտության գոտում ռազմական գործողությունների վերսկսումը:

Ս. Մարկեդոնով. Չեմ կարծում: Ոչ այն պատճառով, որ ես հավատում են նախագահների խաղաղասիրությանը, պարզապես գնահատում եմ դա պրագմատիկ տեսակետից: Հայերին ռազմական գործողությունները պետք չեն: Նրանք այս պահին շահեկան դիրքում են, ինչ-որ տեղ գերադասելի դիրք են զբաղեցնում: Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա ադրբեջանցիները շատ լավ հասկանում են, որ նրանց երկիրը Վրաստանը չէ, այն իմաստով, որ այստեղ Արևմուտքի, Ռուսաստանի և Իրանի միանշանակ համակրանք չկա: Եվ Արևմուտքում, և Իրանում, և Ռուսաստանում Ադրբեջանին աջակցելու կամ չաջակցելու կապակցությամբ տեղի կունենա ներքին պառակտում: Հետևաբար, Ադրբեջանը չի կարող հաղթել տեղեկատվական պատերազմում:

Իսկ ժամանակակից պատերազմը մեծամասամբ տեղեկատվական, վիրտուալ պատերազմն է: Ադրբեջանցիները խորվաթներ չեն, ովքեր իրենց դրսևորում էին «սերբ-կոմունիստներից երկիրը ազատագրած ժողովրդավարների» դերում: Նրանք  «ժողովրդավար վրացիները չեն, ովքեր ռուս մունետիկներին վտարում են Աբխազիայից և Հարավային Օսեթիայից»: Դա չի լինի: Հայկական լոբբին կնվազեցնի տեղեկատվական ծախսերը և «ցույց կտա» Ադրբեջանին, եթե նա ռազմական գործողություններ սկսի:

Երկրորդ պահը. Ղարաբաղը բաց Հարավային Օսեթիան չէ և ոչ էլ սերբական շրջանը, դա 193 կիլոմետրանոց ամուր ճակատ է: Այնտեղ պատերազմը դիրքային դարձնելու վտանգ կա: Իսկ Ադրբեջանը կարող է հաջողություն ունենալ միայն բլիցկրիգի դեպքում՝ Ստեփանակերտի արագ գրավում, և Ադրբեջանի դրոշը տեղադրվում է Հայաստանի սահմանին: Ես հնարավոր չեմ համարում նման բլիցկրիգը: Իսկ առանց դրա հնարավոր է միայն դիրքային պատերազմ, դիակներ, այս ամենը նվազեցնում է Ալիևի ներքին վարկանիշը:

Մենք գիտենք, որ Արևելքում պարտությունը չեն ներում և պարտվողներին չեն սիրում: Այնտեղ սիրում են միայն հաղթողներին: Չնայած Ադրբեջանը  դեպի Եվրոպա ձգտող Արևմուտք է, սակայն, ամեն դեպքում՝ Արևելք: Այդ պատճառով, անկեղծ ասած, ես չեմ գտնում, որ այստեղ կարող են ուղղակի ռազմական գործողություններ ծավալվել: Հնարավոր են ինչ-որ սադրանքներ, գնդակոծություններ, թեև դրանք, ցավոք, կանոնավոր բնույթ են կրում:

«Նովոստի-Արմենիա». Դուք կարո՞ղ եք ասել, որ Ռուսաստանը ղարաբաղյան հակամարտության գործընթացում հիմնական միջնորդն է:

Ս. Մարկեդոնով. Ռուսաստանը միջնորդներից մեկն է: Հնգօրյա պատերազմից հետո ակնհայտ դարձավ, որ Ռուսաստանը չի սահմանափակվում Մինսկի խմբի ձևաչափով: Կա երեք նախագահների հանդիպման ձևաչափ, որի շրջանակներում արդեն ոչ առաջին նման հանդիպումն է տեղի ունեցել, որոնց ընթացքում մի շարք փաստաթղթեր են ստորագրվել, մասնավորապես՝ Մայնդորֆյան հռչակագիրը, որը որոշակի հանդարտություն մտցրեց հնգօրյա պատերազմից հետո:

Չէ՞ որ շատերն իրենց հարց էին տալիս՝ կլինի՞, արդյոք, կրկնություն Ղարաբաղում: Եվ նախաձեռնության հեղինակը Ռուսաստանն էր, ամեն դեպքում սեփական ձևաչափ կա: Սակայն ես չէի ասի, որ Ռուսաստանը միակ միջնորդն է, ԱՄՆ-ն ևս բավականին ակտիվ է: Եվ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման «աստառապատումը», որում վճռորոշ դերը պատկանում է ԱՄՆ-ին, ցույց է տալիս, որ այդ գործոնն էլ չափազանց կարևոր է:

Այլ հարց է, որ և Ռուսաստանը, և ԱՄՆ-ն Ղարաբաղում շատ ընդհանրություններ ունեն: Թեև և Ռուսաստանը, և ԱՄՆ-ն պատրաստ են պահպանել ստատուս-քվոն՝ առանց որևէ «կտրուկ շարժումների»: Երկու կողմերն էլ նախընտրում են անդրկուլիսյան սակարկությունը, ինչում ռուս դիվանագետներն իրենց բավականին վստահ են զգում:

«Նովոստի-Արմենիա». Ձեր գնահատմամբ՝ ինչպե՞ս են Ռուսաստանում վերաբերվում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հնարավորությանը:

Ս. Մարկեդոնով- Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը ճանապարհի սկզբում է: Եվ այդ ճանապարհը հարթ չի լինելու: Ցանկացած խաղաղ գործընթաց ինչ-որ ստորջրյա քարեր է պարունակում: Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը Ռուսաստանում պաշտոնապես դրական են վերաբերվում: Շատ ԶԼՄ-ներ գրել են, որ Ցյուրիխում ստորագրված երկու արձանագրություններում որոշակի միջնորդական, դրական դերակատարություն է ունեցել Սերգեյ Լավրովը, այսինքն՝ ռուսական դիվանագիտությունը:

Սակայն այստեղ, անխոս, առկա են մտավախության տարրեր, քանի որ հայ-թուրքական սահմանի բացումը Հայաստանի քաղաքականությունն ավելի բարդ է դարձնում: Այժմ այն՝ այսպես կոչված «կոմպլեմենտարիզմի քաղաքականությունը», այնքան էլ հեշտ չէ: Հայաստանն առանց որևէ խնդրի համագործակցում է ՆԱՏՕ-ի հետ, իր հարաբերություններն ունի Վրաստանի և Իրանի հետ: Այդ պատճառով հայ-թուրքական սահմանի բացումը կհանգեցնի, առաջին հերթին, երկիր թուրքական բիզնեսի ներթափանցմանը: Այլ հարց է, որ թուրքական բիզնեսը նման չէ ռուսականին, որը, հիմնականում, խոշոր է, օլիգարխային, «իշխանամետ»: Այլ, ընդհակառակը, այն հիմնականում մանր է և միջին: 

Երկրորդը՝ ռուսական բազայի հետ կապված հարց կառաջանա, չէ՞ որ սահմանը բաց է լինելու... Փորձագիտական մակարդակում այս հարցերը քննարկվում են, ընդհանուր առմամբ՝ բացասական վերաբերմունք ես չեմ տեսնում: Կարգավորման գործընթացը դրական է գնահատվում, կա այն բանի հասկացությունը, որ այն արագ չի ընթանալու, պետք է ընթանա իմիտացիայի որոշակի փուլը:

«Նովոստի-Արմենիա». Հնարավո՞ր եք համարում արդեն 2010թ.-ին Հայաստանի և Թուրքիայի միջև սահմանի բացումը:

Ս. Մարկեդոնով – Ես ընդհանրապես նման կանխատեսումների կողմնակից չեմ: Ինչու՞ պետք է հանկարծ այն բացվի: Դեռ չի ընթանում վավերացման գործընթացը: Այ, երբ վավերացումը տեղի ունենա, այդ ժամանակ մենք ձեզ հետ կանխատեսումներ կանենք:

«Նովոստի-Արմենիա». Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն է Իրանի դերը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում

Ս. Մարկեդոնով. Իրանցիները հրապարակային մարդիկ չեն, այնտեղ գոյություն ունեն անդրկուլիսյան դիվանագիտության հնադարյան ավանդույթներ: Սակայն արտգործնախարար Մանուչեհր Մոթաքիի՝ Երևան կատարած վերջին այցելության արդյունքում կարելի է նշել, որ Իրանը որոշակի մտավախություններ ունի մադրիդյան սկզբունքների իրագործման կապակցությամբ: Դա կարելի է փաստել ոչ թե բաց աղբյուրներից, այլ՝ կարդալ տողատակում:

Իրանը չափազանց ցավագին է վերաբերվում ցանկացած միջազգային ներկայությանն այն գոտիներում, որոնք նրա շահերի ոլորտում են գտնվում՝ լինի դա Կենտրոնական Ասիան, Աֆղանստանը, Կովկասը, թե Պարսից ծոցի գոտին: Եվ միջազգային խաղաղարարների գալը Իրանի կողմից այդքան էլ բարյացակամ չի ընդունվում: Այդ պատճառով Թեհրանը նշում է, որ պատրաստ է տրամադրել իր, հնարավոր է՝ այլընտրանքային առաջարկները ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ:

Իրանը մի երկիր է, որն ավելի շատ սիրում է գործել, քան խոսել: Այն հետաքրքիր երկիր է՝ արտաքին քաղաքականության տեսակետից: Այստեղ շատ հաճախ գաղափարախոսական ինքնամփոփությունն ու մահմեդական ուղղվածությունը չեն գտնվում իրենց արտացոլումը: Եվ Աֆղանստանում, և Կենտրոնական Ասիայում, և Կովկասում Իրանը պրագմատիկ քաղաքականություն է վարում, որը շատ ավելի կարևոր է նրա համար, քան գաղափարախոսական բաները: Օրինակ՝ Իրանը մասնակցում է Աֆղանստանի վերականգնման աշխատանքներին: Թվում է՝ նա պետք է Արևմուտքին դեմ գնա, սակայն ընդհակառակը՝ դարձավ շփման կետ:

Ադրբեջանը մեծ մասամբ մահմեդական, շիիթական երկիր է: Քաղաքական բնույթով այն, իհարկե, աշխարհիկ է, սակայն այնտեղ մահմեդականներ են բնակվում: Իսկ Իրանը մեծ մասամբ համագործակցում է քրիստոնյա Հայաստանի հետ, քանի որ այդպես են թելադրում ազգային շահերը: Խոսել այն մասին, որ իրանական արտաքին քաղաքականությունը բացարձակապես գաղափարականացված է, ճիշտ չէ: Այնտեղ շատ են պրագմատիկ տարրերը: Կարծում եմ, որ Իրանը հավատարիմ կմնա պրագմատիզմին նաև ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում: Եվ, ավելի շուտ, գլխավոր գործոնը կայանում է նրանում, թե որքա՞ն միջազգային խաղաղապահներ կլինեն, որքա՞ն ակտիվ կլինեն նրանք, կլինի՞ դա, արդյոք, որոշակի ռազմական հենադաշտ Իրանի դեմ: Սա է հարցերի այն շրջանակը, որը մտահոգում է Թեհրանին: Եվ Իրանի դիրքորոշումը կախված կլինի նրանից, թե ինչպես կլուծվեն այդ խնդիրները: -0-

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
18:03
15 Հունիսի 2017
Հենրիխ Մխիթարյանը պատմել է բաղձալի նպատակի, հիշարժան հանդիպումների և սիրած գրքի մասին
Հայաստանի հավաքականի և «Մանչեսթեր Յունայթեդի» կիսապաշտպան, Հենրիխ Մխիթարյանը հարցազրույց է տվել «Российсая газета»-ին։


