483.82
-0.09
522.04
-3.39
8.49
+0.01
+14
Եղանակը Երևանում
Հայ
Թուրքական գործոնը սկզբունքային հարց է ղարաբաղյան հակամարտության համար
14:31
15 Ապրիլի 2010

Մայիսի 20-ին լրանում է անժամկետ հրադադարի համաձայնագրի կնքման 16 տարին: Բոլոր գաղափարները, որոնք կարող էին արտահայտվել, արդեն արտահայտվել են: Եվ մի կողմից՝ կարգավորման անցած տարիների ընթացքում որևէ նոր բան գրեթե չի գրանցվել: Ղարաբաղի շուրջ բանակցային գործընթացում որևէ առանձնահատուկ ձեռքբերումներ և արմատական փոփոխություններ չեն նկատվում:

Սակայն դա միայն առաջին հայացքից: Եթե խոսենք կոնկրետ այսօրվա իրավիճակի մասին, ապա, ես կարծում եմ, որ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման համար սկզբունքորեն կարևոր հարց է թուրքական գործոնը: Նախորդ տարվանից սկսած՝ մեկնարկեց հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման ակտիվ գործընթացը: Թեպետ և ամերիկացի, և ռուս դիվանագետներն ամեն օր ասում են, որ դրանք երկու զուգահեռ գործընթացներ են, որոնք չեն հատվում, իրականում՝ փոխազդեցության մակարդակը բարձր է: Տեղի է ունենում ակամա համեմատական վերլուծություն՝ ինչպես են գործերն ընթանում մի ճակատում, և ինչպես՝ մյուս ճակատում: Այդ գործընթացներից որևէ մեկը գտնվում է քնած վիճակում, իսկ մյուսը հանկարծակի արթնանում է:

Ապրիլի 12-13-ին Վաշինգտոնում տեղի է ունեցել միջուկային գագաթնաժողովը, և մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է ակտիվացել հայ-թուրքական հաշտեցման գործընթացը: Գագաթնաժողովին հրավիրվել էր Հայաստանը, որը չունի միջուկային զենք, սակայն չէր հրավիրվել Ադրբեջանը (որը ևս միջուկային զենք չունի): Այսինքն, երևում է հայ-թուրքական հաշտեցման գործընթացն արագորեն առաջ մղելու, կարևոր քայլեր անելու փորձը, օրինակ, արագացնել հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացումը, ճնշում գործադրել Հայաստանի և Թուրքիայի վրա:

Ադրբեջանը դրան ակտիվորեն դիմադրում է, և սա ևս զգալի գործոն է: Ուշադրություն դարձրեք Էստոնիայի արտգործնախարարությունում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի՝ վերջերս ներկայացված զեկույցին, որում նա անդրադարձել է պատմությանը և ասել, թե Երևանը ևս ադրբեջանական քաղաք է: Դա պատահական չէր: Ալիևը ռացիոնալ անձնավորություն է և հասկանում է, որ խանգարելով հայ-թուրքական հաշտեցմանը, կարելի է պահպանել Ադրբեջանի համար ձեռնտու դասավորվածությունը: Այսպիսով, Թուրքիայի գործոնը մեծապես ազդում է ղարաբաղյան գործընթացի վրա: Տեղի է ունենում շաղկապում՝ մենք ձեզ այստեղ զիջում ենք, իսկ դուք մեզ՝ այնտեղ:

Երկրորդ պահը պակաս կարևոր չէ, դա արդեն առարկայական սակարկությունն է: Ես նկատի ունեմ ամերիկյան վարչակազմի կայքում նախորդ տարվա հուլիսին հրապարակված մադրիդյան սկզբունքների թարմացված տարբերակը: Եվ այդ փաստաթուղթը ստորագրել են արդեն ոչ թե Մինսկի խմբի երեք համանախագահները, այլ՝ համանախագահ երկրների՝ Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի նախագահները, ինչը մեծացնում է փաստաթղթի կարգավիճակը:

Փաստաթուղթն, առաջին հայացքից, «հում» է թվում, սակայն դա սակարկության այն եզրագիծն է, որը կարող է իրական դառնալ: Երեք հարցերը, որոնց շուրջ ընթանում են բանակցությունները, Ղարաբաղի կարգավիճակն է, օկուպացված տարածքներն ու փախստականները:

Ինչպե՞ս է սահմանվելու Ղարաբաղի կարգավիճակը: Կարգավիճակը սահմանվում է կամարտահայտության միջոցով: Հարց է, թե ով է մասնակցելու դրան: Մեկ հարց էլ կա՝ ինչպե՞ս և ո՞ւմ են հաշվի առնելու. Ղարաբաղում բնակվող հայերի՞ն կամ, միգուցե,  ենթադրվում է փախստականների վերադարձը: Իսկ վերջինի դեպքում՝ ինչպե՞ս է այն տեղի ունենալու:

Ինչ վերաբում է շրջաններին, ապա բոլոր շրջանները, բացի Լաչինից, որը պետք է կապի Ղարաբաղն ու Հայաստանը, վերադարձվում են Ադրբեջանին: Հարցը փախստականների վերադարձն է, և ո՞վ է հետո ապահովելու խաղաղապահ մեխանիզմները: Ակնհայտ է, որ փախստականները կսկսեն վերադառնալ, և փաստ չէ, որ դրանք միայն ծերերն ու երեխաներն են լինելու, հնարավոր է նաև՝ զինված մարդիկ և ինչ-որ վրեժ.... Սա է խնդիրների այն շրջանակը, որոնք բնութագրում են մադրիդյան սկզբունքները: Հասարակական ոլորտում այս ամենի շուրջ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում, իսկ հասարակությունից դուրս անդրկուլիսյան առևտուր է արվում:

Մադրիդյան սկզբունքների թարմացումը ցույց է տալիս, որ երկու կողմերն էլ զիջումների են գնալու, և դա կարևոր է: Ոչ Ադրբեջանը կվերադառնա 1988 թ.-ի կամ 1991 թ.-ի դեպքերին,  և ոչ էլ հայկական կողմը ամբողջ ծավալով կպահպանի այն, ինչ եղել է 1994 թ.-ի մայիսին: Այսինքն, կողմերը ստիպված են «կիսվել»: Եվ հարցը նրանում է, թե ո՞վ, ի՞նչը և ինչպե՞ս: «Սակարկությունն» ընթանում է Երևանի և Անկարայի միջև հարաբերությունների կարգավորման ազդեցության ներքո:

«Նովոստի-Արմենիա». Հավանակա՞ն եք համարում հակամարտության գոտում ռազմական գործողությունների վերսկսումը:

Ս. Մարկեդոնով. Չեմ կարծում: Ոչ այն պատճառով, որ ես հավատում են նախագահների խաղաղասիրությանը, պարզապես գնահատում եմ դա պրագմատիկ տեսակետից: Հայերին ռազմական գործողությունները պետք չեն: Նրանք այս պահին շահեկան դիրքում են, ինչ-որ տեղ գերադասելի դիրք են զբաղեցնում: Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա ադրբեջանցիները շատ լավ հասկանում են, որ նրանց երկիրը Վրաստանը չէ, այն իմաստով, որ այստեղ Արևմուտքի, Ռուսաստանի և Իրանի միանշանակ համակրանք չկա: Եվ Արևմուտքում, և Իրանում, և Ռուսաստանում Ադրբեջանին աջակցելու կամ չաջակցելու կապակցությամբ տեղի կունենա ներքին պառակտում: Հետևաբար, Ադրբեջանը չի կարող հաղթել տեղեկատվական պատերազմում:

Իսկ ժամանակակից պատերազմը մեծամասամբ տեղեկատվական, վիրտուալ պատերազմն է: Ադրբեջանցիները խորվաթներ չեն, ովքեր իրենց դրսևորում էին «սերբ-կոմունիստներից երկիրը ազատագրած ժողովրդավարների» դերում: Նրանք  «ժողովրդավար վրացիները չեն, ովքեր ռուս մունետիկներին վտարում են Աբխազիայից և Հարավային Օսեթիայից»: Դա չի լինի: Հայկական լոբբին կնվազեցնի տեղեկատվական ծախսերը և «ցույց կտա» Ադրբեջանին, եթե նա ռազմական գործողություններ սկսի:

Երկրորդ պահը. Ղարաբաղը բաց Հարավային Օսեթիան չէ և ոչ էլ սերբական շրջանը, դա 193 կիլոմետրանոց ամուր ճակատ է: Այնտեղ պատերազմը դիրքային դարձնելու վտանգ կա: Իսկ Ադրբեջանը կարող է հաջողություն ունենալ միայն բլիցկրիգի դեպքում՝ Ստեփանակերտի արագ գրավում, և Ադրբեջանի դրոշը տեղադրվում է Հայաստանի սահմանին: Ես հնարավոր չեմ համարում նման բլիցկրիգը: Իսկ առանց դրա հնարավոր է միայն դիրքային պատերազմ, դիակներ, այս ամենը նվազեցնում է Ալիևի ներքին վարկանիշը:

Մենք գիտենք, որ Արևելքում պարտությունը չեն ներում և պարտվողներին չեն սիրում: Այնտեղ սիրում են միայն հաղթողներին: Չնայած Ադրբեջանը  դեպի Եվրոպա ձգտող Արևմուտք է, սակայն, ամեն դեպքում՝ Արևելք: Այդ պատճառով, անկեղծ ասած, ես չեմ գտնում, որ այստեղ կարող են ուղղակի ռազմական գործողություններ ծավալվել: Հնարավոր են ինչ-որ սադրանքներ, գնդակոծություններ, թեև դրանք, ցավոք, կանոնավոր բնույթ են կրում:

«Նովոստի-Արմենիա». Դուք կարո՞ղ եք ասել, որ Ռուսաստանը ղարաբաղյան հակամարտության գործընթացում հիմնական միջնորդն է:

Ս. Մարկեդոնով. Ռուսաստանը միջնորդներից մեկն է: Հնգօրյա պատերազմից հետո ակնհայտ դարձավ, որ Ռուսաստանը չի սահմանափակվում Մինսկի խմբի ձևաչափով: Կա երեք նախագահների հանդիպման ձևաչափ, որի շրջանակներում արդեն ոչ առաջին նման հանդիպումն է տեղի ունեցել, որոնց ընթացքում մի շարք փաստաթղթեր են ստորագրվել, մասնավորապես՝ Մայնդորֆյան հռչակագիրը, որը որոշակի հանդարտություն մտցրեց հնգօրյա պատերազմից հետո:

Չէ՞ որ շատերն իրենց հարց էին տալիս՝ կլինի՞, արդյոք, կրկնություն Ղարաբաղում: Եվ նախաձեռնության հեղինակը Ռուսաստանն էր, ամեն դեպքում սեփական ձևաչափ կա: Սակայն ես չէի ասի, որ Ռուսաստանը միակ միջնորդն է, ԱՄՆ-ն ևս բավականին ակտիվ է: Եվ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման «աստառապատումը», որում վճռորոշ դերը պատկանում է ԱՄՆ-ին, ցույց է տալիս, որ այդ գործոնն էլ չափազանց կարևոր է:

Այլ հարց է, որ և Ռուսաստանը, և ԱՄՆ-ն Ղարաբաղում շատ ընդհանրություններ ունեն: Թեև և Ռուսաստանը, և ԱՄՆ-ն պատրաստ են պահպանել ստատուս-քվոն՝ առանց որևէ «կտրուկ շարժումների»: Երկու կողմերն էլ նախընտրում են անդրկուլիսյան սակարկությունը, ինչում ռուս դիվանագետներն իրենց բավականին վստահ են զգում:

«Նովոստի-Արմենիա». Ձեր գնահատմամբ՝ ինչպե՞ս են Ռուսաստանում վերաբերվում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հնարավորությանը:

Ս. Մարկեդոնով- Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը ճանապարհի սկզբում է: Եվ այդ ճանապարհը հարթ չի լինելու: Ցանկացած խաղաղ գործընթաց ինչ-որ ստորջրյա քարեր է պարունակում: Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը Ռուսաստանում պաշտոնապես դրական են վերաբերվում: Շատ ԶԼՄ-ներ գրել են, որ Ցյուրիխում ստորագրված երկու արձանագրություններում որոշակի միջնորդական, դրական դերակատարություն է ունեցել Սերգեյ Լավրովը, այսինքն՝ ռուսական դիվանագիտությունը:

Սակայն այստեղ, անխոս, առկա են մտավախության տարրեր, քանի որ հայ-թուրքական սահմանի բացումը Հայաստանի քաղաքականությունն ավելի բարդ է դարձնում: Այժմ այն՝ այսպես կոչված «կոմպլեմենտարիզմի քաղաքականությունը», այնքան էլ հեշտ չէ: Հայաստանն առանց որևէ խնդրի համագործակցում է ՆԱՏՕ-ի հետ, իր հարաբերություններն ունի Վրաստանի և Իրանի հետ: Այդ պատճառով հայ-թուրքական սահմանի բացումը կհանգեցնի, առաջին հերթին, երկիր թուրքական բիզնեսի ներթափանցմանը: Այլ հարց է, որ թուրքական բիզնեսը նման չէ ռուսականին, որը, հիմնականում, խոշոր է, օլիգարխային, «իշխանամետ»: Այլ, ընդհակառակը, այն հիմնականում մանր է և միջին: 

Երկրորդը՝ ռուսական բազայի հետ կապված հարց կառաջանա, չէ՞ որ սահմանը բաց է լինելու... Փորձագիտական մակարդակում այս հարցերը քննարկվում են, ընդհանուր առմամբ՝ բացասական վերաբերմունք ես չեմ տեսնում: Կարգավորման գործընթացը դրական է գնահատվում, կա այն բանի հասկացությունը, որ այն արագ չի ընթանալու, պետք է ընթանա իմիտացիայի որոշակի փուլը:

«Նովոստի-Արմենիա». Հնարավո՞ր եք համարում արդեն 2010թ.-ին Հայաստանի և Թուրքիայի միջև սահմանի բացումը:

Ս. Մարկեդոնով – Ես ընդհանրապես նման կանխատեսումների կողմնակից չեմ: Ինչու՞ պետք է հանկարծ այն բացվի: Դեռ չի ընթանում վավերացման գործընթացը: Այ, երբ վավերացումը տեղի ունենա, այդ ժամանակ մենք ձեզ հետ կանխատեսումներ կանենք:

«Նովոստի-Արմենիա». Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն է Իրանի դերը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում

Ս. Մարկեդոնով. Իրանցիները հրապարակային մարդիկ չեն, այնտեղ գոյություն ունեն անդրկուլիսյան դիվանագիտության հնադարյան ավանդույթներ: Սակայն արտգործնախարար Մանուչեհր Մոթաքիի՝ Երևան կատարած վերջին այցելության արդյունքում կարելի է նշել, որ Իրանը որոշակի մտավախություններ ունի մադրիդյան սկզբունքների իրագործման կապակցությամբ: Դա կարելի է փաստել ոչ թե բաց աղբյուրներից, այլ՝ կարդալ տողատակում:

Իրանը չափազանց ցավագին է վերաբերվում ցանկացած միջազգային ներկայությանն այն գոտիներում, որոնք նրա շահերի ոլորտում են գտնվում՝ լինի դա Կենտրոնական Ասիան, Աֆղանստանը, Կովկասը, թե Պարսից ծոցի գոտին: Եվ միջազգային խաղաղարարների գալը Իրանի կողմից այդքան էլ բարյացակամ չի ընդունվում: Այդ պատճառով Թեհրանը նշում է, որ պատրաստ է տրամադրել իր, հնարավոր է՝ այլընտրանքային առաջարկները ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ:

