482.26
+0.64
516.89
-1.62
7.57
+0.02
-2
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացը դեռ սառեցված է. թուրք քաղաքական գործիչ
12:55
30 Մարտի 2010

Սա արդեն իմ հինգերորդ այցն է Հայաստան: Ամեն այցի ժամանակ ես փորձում էին իմ ներդրումը կատարել երկու ժողովուրդների միջև թյուրիմացությունների և կանխակալ հարաբերությունների հաղթահարման գործում: Եթե կարգավորման գործընթացը պսակվի հաջողությամբ, ապա ավելի հեշտ կլինի: Մեր ժողովուրդներն ապրել են միասին 700 տարի, որի մեծ մասն ապրել են ներդաշնակության մեջ: Ես իմ սիրտն եմ դրել հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեջ: Մենք պետք է անենք ամեն ինչ՝ մեր ժողովուրդներին հոգեկերտվածքով և աշխարհագրականորեն համախմբելու համար:

«Նովոստի-Արմենիա».  Կպատմե՞ք Ձեր գլխավորած Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության մասին:

Ջ. Թոքեր. Մեր կուսակցությունը ստեղծվել է 60 տարի առաջ: Թուրքիայում փոքրիկ կուսակցությունների համար չափազանց դժվար է հաղթահարել տասը տոկոսանոց շեմը՝ խորհրդարան անցնելու համար: Մենք միակ կուսակցությունն ենք, որը Թուրքիայում փորձում է լիբերալ քաղաքականություն տարածել: Մենք մեծ քանակությամբ ձայներ չենք հավաքում, սակայն շատ հարգված կուսակցություն ենք, քանի որ պաշտպանում ենք Եվրամիության արժեքները՝ ազատությունն ու ժողովրդավարությունը:

«Նովոստի-Արմենիա». Ինչպիսի՞ հարաբերություններ ունենք «Արդարություն և Զարգացում» իշխող կուսակցության հետ:

Ջ. Թոքեր. Մենք ընդդիմադիր կուսակցություն ենք, սակայն հարկ է ընդունել, որ որոշ բաներ նրանք ճիշտ են անում: Թուրքիայում նրանք վստահության պակասի հետ կապված խնդիր ունեն այն պատճառով, որ մահմեդականներ են, և երբ ցանկանում են ինչ-որ լավ բան անել, ապա մարդիկ կասկածում են, որ նրանք պատրաստվում են  մահմեդականացնել Թուրքիան: Ինչ վերաբերում է մեզ, ապա մենք աջակցում ենք նրանց այն ժամանակ, երբ ինչ-որ լավ բան են անում և քննադատում ենք սխալների համար:

«Նովոստի-Արմենիա». Ձեր կարծիքով, ո՞րն է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեկնարկի պատճառը: Ի՞նչ շահ են հետապնդում Թուրքիան, Հայաստանը և գերտերությունները:

Ջ. Թոքեր. Մեր երկրների համար այստեղ ամեն ինչ ակնհայտ է: Խելացի երկրները ցանկանում են ունենալ ժողովրդավար և հարուստ հարևաններ: Հարևանները պետք է մշտապես շփվեն միմյանց հետ և հարաբերություններ հաստատեն: Դա թույլ է տալիս նրանց միասին լուծել խնդիրները: Փակ սահմանների պայմաններում հարաբերությունները չեն կարող զարգանալ և բարգավաճել, անհնար է ազատվել սխալ հասկանալու փաստից և կանխակալ վերաբերմունքից: 

Ես չգիտեմ, թե ինչի մասին են մտածում գերտերությունները, իմ կարծիքով՝ դա այդքան էլ կարևոր չէ: Շատ ավելի կարևոր է հայ և թուրք ժողովուրդների բարեկեցությունը: Ես տեղեկատվության աղբյուրներ չունեմ Ռուսաստանի կամ ԱՄՆ-ի ծրագրերի մասին: Սակայն բնական եմ համարում, որ նրանք տարածաշրջանում իրենց աշխարհառազմավարական շահերն են հետապնդում:

«Նովոստի-Արմենիա». Ինչպե՞ս եք գնահատում մոտ ապագայում հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման հեռանկարը: Ի՞նչ պայմաններում Թուրքիան պատրաստ կլինի վավերացնել դրանք:

Ջ. Թոքեր. Ինձ թվում է՝ մենք շտապեցինք վավերացման գործընթացի կապակցությամբ, և մենք սխալ ու չափազանցված ակնկալիքներ ունեինք մեր ժողովուրդներից: Կարծում եմ, որ գործընթացը պետք է այլ ճանապարհով ընթանար: Սկզբում պետք էր ժողովուրդների միջև ստեղծվեր համապատասխան մթնոլորտ ոչ կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների, պատմաբանների, ակադեմիկոսների, քաղաքական գործիչների փոխադարձ այցերի հաշվին: Դրանից հետո գործընթացն ավելի արագ կընթանար: Սակայն չեմ կարծում, որ գործընթացը ետ է գնում, հնարավոր է, որ այն հիմա սառեցված է:

Իմ կարծիքով, Թուրքիայի կառավարությունը մի շարք սխալներ բաց թողեց բանակցային գործընթացի ժամանակ և արձանագրությունների ստորագրումից (նախապայմանների առաջադրումից) հետո: Օրինակ՝ մեզ համար սխալ էր որպես նախապայման Ղարաբաղի հարցի առաջադրումը, չնայած՝ բանակցությունների ժամանակ այդ հարցը չէր քննարկվում: Ես Թուրքիայում հնարավորին չափ քարոզում եմ գաղափարն այն մասին, որ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումից հետո ղարաբաղյան հակամարտությունն ավելի հեշտ կլինի կարգավորել:

«Նովոստի-Արմենիա». Շատ փորձագետներ խոսում են, որ 2012 թ.-ին խորհրդարանական ընտրություններից հետո այժմ իշխող «Արդարություն և Զարգացում» կուսակցությունը ստիպված կլինի կոալիցիայի մեջ մտնել ազգայնականների հետ: Ձեր կարծիքով, ինչպե՞ս կազդի կոալիցիայի ստեղծումը հայ-թուրքական գործընթացի վրա:

Ջ. Թոքեր. Դա կախված է կոալիցիայի կառուցվածքից: Հնարավոր է, որ կոալիցիան բաղկացած կլինի սոցիալ-դեմոկրատներից և ազգայնականներից: Իմ կարծիքով, ամենայն հավանականությամբ վերջին անգամ է, երբ «Արդարություն և Զարգացում» կուսակցությունը մեծամասնություն ունի Մեջլիսում: Պարտադիր չէ, որ կոալիցիայում ազգայնականների ընդգրկումից հետո Հայաստանի  հետ հարաբերությունները վատթարանան: Ազգայնականները երբեմն կարող են անակնկալ մատուցել: Օրինակ՝ 1992 թ.-ին նախագահ Տեր-Պետրոսյանը (ՀՀ առաջին նախագահ) կապեր հաստատեց ազգայնականների առաջնորդի հետ և գաղտնի նրա հետ հանդիպեց: Այնպես որ նրանք կարող են լինել շատ ավելի կառուցողական, քան թվում է: Ամեն դեպքում իրավիճակը չի կարող ավելի վատ լինել, քան կարգավորման գործընթացից առաջ էր:

«Նովոստի-Արմենիա». Ինչպիսի՞ն է Ձեր դիրքորոշումը ղարաբաղյան հակամարտության և բանակցային գործընթացի շուրջ:

Ջ. Թոքեր. Անկեղծ ասած՝ ես մասնագիտացված չեմ այդ հարցում: Թուրքիայում տարածված է մի կարծիք, ըստ որի՝ Հայաստանն օկուպացրել է Ադրբեջանին պատկանող տարածքները: Ես գիտեմ, որ դա շատ զգայուն հարց է Հայաստանի համար: Սակայն մենք չպետք է հայ-թուրքական հարաբերությունները ղարաբաղյան հակամարտության գերին դարձնենք և պետք է դրանք տարանջատենք: Կարծում եմ, որ Ադրբեջանը ևս կշահի Հայաստանի հետ մեր հարաբերությունների կարգավորման դեպքում: Մենք ավելի շատ հնարավորություն կունենանք հակամարտության կարգավորման գործընթացում միջնորդ լինելու համար: Այժմ Թուրքիան դա չի կարող անել, քանի որ Ադրբեջանի կողմում է: Իսկ հարաբերությունների կարգավորման դեպքում մենք կարող ենք միջնորդ դառնալ, քանի որ նույն ձևով կվերաբերվենք երկու կողմերին էլ: Ադրբեջանցիները ևս պետք է հասկանան դա: Սակայն, ցավոք, մեր տարածաշրջանի ժողովուրդները շատ զգայուն են և մտածում են սրտով, այլ ոչ թե գլխով: Դա անհրաժեշտ է հաղթահարել:

«Նովոստի-Արմենիա». Դուք ասել եք, որ այցելել եք Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր: Ե՞րբ է դա եղել և ի՞նչ կարող եք ասել այս կապակցությամբ:

Ջ. Թոքեր. Անձամբ ես հավատում եմ, որ շատ հայեր են զոհվել: Երբ ես այցելեցի հուշահամալիր, ապա կարեկցանք զգացի զոհվածների նկատմամբ: Ես կարդացել եմ թուրք պատմաբաններին, ովքեր ասում են, որ դա ցեղասպանություն չէր, հայ պատմաբաններն էլ պնդում են, որ դա իսկական Ցեղասպանություն էր: Որոշ անկախ փորձագետներ համաձայնեն դրա հետ, մյուսները՝ ոչ: Դա միևնույն բանն է, եթե ինձ հարցնեք ֆուտբոլային հանդիպման մասին, որը ես չեմ դիտել: Սակայն անկասկած Առաջին աշխարհամարտի, տարածաշրջանային և քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ տարածաշրջանի շատ բնակիչներ՝ ինչպես հայկական, այնպես էլ թուրքական կողմից, տուժել են, թեպետ ավելի շատ հայ է տուժել: Ես այցելել եմ Ցեղասպանության թանգարան նախորդ տարի Հայաստան կատարած իմ երրորդ այցելության ժամանակ՝ ի նշան զոհվածների նկատմամբ հարգանքի:

«Նովոստի-Արմենիա». Ես գիտեմ, որ դուք հանդիպում եք ունեցել հայ քաղաքական գործիչների և պատգամավորների հետ: Ինչպե՞ս եք գնահատում այդ հանդիպումների արդյունքները: Ձե՞ռք են բերվել, արդյոք, որևէ համաձայնություններ և շարունակելու եք, արդյոք, նրանց հետ համագործակցել:

Ջ. Թոքեր. Ինձ ասացին, որ ես շատ օբյեկտիվ էի և տրամաբանական: Ես փորձում էի ելույթների ժամանակ խուսափել զգացմունքներից: Հասկացա, որ հայկական կուսակցությունները միասնական չեն սեփական դիրքորոշումներում: Շատ հետաքրքիր է, որ դուք ունեք երկու ընդդիմադիր կուսակցություն, որոնցից մեկը կողմ է արձանագրություններին, մյուսը՝ դեմ: Ես երբեք չեմ հրաժարվում Հայաստան այցելելու հրավերներից, քանի որ դա թույլ է տալիս ինձ սեփական ներդրումը կատարել հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում, կոչեր անել թուրքական և հայկական հասարակություններին: Ես շարունակելու եմ իմ այցերը և ուրախ կլինեմ իմ փոքրիկ ներդրումն ունենալու համար:

«Նովոստի-Արմենիա». Ամփոփելով կարելի՞ է ասել, որ հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացը սառեցված է, և երկխոսությունն անհրաժեշտ է շարունակել քաղաքացիական հասարակության մակարդակում:

Ջ. Թոքեր. Անխոս: Գործընթացը դեռ սառեցված է, սակայն մի օր այն տեղից կշարժվի, և մենք պետք է համապատասխան մթնոլորտ ստեղծենք մեր երկրների կառավարությունների համար, աշխատանքը շարունակելու առիթ տանք նրանց:-0-