12:52
06 Հունիսի 2017
Ադրբեջանի հետ Հայաստանի խնդիրներն ինքնաբերաբար չեն լուծվի
«Ոսկանապատ» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար Հրանտ Մելիք–Շահնազարյանը բացառիկ հարցազրույց է տվել «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը։  
19:18
16 Մայիսի 2017
Ինչու՞ է Հայաստանին պետք «Նոյյան Տապան». ԲԱՑԱՌԻԿ
Հայաստանը շուտով կդառնա նոր «Նոյյան Տապան»-ի հայրենիք, ընդ որում` բառացիորեն:
14:14
27 Ապրիլի 2017
Պատրաստվում ենք ամռանը. խորհուրդներ ֆիթնես մարզիչից
Ամռան գալստին մնացել է մի ամսից մի փոքր ավելի։
20:22
13 Ապրիլի 2017
Հայաստանը «Եվրատեսիլում» հաղթելու մեծ հնարավորություններ ունի. Գերմանիայի ներկայացուցիչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
Եվրատեսիլ» երգի միջազգային մրցույթում Գերմանիան ներկայացնող երգչուհի Լևինա Մյուզիքը հարցազրույց է տվել «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը։
16:52
23 Մարտի 2017
Ինչպե՞ս խուսափել գրիպից և ի՞նչ անել, եթե դուք, ամեն դեպքում, հիվանդացել եք. խորհուրդ է տալիս փորձագետը
Գարնան սկզբին գրիպով և սուր շնչառական  վիրուսային վարակներով հիվանդանալու վտանգը մեծանում է։
17:30
02 Փետրվարի 2017
Սուրենյան. առաջիկա գիշերը Երևանում ձմեռվա ռեկորդային ամենացուրտ գիշերն է լինելու
Վերջին ամիսներին Հայաստանի բնակիչների համար ամենաքննարկվող թեման եղանակն է:
15:58
23 Հունվարի 2017
Հայաստանում բացվել է Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը
Հայաստանը դարձավ Ռուսաստանից հետո առաջին երկիրը, որտեղ սկսեց գործել Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը:
18:58
15 Նոյեմբերի 2016
«Նոր հայեր». երեխաների պես ուրախանում էինք, որ կարողացել ենք նվաճել ՈՒՀԱ–ի գավաթը
«Նոր հայեր» թիմի անդամ և դերասան Արմեն Պետրոսյանը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է այն մասին, թե ինչպես է թիմը նվաճել ՈւՀԱ–ի 55-ամյակի հոբելյանական միջոցառման գավաթը, արդյոք կյանք կա՞ ՈՒՀԱ-ից հետո, և նա պատրա՞ստ է, արդյոք, վարպետության դասեր տալ ՈւՀԱ–ի երիտասարդ հայ անդամներին:
12:05
26 Հոկտեմբերի 2016
Ադրբեջանը սահմանային լարվածության հրահրմամբ վերահաստատում է, որ հակամարտության կարգավորումը տեսնում է միայն ռազմական ուղիով. ՊՆ
ՀՀ ՊՆ տեղեկատվության և հասարակայնության վարչության պետ, գեներալ–մայոր Վարդան Ավետիսյանը «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է «Ազգ–բանակ» նոր գաղափարախոսության, շփման գծում Ադրբեջանի ԶՈւ–ի ակտիվացման, ինչպես նաև հայ ժողովրդի հայրենասիրական ոգու մասին։
13:37
18 Հոկտեմբերի 2016
Քերոլայն Քոքս. աշխարհը պետք է Ադրբեջանին ագրեսոր ճանաչի
Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, նախկին փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը վերջերս հերթական անգամ այցելել է Ղարաբաղ:
17:19
17 Հոկտեմբերի 2016
Իսկանդարյան. կես տարում ոչ մի լուրջ տնտեսական առաջընթաց չի կարող գրանցվել
ՀՀ նորանշանակ վարչապետին որքանո՞վ է հաջողվել պրոֆեսիոնալների կառավարություն ձևավորել, ինչպե՞ս է կառավարությունը պայքարելու մենաշնորհների դեմ, ի՞նչ ակնկալել իշխող ՀՀԿ-ի համագումարից։