Իրանը մի երկիր է, որն ավելի շատ սիրում է գործել, քան խոսել: Այն հետաքրքիր երկիր է՝ արտաքին քաղաքականության տեսակետից: Այստեղ շատ հաճախ գաղափարախոսական ինքնամփոփությունն ու մահմեդական ուղղվածությունը չեն գտնվում իրենց արտացոլումը: Եվ Աֆղանստանում, և Կենտրոնական Ասիայում, և Կովկասում Իրանը պրագմատիկ քաղաքականություն է վարում, որը շատ ավելի կարևոր է նրա համար, քան գաղափարախոսական բաները: Օրինակ՝ Իրանը մասնակցում է Աֆղանստանի վերականգնման աշխատանքներին: Թվում է՝ նա պետք է Արևմուտքին դեմ գնա, սակայն ընդհակառակը՝ դարձավ շփման կետ:

Ադրբեջանը մեծ մասամբ մահմեդական, շիիթական երկիր է: Քաղաքական բնույթով այն, իհարկե, աշխարհիկ է, սակայն այնտեղ մահմեդականներ են բնակվում: Իսկ Իրանը մեծ մասամբ համագործակցում է քրիստոնյա Հայաստանի հետ, քանի որ այդպես են թելադրում ազգային շահերը: Խոսել այն մասին, որ իրանական արտաքին քաղաքականությունը բացարձակապես գաղափարականացված է, ճիշտ չէ: Այնտեղ շատ են պրագմատիկ տարրերը: Կարծում եմ, որ Իրանը հավատարիմ կմնա պրագմատիզմին նաև ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում: Եվ, ավելի շուտ, գլխավոր գործոնը կայանում է նրանում, թե որքա՞ն միջազգային խաղաղապահներ կլինեն, որքա՞ն ակտիվ կլինեն նրանք, կլինի՞ դա, արդյոք, որոշակի ռազմական հենադաշտ Իրանի դեմ: Սա է հարցերի այն շրջանակը, որը մտահոգում է Թեհրանին: Եվ Իրանի դիրքորոշումը կախված կլինի նրանից, թե ինչպես կլուծվեն այդ խնդիրները: -0-