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
18:58
15 Նոյեմբերի 2016
«Նոր հայեր». երեխաների պես ուրախանում էինք, որ կարողացել ենք նվաճել ՈՒՀԱ–ի գավաթը
«Նոր հայեր» թիմի անդամ և դերասան Արմեն Պետրոսյանը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է այն մասին, թե ինչպես է թիմը նվաճել ՈւՀԱ–ի 55-ամյակի հոբելյանական միջոցառման գավաթը, արդյոք կյանք կա՞ ՈՒՀԱ-ից հետո, և նա պատրա՞ստ է, արդյոք, վարպետության դասեր տալ ՈւՀԱ–ի երիտասարդ հայ անդամներին:
12:05
26 Հոկտեմբերի 2016
Ադրբեջանը սահմանային լարվածության հրահրմամբ վերահաստատում է, որ հակամարտության կարգավորումը տեսնում է միայն ռազմական ուղիով. ՊՆ
ՀՀ ՊՆ տեղեկատվության և հասարակայնության վարչության պետ, գեներալ–մայոր Վարդան Ավետիսյանը «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է «Ազգ–բանակ» նոր գաղափարախոսության, շփման գծում Ադրբեջանի ԶՈւ–ի ակտիվացման, ինչպես նաև հայ ժողովրդի հայրենասիրական ոգու մասին։
13:37
18 Հոկտեմբերի 2016
Քերոլայն Քոքս. աշխարհը պետք է Ադրբեջանին ագրեսոր ճանաչի
Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, նախկին փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը վերջերս հերթական անգամ այցելել է Ղարաբաղ:
17:19
17 Հոկտեմբերի 2016
Իսկանդարյան. կես տարում ոչ մի լուրջ տնտեսական առաջընթաց չի կարող գրանցվել
ՀՀ նորանշանակ վարչապետին որքանո՞վ է հաջողվել պրոֆեսիոնալների կառավարություն ձևավորել, ինչպե՞ս է կառավարությունը պայքարելու մենաշնորհների դեմ, ի՞նչ ակնկալել իշխող ՀՀԿ-ի համագումարից։
18:29
25 Սեպտեմբերի 2016
Հոլիվուդյան հանրաճանաչ Jessica ապրանքանիշի հիմնադիրը ցանկանում է մատնահարդարման դպրոց բացել Հայաստանում
Ամերիկահայ հանրաճանաչ մատնահարդար Ջեսիկա Վարթուխյանը, ով եղունգների և ձեռքերի խնամքի հեղափոխական «Jessica» համակարգի ստեղծողն է,«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում ներկայացրել է ոլորտի համաշխարհային միտումները, ինչպես նաև Հայաստանի և հայաստանցի մասնագետների մասին տպավորությունները:
18:24
03 Սեպտեմբերի 2016
Միհրան Հարությունյան. ես գնում էի Ռիո միայն մեկ մտքով` հաղթելու. ուրիշ ոչ մի ելք չէի տեսնում, ոչ մի արդարացում
Ռիոյի ամառային 31-րդ Օլիմպիական խաղերն այլևս պատմություն են:
15:30
04 Օգոստոսի 2016
«Սեգոդնյա նոչյու» ռուսական հայտնի ռոք խումբը ցնցել է արցախյան բեմը
Ստեփանակերտում օգոստոսի 3-ին տեղի ունեցավ ռուսական ամենաճանաչված ռոք խմբերից մեկի` «Սեգոդնյա նոչյու» խմբի երկար սպասված համերգը: Խումբը Ստեփանակերտի բնակիչներին իսկապես անմոռանալի երեկո և վառ զգացումներ պարգևեց`կատարելով իր ամենաճանաչված հիթերը, որոնք արցախցիները դեռ երկար կհիշեն:
11:15
07 Հուլիսի 2016
Մխիթարյանն իր առաջին հարցազրույցն է տվել MUTV-ին (ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
Հայաստանի ազգային հավաքականի ավագ, կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանն իր առաջին հարցազրույցն է տվել «Մանչեսթեր Յունայթեդի» պաշտոնական ալիքին:
13:51
06 Հուլիսի 2016
Ժողովրդական համերգ Արցախի համար
Ռուսաստանում Արցախի ընկերները միջոցներ են հավաքում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության քաղաքներից մեկում հայտնի ռուս երաժիշտների մասնակցությամբ «կենդանի» համերգ կազմակերպելու համար։ Մենք մի քանի հարց ենք տվել նախաձեռնող խմբի ղեկավար, հայտնի հրապարակախոս Դենիս Դվորնիկովին։
18:55
04 Հուլիսի 2016
Մխիթարյան. կցանկանայի մի օր հանդես գալ Զիդանի գլխավորությամբ
Հայաստանի հավաքականի կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանը հարցազրույց է տվել «Marca» պարբերականին, որում պատմել է անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդ» իր տեղափոխության, բարեգործության ու շատ այլ բաների մասին:
15:35
27 Հունիսի 2016
Դիշդիշյանը երազում է ֆիլմ նկարահանել Ֆրունզիկ Մկրտչյանի մասին և հուսով է «Օսկար» ստանալ «Երկրաշարժ» ֆիլմի համար
Ռուսաստանաբնակ հայ հայտնի պրոդյուսեր, «Mars media entertainment» ընկերության ղեկավար Ռուբեն Դիշդիշյանը «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում պատմել է իր երազանքի մասին։
11:43
30 Մայիսի 2016
Իվետա Մուկուչյան. իմ երկրպագուներին շատ չեմ սպասեցնի
«Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում երգչուհին խոսել է մրցույթի ընթացքում վերապրած իր հույզերի, Արցախի դրոշը ծածանելու մասին, ներկայացրել է իր կարծիքը մրցույթի հաղթողի մասին։