484.51
-0.37
518.72
-3.16
8.61
-0.05
+13
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացը դեռ սառեցված է. թուրք քաղաքական գործիչ
12:55
30 Մարտի 2010

Սա արդեն իմ հինգերորդ այցն է Հայաստան: Ամեն այցի ժամանակ ես փորձում էին իմ ներդրումը կատարել երկու ժողովուրդների միջև թյուրիմացությունների և կանխակալ հարաբերությունների հաղթահարման գործում: Եթե կարգավորման գործընթացը պսակվի հաջողությամբ, ապա ավելի հեշտ կլինի: Մեր ժողովուրդներն ապրել են միասին 700 տարի, որի մեծ մասն ապրել են ներդաշնակության մեջ: Ես իմ սիրտն եմ դրել հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեջ: Մենք պետք է անենք ամեն ինչ՝ մեր ժողովուրդներին հոգեկերտվածքով և աշխարհագրականորեն համախմբելու համար:

«Նովոստի-Արմենիա».  Կպատմե՞ք Ձեր գլխավորած Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության մասին:

Ջ. Թոքեր. Մեր կուսակցությունը ստեղծվել է 60 տարի առաջ: Թուրքիայում փոքրիկ կուսակցությունների համար չափազանց դժվար է հաղթահարել տասը տոկոսանոց շեմը՝ խորհրդարան անցնելու համար: Մենք միակ կուսակցությունն ենք, որը Թուրքիայում փորձում է լիբերալ քաղաքականություն տարածել: Մենք մեծ քանակությամբ ձայներ չենք հավաքում, սակայն շատ հարգված կուսակցություն ենք, քանի որ պաշտպանում ենք Եվրամիության արժեքները՝ ազատությունն ու ժողովրդավարությունը:

«Նովոստի-Արմենիա». Ինչպիսի՞ հարաբերություններ ունենք «Արդարություն և Զարգացում» իշխող կուսակցության հետ:

Ջ. Թոքեր. Մենք ընդդիմադիր կուսակցություն ենք, սակայն հարկ է ընդունել, որ որոշ բաներ նրանք ճիշտ են անում: Թուրքիայում նրանք վստահության պակասի հետ կապված խնդիր ունեն այն պատճառով, որ մահմեդականներ են, և երբ ցանկանում են ինչ-որ լավ բան անել, ապա մարդիկ կասկածում են, որ նրանք պատրաստվում են  մահմեդականացնել Թուրքիան: Ինչ վերաբերում է մեզ, ապա մենք աջակցում ենք նրանց այն ժամանակ, երբ ինչ-որ լավ բան են անում և քննադատում ենք սխալների համար:

«Նովոստի-Արմենիա». Ձեր կարծիքով, ո՞րն է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեկնարկի պատճառը: Ի՞նչ շահ են հետապնդում Թուրքիան, Հայաստանը և գերտերությունները:

Ջ. Թոքեր. Մեր երկրների համար այստեղ ամեն ինչ ակնհայտ է: Խելացի երկրները ցանկանում են ունենալ ժողովրդավար և հարուստ հարևաններ: Հարևանները պետք է մշտապես շփվեն միմյանց հետ և հարաբերություններ հաստատեն: Դա թույլ է տալիս նրանց միասին լուծել խնդիրները: Փակ սահմանների պայմաններում հարաբերությունները չեն կարող զարգանալ և բարգավաճել, անհնար է ազատվել սխալ հասկանալու փաստից և կանխակալ վերաբերմունքից: 

Ես չգիտեմ, թե ինչի մասին են մտածում գերտերությունները, իմ կարծիքով՝ դա այդքան էլ կարևոր չէ: Շատ ավելի կարևոր է հայ և թուրք ժողովուրդների բարեկեցությունը: Ես տեղեկատվության աղբյուրներ չունեմ Ռուսաստանի կամ ԱՄՆ-ի ծրագրերի մասին: Սակայն բնական եմ համարում, որ նրանք տարածաշրջանում իրենց աշխարհառազմավարական շահերն են հետապնդում:

«Նովոստի-Արմենիա». Ինչպե՞ս եք գնահատում մոտ ապագայում հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման հեռանկարը: Ի՞նչ պայմաններում Թուրքիան պատրաստ կլինի վավերացնել դրանք:

Ջ. Թոքեր. Ինձ թվում է՝ մենք շտապեցինք վավերացման գործընթացի կապակցությամբ, և մենք սխալ ու չափազանցված ակնկալիքներ ունեինք մեր ժողովուրդներից: Կարծում եմ, որ գործընթացը պետք է այլ ճանապարհով ընթանար: Սկզբում պետք էր ժողովուրդների միջև ստեղծվեր համապատասխան մթնոլորտ ոչ կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների, պատմաբանների, ակադեմիկոսների, քաղաքական գործիչների փոխադարձ այցերի հաշվին: Դրանից հետո գործընթացն ավելի արագ կընթանար: Սակայն չեմ կարծում, որ գործընթացը ետ է գնում, հնարավոր է, որ այն հիմա սառեցված է:

Իմ կարծիքով, Թուրքիայի կառավարությունը մի շարք սխալներ բաց թողեց բանակցային գործընթացի ժամանակ և արձանագրությունների ստորագրումից (նախապայմանների առաջադրումից) հետո: Օրինակ՝ մեզ համար սխալ էր որպես նախապայման Ղարաբաղի հարցի առաջադրումը, չնայած՝ բանակցությունների ժամանակ այդ հարցը չէր քննարկվում: Ես Թուրքիայում հնարավորին չափ քարոզում եմ գաղափարն այն մասին, որ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումից հետո ղարաբաղյան հակամարտությունն ավելի հեշտ կլինի կարգավորել:

«Նովոստի-Արմենիա». Շատ փորձագետներ խոսում են, որ 2012 թ.-ին խորհրդարանական ընտրություններից հետո այժմ իշխող «Արդարություն և Զարգացում» կուսակցությունը ստիպված կլինի կոալիցիայի մեջ մտնել ազգայնականների հետ: Ձեր կարծիքով, ինչպե՞ս կազդի կոալիցիայի ստեղծումը հայ-թուրքական գործընթացի վրա:

Ջ. Թոքեր. Դա կախված է կոալիցիայի կառուցվածքից: Հնարավոր է, որ կոալիցիան բաղկացած կլինի սոցիալ-դեմոկրատներից և ազգայնականներից: Իմ կարծիքով, ամենայն հավանականությամբ վերջին անգամ է, երբ «Արդարություն և Զարգացում» կուսակցությունը մեծամասնություն ունի Մեջլիսում: Պարտադիր չէ, որ կոալիցիայում ազգայնականների ընդգրկումից հետո Հայաստանի  հետ հարաբերությունները վատթարանան: Ազգայնականները երբեմն կարող են անակնկալ մատուցել: Օրինակ՝ 1992 թ.-ին նախագահ Տեր-Պետրոսյանը (ՀՀ առաջին նախագահ) կապեր հաստատեց ազգայնականների առաջնորդի հետ և գաղտնի նրա հետ հանդիպեց: Այնպես որ նրանք կարող են լինել շատ ավելի կառուցողական, քան թվում է: Ամեն դեպքում իրավիճակը չի կարող ավելի վատ լինել, քան կարգավորման գործընթացից առաջ էր:

«Նովոստի-Արմենիա». Ինչպիսի՞ն է Ձեր դիրքորոշումը ղարաբաղյան հակամարտության և բանակցային գործընթացի շուրջ:

Ջ. Թոքեր. Անկեղծ ասած՝ ես մասնագիտացված չեմ այդ հարցում: Թուրքիայում տարածված է մի կարծիք, ըստ որի՝ Հայաստանն օկուպացրել է Ադրբեջանին պատկանող տարածքները: Ես գիտեմ, որ դա շատ զգայուն հարց է Հայաստանի համար: Սակայն մենք չպետք է հայ-թուրքական հարաբերությունները ղարաբաղյան հակամարտության գերին դարձնենք և պետք է դրանք տարանջատենք: Կարծում եմ, որ Ադրբեջանը ևս կշահի Հայաստանի հետ մեր հարաբերությունների կարգավորման դեպքում: Մենք ավելի շատ հնարավորություն կունենանք հակամարտության կարգավորման գործընթացում միջնորդ լինելու համար: Այժմ Թուրքիան դա չի կարող անել, քանի որ Ադրբեջանի կողմում է: Իսկ հարաբերությունների կարգավորման դեպքում մենք կարող ենք միջնորդ դառնալ, քանի որ նույն ձևով կվերաբերվենք երկու կողմերին էլ: Ադրբեջանցիները ևս պետք է հասկանան դա: Սակայն, ցավոք, մեր տարածաշրջանի ժողովուրդները շատ զգայուն են և մտածում են սրտով, այլ ոչ թե գլխով: Դա անհրաժեշտ է հաղթահարել:

«Նովոստի-Արմենիա». Դուք ասել եք, որ այցելել եք Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր: Ե՞րբ է դա եղել և ի՞նչ կարող եք ասել այս կապակցությամբ:

Ջ. Թոքեր. Անձամբ ես հավատում եմ, որ շատ հայեր են զոհվել: Երբ ես այցելեցի հուշահամալիր, ապա կարեկցանք զգացի զոհվածների նկատմամբ: Ես կարդացել եմ թուրք պատմաբաններին, ովքեր ասում են, որ դա ցեղասպանություն չէր, հայ պատմաբաններն էլ պնդում են, որ դա իսկական Ցեղասպանություն էր: Որոշ անկախ փորձագետներ համաձայնեն դրա հետ, մյուսները՝ ոչ: Դա միևնույն բանն է, եթե ինձ հարցնեք ֆուտբոլային հանդիպման մասին, որը ես չեմ դիտել: Սակայն անկասկած Առաջին աշխարհամարտի, տարածաշրջանային և քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ տարածաշրջանի շատ բնակիչներ՝ ինչպես հայկական, այնպես էլ թուրքական կողմից, տուժել են, թեպետ ավելի շատ հայ է տուժել: Ես այցելել եմ Ցեղասպանության թանգարան նախորդ տարի Հայաստան կատարած իմ երրորդ այցելության ժամանակ՝ ի նշան զոհվածների նկատմամբ հարգանքի:

«Նովոստի-Արմենիա». Ես գիտեմ, որ դուք հանդիպում եք ունեցել հայ քաղաքական գործիչների և պատգամավորների հետ: Ինչպե՞ս եք գնահատում այդ հանդիպումների արդյունքները: Ձե՞ռք են բերվել, արդյոք, որևէ համաձայնություններ և շարունակելու եք, արդյոք, նրանց հետ համագործակցել:

Ջ. Թոքեր. Ինձ ասացին, որ ես շատ օբյեկտիվ էի և տրամաբանական: Ես փորձում էի ելույթների ժամանակ խուսափել զգացմունքներից: Հասկացա, որ հայկական կուսակցությունները միասնական չեն սեփական դիրքորոշումներում: Շատ հետաքրքիր է, որ դուք ունեք երկու ընդդիմադիր կուսակցություն, որոնցից մեկը կողմ է արձանագրություններին, մյուսը՝ դեմ: Ես երբեք չեմ հրաժարվում Հայաստան այցելելու հրավերներից, քանի որ դա թույլ է տալիս ինձ սեփական ներդրումը կատարել հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում, կոչեր անել թուրքական և հայկական հասարակություններին: Ես շարունակելու եմ իմ այցերը և ուրախ կլինեմ իմ փոքրիկ ներդրումն ունենալու համար:

«Նովոստի-Արմենիա». Ամփոփելով կարելի՞ է ասել, որ հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացը սառեցված է, և երկխոսությունն անհրաժեշտ է շարունակել քաղաքացիական հասարակության մակարդակում:

Ջ. Թոքեր. Անխոս: Գործընթացը դեռ սառեցված է, սակայն մի օր այն տեղից կշարժվի, և մենք պետք է համապատասխան մթնոլորտ ստեղծենք մեր երկրների կառավարությունների համար, աշխատանքը շարունակելու առիթ տանք նրանց:-0-