Loading...
Թեմատիկ նյութեր

Բաժնի այլ նյութեր
16:52
23 Մարտի 2017
Ինչպե՞ս խուսափել գրիպից և ի՞նչ անել, եթե դուք, ամեն դեպքում, հիվանդացել եք. խորհուրդ է տալիս փորձագետը
Գարնան սկզբին գրիպով և սուր շնչառական  վիրուսային վարակներով հիվանդանալու վտանգը մեծանում է։
17:30
02 Փետրվարի 2017
Սուրենյան. առաջիկա գիշերը Երևանում ձմեռվա ռեկորդային ամենացուրտ գիշերն է լինելու
Վերջին ամիսներին Հայաստանի բնակիչների համար ամենաքննարկվող թեման եղանակն է:
15:58
23 Հունվարի 2017
Հայաստանում բացվել է Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը
Հայաստանը դարձավ Ռուսաստանից հետո առաջին երկիրը, որտեղ սկսեց գործել Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը:
18:58
15 Նոյեմբերի 2016
«Նոր հայեր». երեխաների պես ուրախանում էինք, որ կարողացել ենք նվաճել ՈՒՀԱ–ի գավաթը
«Նոր հայեր» թիմի անդամ և դերասան Արմեն Պետրոսյանը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է այն մասին, թե ինչպես է թիմը նվաճել ՈւՀԱ–ի 55-ամյակի հոբելյանական միջոցառման գավաթը, արդյոք կյանք կա՞ ՈՒՀԱ-ից հետո, և նա պատրա՞ստ է, արդյոք, վարպետության դասեր տալ ՈւՀԱ–ի երիտասարդ հայ անդամներին:
12:05
26 Հոկտեմբերի 2016
Ադրբեջանը սահմանային լարվածության հրահրմամբ վերահաստատում է, որ հակամարտության կարգավորումը տեսնում է միայն ռազմական ուղիով. ՊՆ
ՀՀ ՊՆ տեղեկատվության և հասարակայնության վարչության պետ, գեներալ–մայոր Վարդան Ավետիսյանը «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է «Ազգ–բանակ» նոր գաղափարախոսության, շփման գծում Ադրբեջանի ԶՈւ–ի ակտիվացման, ինչպես նաև հայ ժողովրդի հայրենասիրական ոգու մասին։
13:37
18 Հոկտեմբերի 2016
Քերոլայն Քոքս. աշխարհը պետք է Ադրբեջանին ագրեսոր ճանաչի
Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, նախկին փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը վերջերս հերթական անգամ այցելել է Ղարաբաղ:
17:19
17 Հոկտեմբերի 2016
Իսկանդարյան. կես տարում ոչ մի լուրջ տնտեսական առաջընթաց չի կարող գրանցվել
ՀՀ նորանշանակ վարչապետին որքանո՞վ է հաջողվել պրոֆեսիոնալների կառավարություն ձևավորել, ինչպե՞ս է կառավարությունը պայքարելու մենաշնորհների դեմ, ի՞նչ ակնկալել իշխող ՀՀԿ-ի համագումարից։
18:29
25 Սեպտեմբերի 2016
Հոլիվուդյան հանրաճանաչ Jessica ապրանքանիշի հիմնադիրը ցանկանում է մատնահարդարման դպրոց բացել Հայաստանում
Ամերիկահայ հանրաճանաչ մատնահարդար Ջեսիկա Վարթուխյանը, ով եղունգների և ձեռքերի խնամքի հեղափոխական «Jessica» համակարգի ստեղծողն է,«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում ներկայացրել է ոլորտի համաշխարհային միտումները, ինչպես նաև Հայաստանի և հայաստանցի մասնագետների մասին տպավորությունները:
18:24
03 Սեպտեմբերի 2016
Միհրան Հարությունյան. ես գնում էի Ռիո միայն մեկ մտքով` հաղթելու. ուրիշ ոչ մի ելք չէի տեսնում, ոչ մի արդարացում
Ռիոյի ամառային 31-րդ Օլիմպիական խաղերն այլևս պատմություն են:
15:30
04 Օգոստոսի 2016
«Սեգոդնյա նոչյու» ռուսական հայտնի ռոք խումբը ցնցել է արցախյան բեմը
Ստեփանակերտում օգոստոսի 3-ին տեղի ունեցավ ռուսական ամենաճանաչված ռոք խմբերից մեկի` «Սեգոդնյա նոչյու» խմբի երկար սպասված համերգը: Խումբը Ստեփանակերտի բնակիչներին իսկապես անմոռանալի երեկո և վառ զգացումներ պարգևեց`կատարելով իր ամենաճանաչված հիթերը, որոնք արցախցիները դեռ երկար կհիշեն:
11:15
07 Հուլիսի 2016
Մխիթարյանն իր առաջին հարցազրույցն է տվել MUTV-ին (ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
Հայաստանի ազգային հավաքականի ավագ, կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանն իր առաջին հարցազրույցն է տվել «Մանչեսթեր Յունայթեդի» պաշտոնական ալիքին:
13:51
06 Հուլիսի 2016
Ժողովրդական համերգ Արցախի համար
Ռուսաստանում Արցախի ընկերները միջոցներ են հավաքում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության քաղաքներից մեկում հայտնի ռուս երաժիշտների մասնակցությամբ «կենդանի» համերգ կազմակերպելու համար։ Մենք մի քանի հարց ենք տվել նախաձեռնող խմբի ղեկավար, հայտնի հրապարակախոս Դենիս Դվորնիկովին։