Loading...
Թեմատիկ նյութեր

Բաժնի այլ նյութեր
20:22
13 Ապրիլի 2017
Հայաստանը «Եվրատեսիլում» հաղթելու մեծ հնարավորություններ ունի. Գերմանիայի ներկայացուցիչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
Եվրատեսիլ» երգի միջազգային մրցույթում Գերմանիան ներկայացնող երգչուհի Լևինա Մյուզիքը հարցազրույց է տվել «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը։
16:52
23 Մարտի 2017
Ինչպե՞ս խուսափել գրիպից և ի՞նչ անել, եթե դուք, ամեն դեպքում, հիվանդացել եք. խորհուրդ է տալիս փորձագետը
Գարնան սկզբին գրիպով և սուր շնչառական  վիրուսային վարակներով հիվանդանալու վտանգը մեծանում է։
17:30
02 Փետրվարի 2017
Սուրենյան. առաջիկա գիշերը Երևանում ձմեռվա ռեկորդային ամենացուրտ գիշերն է լինելու
Վերջին ամիսներին Հայաստանի բնակիչների համար ամենաքննարկվող թեման եղանակն է:
15:58
23 Հունվարի 2017
Հայաստանում բացվել է Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը
Հայաստանը դարձավ Ռուսաստանից հետո առաջին երկիրը, որտեղ սկսեց գործել Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը:
18:58
15 Նոյեմբերի 2016
«Նոր հայեր». երեխաների պես ուրախանում էինք, որ կարողացել ենք նվաճել ՈՒՀԱ–ի գավաթը
«Նոր հայեր» թիմի անդամ և դերասան Արմեն Պետրոսյանը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է այն մասին, թե ինչպես է թիմը նվաճել ՈւՀԱ–ի 55-ամյակի հոբելյանական միջոցառման գավաթը, արդյոք կյանք կա՞ ՈՒՀԱ-ից հետո, և նա պատրա՞ստ է, արդյոք, վարպետության դասեր տալ ՈւՀԱ–ի երիտասարդ հայ անդամներին:
12:05
26 Հոկտեմբերի 2016
Ադրբեջանը սահմանային լարվածության հրահրմամբ վերահաստատում է, որ հակամարտության կարգավորումը տեսնում է միայն ռազմական ուղիով. ՊՆ
ՀՀ ՊՆ տեղեկատվության և հասարակայնության վարչության պետ, գեներալ–մայոր Վարդան Ավետիսյանը «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է «Ազգ–բանակ» նոր գաղափարախոսության, շփման գծում Ադրբեջանի ԶՈւ–ի ակտիվացման, ինչպես նաև հայ ժողովրդի հայրենասիրական ոգու մասին։
13:37
18 Հոկտեմբերի 2016
Քերոլայն Քոքս. աշխարհը պետք է Ադրբեջանին ագրեսոր ճանաչի
Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, նախկին փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը վերջերս հերթական անգամ այցելել է Ղարաբաղ:
17:19
17 Հոկտեմբերի 2016
Իսկանդարյան. կես տարում ոչ մի լուրջ տնտեսական առաջընթաց չի կարող գրանցվել
ՀՀ նորանշանակ վարչապետին որքանո՞վ է հաջողվել պրոֆեսիոնալների կառավարություն ձևավորել, ինչպե՞ս է կառավարությունը պայքարելու մենաշնորհների դեմ, ի՞նչ ակնկալել իշխող ՀՀԿ-ի համագումարից։
18:29
25 Սեպտեմբերի 2016
Հոլիվուդյան հանրաճանաչ Jessica ապրանքանիշի հիմնադիրը ցանկանում է մատնահարդարման դպրոց բացել Հայաստանում
Ամերիկահայ հանրաճանաչ մատնահարդար Ջեսիկա Վարթուխյանը, ով եղունգների և ձեռքերի խնամքի հեղափոխական «Jessica» համակարգի ստեղծողն է,«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում ներկայացրել է ոլորտի համաշխարհային միտումները, ինչպես նաև Հայաստանի և հայաստանցի մասնագետների մասին տպավորությունները:
18:24
03 Սեպտեմբերի 2016
Միհրան Հարությունյան. ես գնում էի Ռիո միայն մեկ մտքով` հաղթելու. ուրիշ ոչ մի ելք չէի տեսնում, ոչ մի արդարացում
Ռիոյի ամառային 31-րդ Օլիմպիական խաղերն այլևս պատմություն են:
15:30
04 Օգոստոսի 2016
«Սեգոդնյա նոչյու» ռուսական հայտնի ռոք խումբը ցնցել է արցախյան բեմը
Ստեփանակերտում օգոստոսի 3-ին տեղի ունեցավ ռուսական ամենաճանաչված ռոք խմբերից մեկի` «Սեգոդնյա նոչյու» խմբի երկար սպասված համերգը: Խումբը Ստեփանակերտի բնակիչներին իսկապես անմոռանալի երեկո և վառ զգացումներ պարգևեց`կատարելով իր ամենաճանաչված հիթերը, որոնք արցախցիները դեռ երկար կհիշեն:
11:15
07 Հուլիսի 2016
Մխիթարյանն իր առաջին հարցազրույցն է տվել MUTV-ին (ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
Հայաստանի ազգային հավաքականի ավագ, կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանն իր առաջին հարցազրույցն է տվել «Մանչեսթեր Յունայթեդի» պաշտոնական ալիքին: