478.83
-0.02
557.93
-0.17
7.98
-0.01
+22
Եղանակը Երևանում
Հայ
Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումը Հայաստանի համար հսկայական ցատկ կլինի դեպի գլոբալ աշխարհ
00:53
09 Հոկտեմբերի 2009

«Նովոստի-Արմենիա». Պարոն Զլոբին, Ձեզ է պատկանում այն հայտարարությունը, որ կովկասյան տարածաշրջանի երկրների խնդիրների մեծ մասը սերտորեն կապված է տեղի քաղաքական վերնախավի խորը անիրազեկության և քաղաքական անգրագիտության ու սեփական երկրների ազգային շահերը չհասկանալու հետ, ինչը բյուջեի, արտաքին քաղաքականության և բանակի ձևավորման հարցում որոշումներ կայացնելու անկարողության պատճառն է: Ինչպիսի՞ն է Ձեր դիրքորոշումն այսօր այդ հարցի վերաբերյալ, մասնավորապես, Հայաստանի համատեքստում:

Ն. Զլոբին. Ըստ էության՝ համաշխարհային զարգացման ներկա փուլի գլխավոր բնութագրերից մեկը համաշխարհային քաղաքական վերնախավի մտավոր անզորությունն է: Այսօր համաշխարհային վերնախավը ցուցաբերում է հսկայական մտավոր անկարողություն և ոչ ճկուն մտածելակերպ, որը կապված է աշխարհի չափազանց արագ փոփոխության և այն բանի հետ, որ մենք չենք հասցնում այդ գործընթացի ետևից. Մոսկվան, Վաշինգտոնը, Բրյուսելը, Լոնդոնը, Պեկինը նկատելիորեն ետ են մնում: Իսկ մյուս կողմից աշխարհը փոխվում է մեզ համար անսպասելի ուղղությամբ:

Մենք նոր իրավիճակ ենք մտնում, ինչի մասին մենք չունենք որևէ հիմնարար գիտելիք, փորձ և գործիք: Դա է պատճառը, որ ինչ ես ասում էի երեք տարի առաջ, այսօր քիչ թե շատ կարելի է վերագրել ողջ գլոբալ քաղաքական դասին: Այստեղից էլ համաշխարհային քաղաքականության մեջ իմպրովիզացիայի և էքսպրոմտի ֆանտաստիկ մակարդակը, ռազմավարության բացակայությունը: Հիմնարար բաները չհասկանալը կապված է ոչ միայն գլոբալ քաղաքական դասի բթամտության, այլև աշխարհի զարգացման ուղղությունը գիտակցելու դժվարության հետ: Արդյունքում միաբևեռ աշխարհը, որը տեսականորեն կարող էր կայանալ, հազիվ թե ձևավորվի, այդ պատճառով ԱՄՆ-ն չկարողացավ և խոշոր հաշվով չցանկացավ աշխարհում ամեն ինչի պատասխանատուն լինել: Խոսակցություններն այն մասին, որ մենք անցնում ենք բազմաբևեռ աշխարհի, ինձ համոզիչ չեն թվում, ես չեմ տեսնում, թե ինչպես է դրսևորվում նման աշխարհը: Դա նույն այդ մտածելակերպի ատավիզմն է՝ հին կարծրատիպերի շրջանակներում, որոնց համապատասխան միաբևեռ աշխարհին պետք է փոխարինեն երկբևեռ կամ բազմաբևեռ աշխարհները: Ես փորձում եմ ապացուցել, որ աշխարհը շարժվում է դեպի անբևեռություն, որտեղ չեն լինի ուժերի գլոբալ կենտրոններ, որոնք ի վիճակի կլինեն մենաշնորհային կերպով որոշել գլոբալ օրակարգը: Խնդիրն այդ կենտրոնների քանակը չէ, այլ այն, որ այսօր դրանք չկան և տեսանելի ապագայում չեն լինի երկրներ, որոնք ի վիճակի կլինեն պարտադրել կամ ձևավորել գլոբալ օրակարգ: Ես չգիտեմ, թե որքան կտևի այս իրավիճակը, սակայն մենք այժմ ակնհայտորեն շարժվում ենք այդ ուղղությամբ՝ «մեծ ութնյակի» ձևաչափի վերափոխումը «մեծ քսանյակի» մոտավորապես վկայում է այդ մասին: Արդյունքում գերտերությունները կորցրել են վերահսկողությունը գլոբալ օրակարգի նկատմամբ, որը դադարել է լինել նրանց մենաշնորհը, իսկ նրանց խնդիրները դադարել են լինել աշխարհի գլխավոր խնդիրները: Մենք սովորել ենք, որ գերտերությունների խնդիրները գլխավորն են, իսկ մյուս խնդիրները բխում են դրանցից և, համապատասխանաբար, դրանք անհրաժեշտ է լուծել գերտերությունների մակարդակով:

Ինձ թվում է, որ այս աշխարհը հեռացել է, և անբևեռ աշխարհի սկզբունքային հատկանիշներից մեկն այն է, որ գլոբալ օրակարգը մեկնել է ազատ նավարկության: Դա, մասնավորապես, կապված է այն բանի հետ, որ օրակարագը սկսել էր ձևավորվել հիմնականում իմպրովիզացիայի մակարդակով՝ ոչ այնքան հասկանալի չափորոշիչներով, սակայն դրա ձևավորման հարցում շատ կտրուկ աճեց տարածաշրանային խնդիրների դերը: Այսօր ոչ թե գերտերությունները, այլ տարածաշրջանային խնդիրներն են կանգնած աշխարհին մտահոգող խնդիրների ցանկի առաջին էջում:

«Նովոստի-Արմենիա». Տարածաշրջանային խնդիրներ ասելով Դուք հասկանում եք տարածաշրջանում անվտանգությունն ու կայունությու՞նը, թե՞ տարածաշրջանային հակամարտությունների լուծումը:

Ն. Զլոբին. Ես կբերեմ հետևյալ օրինակը: Կա ԱՄՆ-ն՝ աշխարհի ամենաուժեղ գերտերությունը, կա Չինաստանը, որը հաջորդ տարի, ամենայն հավանականությամբ, կդառնա աշխարհի երկրորդ տնտեսությունը, կա Եվրամիությունը, Ճապոնիան՝ ներկա երկրորդ տնտեսությունը: Նրանք բոլոր գլոբալ խաղացողներ են, և հանկարծ նրանք հայտնվեցին փակուղում՝ օրինակ Հյուսիսային Կորեայի կողմից: Քաշային կարգում Հյուսիսային Կորեան և ԱՄՆ-ն կամ Ռուսաստանը, նույնիսկ միջուկային ծրագրերի տեսակետից, անհամեմատելի են: Իրանը նորմալ, հարգված, լուրջ, միջինգավառական երկիր է, սակայն վերջին ութ տարվա ընթացքում այն դարձավ աշխարհի գրեթե գլխավոր խնդիրը: Ինչպե՞ս դա բացատրել: Չէ՞ որ նա Ամերիկային կամ Ռուսաստանին ոչ կողմ է, ոչ դեմ, նա ինքն իրենով է և ոչ մի խնդիր չի լուծում, բացի սեփական անվտանգության խնդիրներից: Կոսովո, Աբխազիա. բոլոր այդ խնդիրներն անսպասելիորեն փոխարինեցին գլոբալ օրակարգի ավանդական հասկացությունը: Բարդությունը նաև այն է, որ գերտերություններն՝ իրենց հսկայական ռազմական բյուջեներով և բանակներով, այդ թվում նաև դիվանագետներով և փորձագետներով բացարձակապես կենտրոնացված չեն այդ խնդիրների լուծման վրա:

Ծագում են միանգամայն նոր խնդիրներ, որոնցից շատերը նախկինում գերտերությունները բացարձակապես անտեսում էին այն պատճառով, որ այդ խնդիրները չափազանց փոքր էին նրանց համար: Այժմ պարզվում է, որ մեծ երկրների վերնախավերը հայտնվում են առավել շփոթված իրավիճակում, քանի որ այլևս չի գործում այն իրավիճակը, որի դեպքում նրանք ապրում և տեսնում էին աշխարհը իրենց տեսանկյունից: Եվ առաջանում է որոշակի շփոթութ: Այս իրավիճակում, որքան էլ դա պարադոքսային է, սկսում է աճել տարածաշրջանային վերնախավերի հնարավորությունների և պատասխանատվության դերը: Եվ ոչ այն պատճառով, որ նրանք ավելի լավն են դառնում, այլ այն պատճառով, որ մեծ տղաներն ամբողջովին շփոթվել են: Իսկ փոքր տղաները, պայմանականորեն ասած, հանկարծ սկսում են սողոսկել մեծ ավազամանի մեջ և այնտեղ ծեփել իրենց քանդակները, ընդ որում՝ մեծ տղաները շփոթված նայում են և չգիտեն ինչ անել. նրանք այլևս չեն կարող փոքր տղաներին ուղարկել փոքր ավազաման, իսկ ինչպես վարվել՝ ամբողջովին անհասկանալի է: Արդյունքում գերտերությունները, որոնք տասնամյակներ շարունակ սովորել են լուծել սեփական խնդիրներն ու այս խաղում մանրացնել տարածաշրջանային փոքր խնդիրները, հանկարծ հայտնվում են հակադիր իրավիճակում: Նրանք դառնում են փոքր խնդիրների պատանդն ու մանրադրամը: Տարօրինակ է, սակայն նման պայմաններում տարածաշրջանային վերնախավերի դերը հանկարծ սկսում է կտրուկ աճել: Ստացվում է, որ մեծ երկրները կորցրել են գլոբալ օրակարգի նկատմամբ վերահսկողությունը, իսկ փոքրերը երբեք էլ չեն մտածել այդ օրակարգի մասին, նրանք ունեն սեփական տարածաշրջանային խնդիրները, որոնք հանկարծ դարձել են գլոբալ:

Համապատասխանաբար, համաշխարհային ասպարեզում տեղի է ունենում նման քաղաքական կամասուտրա, ինչը նկարի վրա չի կարելի պատկերել: Այս իրավիճակը, մեծամասամբ, անսպասելի է, այդ պատճառով չարժե զարմանալ, որ գլոբալ քաղաքական դասն իսկապես շփոթության մեջ է և դրսևորում է քաղաքական բացարձակ անկարողություն: Շատ հարցեր, որոնք նախկինում նրանք լուծում էին միայնակ, այժմ լուծել չեն կարողանում, նրանք չգիտեն մանրամասները: Պայմանականորեն ասած՝ այսօր նեյրովիրաբուժական վերնախավ է անհրաժեշտ, իսկ գլոբալ վերնախավը միշտ, ավելի շուտ, լուրջ վիրաբույժ է եղել: Տարածաշրջանային գերտերությունները հանկարծ իրենց հնարավորությունը ստացան:

Այս համատեքստում անբևեռ աշխարհը, որի մասին ես սկսել էի խոսել, շատ վտանգավոր է իմպրովիզացիայի մակարդակի և տիրոջ, խաղի կանոնների, որոշակի ավանդույթների բացակայության տեսակետից, ինչպես նաև նրանով, որ միջազգային հարաբերությունների ողջ համակարգը նախատեսված է միաբևեռ, երկբևեռ և բազմաբևեռ աշխարհի համար, և ոչ ոք չգիտի, թե ինչպես այն վերափոխել: Անբևեռ աշխարհն անկայուն է, անկանխատեսելի, սակայն շատ ավելի արդար, քանի որ այսօր բոլորը հնարավորություն ունեն հանկարծակի դառնալ ա-լյա մեծ երկիր և լինել գլոբալ օրակարգի ղեկին, ինչպես դա արեցին Իրանը կամ Կոսովոն, Հարավսլավիան կամ Կորեան, Աբխազիան կամ Հարավային Օսեթիան: Միաբևեռ աշխարհը կայուն էր, սակայն անարդար, անբևեռ աշխարհը՝ անկայուն, սակայն ավելի արդար: Եթե նախկինում տարածաշրջանային կովկասյան վերնախավից ընդհանրապես ոչինչ կախված չէր, ապա այժմ նրանից շատ բան է կախված: Այդ պատճառով վերնախավի որակը պետք է այլ լինի: Երեք տարի առաջ իրավիճակն ավելի պարզ էր, քանի որ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային վերնախավը շատ պատճառներով չէր համապատասխանում տարածաշրջանային խնդիրների բարդության մակարդակին: Այսօր հանկարծ պարզվում է, որ տարածաշրջանային վերնախավը պետք է տեղյակ լինի գլոբալ խնդիրների մասին: Եվ այստեղ սկսվում է լիակատար անհամապատասխանություն, քանի որ ավելի վաղ նման խնդիր երբեք չէր ծագել, իսկ այսօր բոլորը հասկանում եմ, որ անբևեռ աշխարհի պայմաններում տարածաշրջանային հակամարտությունը հեշտությամբ կարող է վերածվել գլոբալ հակամարտության, քանի որ որևէ զսպող գործոն և ուժերի հավասարակշռություն չկա: Այդ պատճառով տարածաշրջանային վերնախավերից այսօր պահանջվում է գլոբալ խնդիրների հասկացության միանգամայն այլ մակարդակ, ինչպես նաև պատասխանատվության այլ մակարդակ:

Տարածաշրջանային վերնախավն այսօր անցնում է իրականության ստուգում՝ համբուրգյան հաշվարկով (Համբուրգյան հաշվարկն իրականության, այլ ոչ թե անհատի պաշտոնական տեղի բացահայտումն է քաղաքական, պրոֆեսիոնալ, գիտական, մարզական կարգավիճակային հիերարխիայում – «Նովոստի-Արմենիա»): Նախկինում այն երկրորդական էր, իսկ այսօր, հատկապես հետխորհրդարային տարածքում, այն դարձել է գլոբալ աշխարհի դասի մասը: Այս իրավիճակում պարզ է, որ հետխորհրդարային վերնախավերն իրենց տարբեր կերպ են դրսևորում: Վրաստանում քաղաքական վերնախավի անհամապատասխանությունն ակնհայտ դարձավ: Հաճախ ակնհայտ է դառնում նաև ռուսական քաղաքական վերնախավի անհամապատասխանությունը: Այն ամենը, ինչ այսօր տեղի է ունենում Հայաստանում, մասնավորապես, Թուրքիայի հետ հարաբերություններում, ինձ թվում է, որ ֆանտաստիկորեն շահավետ է և լավ առումով տարբերում է հայկական քաղաքական վերնախավին հարևան Վրաստանի և ավել կամ պակաս չափով՝ ողջ հետխորհրդարային վերնախավից:

«Նովոստի-Արմենիա». Դուք նկատի ունեք Թուրքիայի հետ մերձեցման գնալու Հայաստանի պատրաստակամությու՞նը:

Ն. Զլոբին. Ես նկատի ունեմ ռիսկի գնալու, գլոբալ և հիմնարար խնդրի մակարդակի բարձրանալու պատրաստակամությունը: Կարելի էր շարունակել այս իրավիճակը, գոյատևման տեսակետից տրամաբանական կլիներ ոչինչ չանել: Սակայն ստեղծվել է հնարավորություն, և ինձ թվում է, որ Հայաստանը շատ մեծ ռիսկի է գնացել՝ չհասկանալով այս ամենի հնարավոր բոլոր տնտեսական, քաղաքական, բարոյական և գաղափարախոսական հետևանքները: Ըստ էության՝ ինձ թվում է, որ այս ամենում դրսևորվել է իր վրա հսկայական պատասխանատվություն վերցնելու հայկական վերնախավի պատրաստակամության աստիճանը, ինչը սովորաբար տարածաշրջանային վերնախավերը փորձում են չանել: Հայկական նոր քաղաքական սերունդը շատ ավելի մեծ տպավորություն է թողնում, քան մինչ այդ՝ ինչպես ներքին քաղաքականության, այնպես էլ այն տեսակետից, թե ինչպես Հայաստանը սկսեց իրեն դրսևորել նախկին ԽՍՀՄ երկրների, այդ թվում նաև Թուրքիայի նկատմամբ: Այս իմաստով լուրջ առաընթաց կա: Ես անձամբ հարյուր տոկոսով կողմ եմ, թեև հասկանում եմ բոլոր դժվարությունները: Ըստ էության՝ պարզ է, որ երբ վերնախավը դեմ է գնում մանգամայն ակնհայտ հասարական կարծիքին և պատրաստ է պայքարել և ասել, որ խաղադրույքին իր քաղաքական կարիերան է դնում, քանի որ գիտի, որ դա ճիշտ է, ապա դա կարելի է երկու ձևով բացատրել:

Գոյություն ունի քաղաքական գործիչների երկու տեսակ: Կան, ինչպես ասում են ամերիկացիները, քաղաքական մարդիկ-կենդանիներ, ովքեր գիտեն, որ դա ճիշտ է շատ ավելի վաղ, քան հասկանում են դա: Եվ գոյություն ունի քաղաքական գործիչների այնպիսի տեսակ, որոնք պետք է իմանան, որ դա ճիշտ է՝ նախքան որոշում կայացնելը: Երկուսն էլ ոչ ավելի վատն են, ոչ ավելի լավը, նրանք ունեն պատասխանատվության նույնանման աստիճան, սակայն գիտակցման այլ ուղի: Ինձ թվում է, որ այսօր հայ քաղաքական գործիչները կամ առաջնորդները մաշկով են զգում, որ դա ճիշտ քայլ է, քան հասկանում են խելքով այն, որ դա պետք է արվի, որ կա հնարավորություն, պատմական պատուհան: Ակնհայտ է, որ եթե դա հաջողվի, ապա Հայաստանի համար հսկայական ցատկ կլինի դեպի գլոբալ աշխարհ:

«Նովոստի-Արմենիա». Իսկ ինչպիսի՞ն կլինեն այդ ցատկի արդյունքները տարածաշրջանային և համաշխարհային մասշտաբներով:

Ն.Զլոբին. Այն, ինչ այժմ տեղի կունենա, իսկ ես հույս ունեմ, որ դա տեղի կունենա, և Աստված թող ձեզ հաջողություն տա, դա Հայաստանի փորձն է անցնել մեծ տղաների խաղին, մտնել մեծ ավազաման և սկսել ծեփել սեփական քանդակները՝ հետևում թողնելով տարածաշրջանային և մանր վիրավորանքների մանկապարտեզը: Կարող է` դրանք սկզբունքորեն կարևոր են, բայց հիմնարար շահերի տեսանկյունից դրանք, իհարկե, մանր երկրներ են: Դա մի հնարավորություն է Հայաստանի համար, որ նրան ևս մեկ, հնարավոր է, նույնիսկ ավելի լավ, քան ներկայում, հնարավորություն կտա միանալ գլոբալ աշխարհին:  

Այսօր Հայաստանում կա մեկ գլոբալ և լուրջ գործընկեր՝ Ռուսաստանը: Ես չգիտեմ` որքանով է դա համապատասխանում հայ ազգային շահերին, բայց միշտ ավելի լավ է ունենալ մեկ-երկու միջանցք, ուղի, դռնակ դեպի մեծ աշխարհ: Այնուհետև կարելի կլինի ընտրել, թե որով անցնել՝ մեկո՞վ, թե՞ բոլորով: Բայց այսօր կարող է պատահել, և այդ հարցում պետք է արժանին մատուցել հայկական ղեկավարությանը, որ ամբողջովին բացվի ևս մեկ դռնակ, իհարկե ոչ միանգամից: Հնարավոր է` դրանով սկզբում ոչ ոք չանցնի, իսկ հնարավոր է` շարժումն ընդհանրապես միակողմանի լինի, բայց դռնակը կլինի: Եվ ժամանակակից աշխարհի տեսանկյունից, դա բացարձակապես տրամաբանական քայլ է: Ես այս առումով պետք է փոխեմ իմ կարծիքը հայկական քաղաքական դասի մասին դեպի լավը:

Իրականում, դա էլ աննկատելի կերպով անում է Ադրբեջանը` օգտագործելով, հիմնականում, իր էներգետիկ հնարավորությունների հետ կապված ուղղայահաց վերելակները: Կան կպչող ձկներ, որոնք կպչում են մեծ ձկներին և նրանց հետ մեծ օվկիանոս են դուրս գալիս, Ադրբեջանին դա պետք չէ, նա էներգետիկ մեծ շուկա ունի՝ նա այնտեղ է ուզում միանալ: Ինչ-որ մեկը ցանկանում է միանալ ՆԱՏՕ-ին, մեկ ուրիշն՝ ԱՄՆ-ին, երրորդն էլ՝ Եվրամիությանը, և դա նորմալ և բնական ընթացք է փոքր և գլոբալ գործընթացներից հետ ընկնող երկրների համար: Վրաստանն ակնհայտորեն չհաշվարկեց իր ռազմավարությունը և բախվեց փակ դռան` կարծելով, թե այն բաց է:

Եվ այդ առումով, դա ամբողջությամբ փոխում է տարածաշրջանի կառուցվածքը, որովհետև գավառական և քչերի համար հետաքրքիր երկրից Հայաստանը կվերածվի մի երկրի, որը մեծ նշանակություն կունենա, որը պետք է աշխարհին և Թուրքիային: Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է և լուրջ ռազմական ու գլոբալ տերություն, և հանկարծ պարզվում է, որ Հայաստանը նման հաղթաթուղթ է ձեռք բերում: Դա, անկասկած, կփոխի տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական իրավիճակն առաջիկա երկու տասնամյակի ընթացքում: Ես կարծում եմ, որ դա ամբողջությամբ համապատասխանում է Հայաստանի և տարածաշրջանի ազգային շահերին, կամ գոնե այն հատվածի շահերին, որտեղ գտնվում է Հայաստանը:

Այդ իսկ պատճառով, ես կարծում եմ, որ այդ քայլն ունի ճիշտ ուղղություն, և պետք է ողջունել հայկական վերնախավի որոշումը: Մեկ այլ բան է, որ, ինչպես ասում են ամերիկացիները, սատանան միշտ մանրուքների մեջ է, և այդ մանրուքներն, անշուշտ, պետք է մշակել: Ես վստահ եմ և չեմ կասկածում, որ սխալներ կլինեն, բայց կարևորն այն է, որպեսզի դրանք չքողարկեն այն գիտակցումը, որ ճիշտ քայլ է կատարվել:

Ամեն դեպքում, փորձն արդեն արժե, որպեսզի այն բարձր գնահատվի: Չէ՞ որ համաշխարհային քաղաքականությունում կան անհաջողակներ, բայց դա ամենավատ կատեգորիան չէ: Ամենավատ կատեգորիան կազմում են քվիթերներն, ովքեր ընդհանրապես դուրս են գալիս խաղից: Եվ այժմ Հայաստանը փորձում է մտնել խաղի մեջ, և եթե նա նույնիսկ, պայմանականորեն ասած, տանուլ տա, սխալներ թույլ տա և դառնա անհաջողակ, նա, միևնույն է, խաղի մեջ կլինի, և չվերադարձի կետն անցած կլինի: Եվ դա կլինի հայկական վերնախավի ներկա սերնդի պատմական վաստակը, դուր է գալիս դա ինչ-որ մեկին, թե ոչ:

«Նովոստի-Արմենիա». Որքանո՞վ է զգալի այս իրավիճակում, Ձեր կարծիքով, մասնավորապես, ԱՄՆ-ի արտաքին ճնշումը, և որքա՞ն երկարաժամկետ են գերտերությունների շահերը:

Ն.Զլոբին. ԱՄՆ շահերը Հայաստանի նկատմամբ երկարաժամկետ չեն: Հայաստանն ընդհանրապես գոյություն չունի Միացյալ Նահանգների լուրջ շահերի ոլորտում: Բայց Կովկասն ունի: Աշխարհում կան տարածաշրջաններ, որտեղ գերտերություն համարվող ցանկացած երկիր, լինի դա Ամերիկան, Ռուսաստանը թե Եվրամիությունը, ստիպված են նշել իրենց ներկայությունը: Դա միշտ չէ, որ լավ է այդ տարածաշրջանի համար: Կան այնպիսի տեղեր՝ Կովկաս, Բալկաններ, Մերձավոր Արևելք, որտեղ խաղացողները գալիս են դրսից և պետք է լինեն այնտեղ, քանի որ հակառակ դեպքում դրանց ազդեցությունն աշխարհում խիստ կսահմանափակվի: Կովկասը մի տարածաշրջան է, որտեղ ԱՄՆ-ն ցանկանում է ներկա լինել, և նրա հիմնական շահը ներկայությունն է Կովկասում:

Նահանգները կանեն առավելագույնը, ընդ որում ոչ թե Հայաստանի, Թուրքիայի շահերից, այլ մեկ երկրի՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների շահերից ելնելով: Եվ դրան պետք է վերաբերվել իրատեսականորեն: ԱՄՆ-ն, ինչպես ցանկացած այլ նորմալ երկիր, երբեք ուրիշների համար չի անի ոչինչ, որ հակասի իր ազգային շահերին: Այդ իսկ պատճառով, այս տարածաշրջանում աջակցությունը, մասնակցությունը և շահագրգռվածությունը կլինի այնքան, ինչքան որ ԱՄՆ վերնախավը կզգա Միացյալ Նահանգների շահերն այդ տարածաշրջանում: Այդ պատճառով էլ զգալի չափով դա հարց է ոչ միայն ԱՄՆ վերնախավին, այլ նաև տարածաշրջանին՝ որքանով այն կկարողանա հետաքրքրել ԱՄՆ-ին և Եվրամիությանը կամ Ռուսաստանին և առաջարկել նրանց մի բան, ինչը համապատասխանում է իրենց շահերին՝ ռազմական, քաղաքական, տնտեսական, գաղափարախոսական, կրոնական, գլոբալ տեսանկյունից:

Արտաքին քաղաքականության մեջ ոչ ոք նվիրատվություններ չի անի։ Արտաքին քաղաքականությունը ճիշտ ընկալված և լավ ձևավորված ազգային եսասիրություն է։ ԱՄՆ-ի այդ եսասիրությունը բավական ուժեղ է զարգացած, Նահանգները հեշտությամբ գալիս են, երբ իրենց հետաքրքրությունը սկսում է դրսևորվել, և հեշտութայմբ գնում են, երբ հետաքրքրությունը կորում է: 

Ինձ թվում է, որ Կովկասը դեռ երկար ժամանակ հետաքրքիր կմնա։ Ես կարծում եմ, որ Կովկասը լրջորեն հետաքրքրում է Միացյալ Նահանգներին բազմաթիվ պատճառներով՝ դա կայունությունն է, էներգետիկան, տրանսպորտային ուղիները:

«Նովոստի-Արմենիա». Իսկ հնարավո՞ր է, որ Եվրոպայում հակահրթիռային պաշտպանության մասով ամերիկյան դիրքորոշման փոփոխությունը քաշի ԱՄՆ հետաքրքրության վեկտորը դեպի Կովկաս:

Ն.Զլոբին. Ոչ, չեմ կարծում: Վաշինգտոնում ես հաճախ բախվում եմ նրան, որ հետխորհրդային տարածքի երկրներից  պարբերաբար ԱՄՆ ժամանող մարդիկ Սպիտակ Տունն ընկալում են որպես Կրեմլ, բայց միայն Վաշինգտնում, այսինքն, մեզ նման, բայց ավելի հարուստ: Սակայն մեքենան այդքան էլ ճիշտ չի աշխատում, այդ պատճառով ՀՀՊ հետ կապված շահերը պարտադիր չէ, որ խաչվեն Կովկասի հետ կապված ԱՄՆ հատուկ շահերի խմբերի կամ արտաքին քաղաքականության քայլերի հետ: Որքան ես տեսնում եմ, այդ գծերն այսօր չեն խաչվում: 

ՀՀՊ գլոբալ համակարգը, որը ցանկանում են կառուցել Միացյալ Նահանգներում, մեծ հաշվով, չունի աշխարհագրական կապակցում: Ես ամենասկզբից հանդես եմ եկել ՀՀՊ դեմ Արևելյան Եվրոպայում, քանի որ այդ խաղը ԱՄՆ կողմից ոչինչ չարժե: Իմ կարծիքով, 20 տարի հետո դա, միևնույն է, կտեխափողվի տիեզերք: Համակարգը կզարգանա և կկատարելագործվի, զենքը, համենայն դեպս, ոչ միջուկայինն ու ռադարները, կտեղափոխվեն տիեզերք, և ես չեմ կարծում, թե մենք կարող ենք դա կանգնեցնել: Դա, ավելի շուտ, իրավաբանական, քան տեխնիկական հարց է:

Այդ պատճառով ինձ թվում էր, թե դա մի միջանկյալ տարբերակ է, որը թույլ է տալիս ԱՄՆ-ին աշխատունակ վիճակում  պահել իր ներկայիս ռազմարդյունաբերական համալիրը: Այժմ կլինի մի ուրիշ կոնֆիգուրացիա, որը կտեղափոխվի ռազմածովային միջոցներին, և այդ տեսանկյունից Ռուսաստանն, իմիջիյլոց, կարող է գտնվել շատ ավելի խոցելի վիճակում, քանի եթե դա լինի ճկուն տեխափոխելի համակարգ:

Այնպես որ չեմ կարծում, թե այստեղ ուղիղ կապ կա, սակայն կարող եմ ասել, որ ԱՄՆ-ն ներկա կգտնվի Կովկասում այնպիսի ծավալով, որքան նրան թույլ կտան մյուսները: Անօդ տարածություն, ազատ աշխարհաքաղաքական սանտիմետր երկրի վրա չի լինի: Այնտեղ, որտեղից Ռուսաստանը մեկ քայլ ետ կանի, քայլ առաջ կկատարեն Ամերիկան և Եվրոպան կամ հակառակը: Այս պատճառով էլ իրավիճակը Կովկասում, ինչպես և աշխարհի այլ տարածաշրջաններում առաջիկա 20 տարիների ընթացքում կախված կլինի «մի քայլ առաջ, երկու քայլ՝ հետ»-ից այս կամ այն կողմից:

Սակայն միաժամանակ, ի տարբերություն նախորդ իրավիճակի, Հայաստանն ինչ-որ բան ասելու իրավունք կունենա  այս քայլերի վերաբերյալ: Ավելի վաղ Հայաստանը նման իրավունք չի ունեցել, քանի որ նա, ըստ էության, մի կողմի պատանդն է եղել: Նա միայն մեկ տարբերակ է ունեցել, ինչպես ներկայում՝ Վրաստանը: Դուք այժմ փորձում եք դուրս պրծնել մի իրավիճակից, որտղ իրեն է մտցրել Սահակաշվիլու կառավարությունը: Դա փակուղի է, քանի որ, ինչպես կարելի է ապրել, երբ ընտրություն չունես, և երբ ընտրում են մյուսները, լինի դա Մոսկվան, Վաշինգտոնը կամ Բրյուսելը:

Ես կարծում եմ, որ փոխադարձ ճզման քաղաքականությունը կշարունակվի, բայց այժմ, այսպես արհամարհելով Հայաստանի շահերը՝ միմյանց փոխադարձ քամել արդեն հնարավոր չի լինի, քանի որ Հայաստանն արդեն անցել է մեկ այլ կատեգորիայի, և հայկական վերնախավի ձայնն արդեն ավելի լուրջ կհնչի:

Հայկական վերնախավի հաջորդ սերունդն ավելի գլոբալացված կլինի, քան նախորդը կամ դրան նախորդողը: Շատ բան կախված կլինի այդ քայլերի հետ խաղից և հայկական ու ադրբեջանական վերնախավի դիրքորոշումներից: Հավանաբար, վրացական վերնախավին կպահանջվի գոնե մեկ սերունդ առողջ դատողության վերկանգնման համար և հասկանալու համար, թե ի՞նչ աշխարհում են իրենք գտնվում: Կարող է այնպես լինել, որ ողջ վրացական իշխող օղակները բոլոր առումներով հետ կընկնեն Հայաստանից, ինչը Հայաստանի համար նոր հետաքրքիր իրավիճակ կձևավորի: Նրան կսկսեն նայել, ինչու չէ, որպես տարածաշրջանային առաջնորդի:

ԱՄՆ-ն զգում է`ում վրա խաղադրույք կատարել և հեշտությամբ թողնում է հին ընկերներին, ինչպես դա տեղի ունեցավ Ուզբեկստանի, Ղրղզստանի, նույն Վրաստանի հետ: Նա թողնում է հին ընկերներին, գտնում է նորերին՝ դա եսասիրական տեսանկյունից շատ խելամիտ արտաքին քաղաքականություն է: Դրանում է ԱՄՆ-ի ուժը՝ նա չի նյարդայնանում նրանից, որ այսօր չունի սկզբունքային նշանակություն, իսկ, ի տարբերություն հայերի և ռուսների, նայում է պատմությանը որպես լուծված խնդիրների ցուցակի: Քաղաքականությունը «վաղվա» մասին է, և ոչ թե «երեկվա», և եթե քաղաքական գործիչը սկսում է դիմել «երեկվան», նա խաբում է բոլորին, և նա պետք է գնա և պատմություն դասավանդի համալսարանում: Եթե խնդիրը լուծված է՝ գնացինք առաջ, եթե ոչ՝ շրջանցեցինք և գնացինք առաջ: Կարևորը՝ ոչ մի դեպքում չդառնալ անցյալի գերի: Այդ դեպքում երկիրը թոշակի է գնում: Հայաստանն իրականում կենսաթոշակի էրգնացել կամ երկար արձակուրդ էր անցկացնում տարիներ շարունակ, այսօր նա փորձում է հաղթահարել այդ փուլը, և ես դա ասում եմ պատմության նկատմամբ ունեցած հարգանքով:

«Նովոստի-Արմենիա». Կրկին վերադառնալով հայ-թուրքական մերձեցման թեմային՝ տեսնում եք Դուք, արդյո՞ք, այս հարցի կապակցումը ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման խնդրին:

Ն.Զլոբին. Անկախ հակամարտություններից և աշխարհում տիրող իրավիճակից՝ պետության տարածքային ամբողջականության և ինքնորոշման իրավունքի միջև ընտրության հարցում ես միշտ սկզբունքորեն ինքնորոշման կողմնակից եմ եղել։ Ես միշտ մարդկանց կողմն եմ, և ոչ պետության: Պետությունը երկրորդական է, այն մարդկանց գործունեության արդյունք է: Հակառակը լինել չի կարող՝ սկզբում մարդիկ, հետո՝ պետությունը, իսկ եթե հակառակն է, ապա դա դիկտատուրա է, ստրկատիրություն:

Այդ իսկ պատճառով ինձ համար սկզբունքերն կարևորը, լինի դա Լեռնային Ղարաբաղը, Աբխազիան, թե Կոսովոն, այն չէ, թե ինչ պետական դրոշ է այնտեղ ծածանվում, այլ այն, որ այնտեղ մարդիկ ապրում են այնպես, ինչպես կամենում են: Հողի ազգությունն աբսուրդ է, հողը չունի ազգություն, երկրի ցանկացած մասում ձեզնից առաջ ինչ-որ մեկն ապրել է: Ուստի, իմ կարծիքով, սկզբունք է հանդիսանում այն, որքանո՞վ է մարդկանց ցանկությունը համընկնում իրենց հնարավորություններին:

Այդ կապակցությամբ ես կարծում եմ, որ այսօր Հայաստանը Թուրքիայի հետ հարաբերոթյունների կարգավորման գնալով, առաջնորդվում է մոտավորապես այդ սկզբունքով: Հայ հասարակությունն, իմ կարծիքով, որոշում է ընդունել մարդկանց ավելի բարձր դասել, քան տարածքները, հին վիրավորանքները, սուվերեն կարծրատիպերը: Նույն դիրքորոշմամբ էլ պետք է վերաբերվել Լեռնային Ղարաբաղին: Այս առումով այդ երկու գործընթացներն, անկասկած, փոխկապակցված են: Ես մտածում եմ, որ պարզամիտ կլիներ, եթե դա կապված լիներ պարզապես տեխնիկապես, որովհետև Լեռնային Ղարաբաղի ի՞նչ անկախության մասին կարող է խոսք լինել, եթե դա կապված է մյուս երկու պետությունների միջև հարաբերությունների բարելավման հետ: Այդ դեպքում Լեռնային Ղարաբաղը կհայտնվի մի իրավիճակում, երբ նրա ճակատագիրը կորոշվի իր սահմաններից դուրս, մինչդեռ այն պետք է լուծվի Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի կողմից:

Աբխազիան անկախացավ 15 տարի առաջ, բայց Ռուսաստանն ընդունեց այն միայն նախորդ տարի, և միայն այն պատճառով, որ սկսվեց այդ հակամարտությունը: Իսկ եթե Սահակաշվիլին չսկսեր գնդակոծել Ցխինվալին, Ռուսաստանը չէ՞ր ճանաչի Աբխազիան: Ստացվում է, եթե Հայաստանն ու Թուրքիան չլավացնեին հարաբերությունները, ուրեմն Լեռնային Ղարաբաղը չի վաստակե՞լ անկախություն: Այստեղ պետք չէ ուղիղ կապ դնել, որովհետև դա վիրավորում է Լեռնային Ղարաբաղում ապրող մարդկանց և այն հայերին ու ադրբեջանցիներին, ովքեր կարծում են, թե իրենք հնարավորություն ունեն որոշել այն մարդկանց փոխարեն, ովքեր ապրում են այնտեղ: Այս առումով, անբևեռ աշխարհը, որի մասին ես արդեն խոսեցի, ավելի արդար է:

Պետք է թողնել, որպեսզի դեպքերի տրամաբանությունը հասնի ավարտին: Մեծ հաշվով, ես այն կարծիքի հակառակորդն եմ, թե նմանատիպ հարցերի լուծումը պետք է սկսվի նրանից, թե ինչ դրոշ է այնտեղ դրվելու: Պետք է մարդկանց լավ ապրելու հնարավորություն տալ: Նա, ով ընդունակ է ապահովել ճանապարներն ու դպրոցները, հիվանդանոցներն ու կենսաթոշակները, լավ ապրելակերպը, աշխատանքն ու հեռանկարները, կշահի անկախ նրանից, թե ում դրոշն է այնտեղ ծածանվում: Պետք է առաջնահերթությունը տալ մարդկանց, ոչ թե դրոշներին:

Լեռնային Ղարաբաղն այն իրավիճակներից է, երբ գրեթե բոլոր մեծ տերությունների դիրքորոշումները միասնական են, ճշմարտությունը ժխտման մեջ է՝ ոչ ոք չգիտի, թե ի՞նչ անել: Պետք է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, լուծել փախստականների խնդիրը, ֆինանսական հարցերը, բայց այս ամենը երկրորդական է, դա կրկին պատմություն է: Այսօր կան կոնկրետ խնդիրներ ունեցող մարդիկ, պետք է նրանց նորմալ ապրելու հնարավորություն տալ, ոչ թե լուծել սեփական խնդիրները, և ավելին` չլուծել սեփական խնդիրները մյուսների ճակատագրի հաշվին: Դա, մեղմ ասած, ստորություն է:

«Նովոստի-Արմենիա». Ասվածի համատեքստում, փոփոխություններ կկրե՞ն հայ-ռուսական գործընկերային հարաբերությունները:

Ն. Զլոբին. Կարծում եմ, որ իրավիճակը հետխորհրդային տարածքում Ռուսաստանի համար ծանր է ստացվում: Բանն այն է, որ Եվրասիան մի տեղ է, որտեղ հավաքվել են ձախողակները, նրանք բոլորը պարտվել են այսօրվա դրությամբ, և բոլորն ուզում են փախչել այդ Եվրասիայից: Նրանք փախչում են՝ բռնվելով դրա սահմաններից դուրս գտնվող երկրներից, մեկը՝ Չինաստանից, մյուսը՝ ՆԱՏՕ-ից, ԱՄՆ-ից, ԵՄ-ից: Ռուսաստանը ոչ մի տեղ չի փախչի, նա Եվրասիայի կենտրոնն է, այդ իսկ պատճառով ի տարբերություն մյուսների, Ռուսաստանը և, հնարավոր է նաև Ղազախստանը, այն երկրներն են, որոնք պետք է շահագրգռված լինեն Եվրասիայի առավելագույն զարգացմամբ ու կարգավիճակի բարձրացմամբ:   

Առայժմ Ռուսաստանին սա չի հաջողվել: Անգամ հասարակ մի իրավիճակում, երբ փլուզվեց ԽՍՀՄ-ը, Ռուսաստանը չկարողացավ ճիշտ հասկանալ իր պատասխանատվության աստիճանը: Նա պատասխանատվությունն ընկալեց որպես գերակայություն, ազդեցություն, նախկին ԽՍՀՄ տարածքները կառավարելու հնարավորություն այսպես, թե այնպես: Նրա պատասխանատվությունը դա չէր, այլ այն, որ իր շուրջ հզոր, կայուն, զարգացած, ինքնուրույն պետություններ ստեղծվեին: Այս պատասխանատվությունը նա չկարողացավ կատարել:

Այսօր Հայաստանը ռուսական արտաքին քաղաքականության առաջ նոր խնդիր է դնում ԱՊՀ-ում: Հայաստանի հետ այսուհետ խոսելը շատ ավելի բարդ է լինելու: Սա շատ լավ է Հայաստանի համար և, ըստ իս, Ռուսաստանի համար նույնպես: Սա հերթական խնդիրն է, որը պետք է, վերջապես ստիպի Ռուսաստանին ընդունել իրողությունները: Գերակայությունը բարեկամության չի հանգեցնում, այն ոչ դաշնակիցներ է ստեղծում, ոչ բարեկամներ: Գերակայությունը ստիպում է ենթարկվել, այդ իսկ պատճառով, հենց որ ենթակայությունից փախչելու հնարավորություն է լինում, բոլորը միանգամից, բնականաբար, փախչում են: 

Ինձ թվում է, որ անցյալ տարի Ռուսաստանի համար ոչ թե տագնապալից զանգ է հնչել, այլ ղողանջ, երբ ԱՊՀ ոչ մի երկիր Վրաստանի հետ հակամարտությունում նրան չսատարեց: Ինձ թվում է, որ Ռուսաստանը մենակ է մնացել հետխորհրդային տարածքում, և այսօր, նա, հավանաբար, կորցնում է վերջին գործընկերոջը, որը Ռուսաստանի գործընկերն էր, քանի որ անելանելի իրավիճակում էր:  

Ռուսաստանը ոչ մի տեղ չի փախչի, նա հսկա տերություն է, նա ունի շահեր հետխորհրդային տարածությունում: Հայաստանին պետք է նրա հետ հրաշալի հարաբերություններ ունենալ, վստահելի, տնտեսական, քաղաքական, ռազմական տեսանկյուններից հարուստ, բայց հավասարազոր: Եվ քանի դեռ Հայաստանն այլընտրանք չուներ, հավասարազորության մասին խոսք լինել չէր կարող: Այսուհետ հավասարազորությունը կսկսի ի հայտ գալ:

Գլուխ կհանի արդյոքՌուսաստանն այս իրավիճակից, թե ոչ, չգիտեմ: Գլուխ կհանի արդյոք Հայաստանը, ես դարձյալ չգիտեմ: Այս իրավիճակի հետ պետք է շատ զգուշորեն վարվել, քանի որ Ռուսաստանը, միևնույն է, գլխավորը կմնա, և ոչ մի Թուրքիա նրան չի փոխարինի: Ռուսաստանը, միևնույն է, գլխավոր տնտեսական գործընկերն ու տարածաշրջանի անվտանգությունը, դրա մշակութային զարգացումը մեծամասմաբ ապահովող գործընկերը կմնա: Այդ իսկ պատճառով այստեղ ամեն ինչ պետք է այնպես անել, որ, լիարժեք քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, լեզվական անկախությունը պահպանելով, լավագույն բարեկամներ մնալ: Սա նույնն է, ինչ ամուսնալուծությունից հետո լավ ընկերներ մնալը, սա համարյա թե հնարավոր չէ, բայց հնարավոր է խելացի մարդկանց համար, որոնք հասկանում են, թե կյանքում ինչն է կարևոր և ինչը՝ ոչ: 

Ռուսներին և հայերին նույնպես կարևոր է հասկանալ, որ Ռուսաստանն ու Հայաստանը երբեք իրարից ոչ մի տեղ չեն փախչի, և ծագում է նոր իրավիճակ, որից երկրներից երկուսն էլ պետք է առավելագույն կերպով օգուտ քաղեն: Վերնախավի հասունությունն այն է, որ հաբասարակշռություն գտնի իր սեփական հավակնությունների բավարարման և նրա միջև, թե ինչ կարող է կորցնել:  

Արտաքին քաղաքականության մեջ պետք է առավելագույնս լավ կազմակերպված ազգային էգոիզմ երկու կողմից էլ: Հայաստանը պետք է գործի ելնելով իր ազգային շահերից, ոչ թե նրանից, թե ինչպես դրան կնայեն ԱՄՆ-ում կամ Ռուսաստանում: Այս հարցերում ոչ մի կայուն բան լինել չի կարող, առավել ևս, որ Հայաստանն ու Ռուսաստանը որպես անկախ ու ինքնուրույն պետություններ նոր-նոր ոտքի կանգնող երկրներ են, նրանք զարգանում են, և քաղաքական համակարգերը փոփոխվելու են:

Հայաստանն այժմ գլոբալ աշխարհակարգում փնտրելու է իրեն ուրիշ կողմնացույցով, և Ռուսաստանն այժմ այլ կերպ է նայելու Հայաստանին: Այնպես որ հիմա կարծում եմ փոխադարձ հղկման-հարմարեցման գործընթաց կգնա, բավականին ցավոտ ու բավականին երկար: Եթե որևէ մեկն ավելի վատ վիճակում հայտնվի, հնարավոր կլինի նախանձել գործընկերներին:

«Նովոստի-Արմենիա». Իսկ ըստ Ձեզ ինչպիսի՞ն կլինի ռուս-վրացական հարաբերությունների ընթացքը, և ընդհանրապես, իրատեսակա՞ն է, արդյոք, տեսանելի հեռանկարում դրանց վերսկսումը:

Ն. Զլոբին. Ոչ, տեսանելի հեռանկարում դա իրական չէ: Կարծում եմ, որ Վրաստանը լուրջ սխալ հաշվարկ է արել, վրացական քաղաքական դասը արմատական սխալ է գործել և սխալ պատմական ընտրություն կատարել: Ի դեպ, դա Հայաստանին նույնպես վերաբերում էր մինչև վերջին ժամանակներս:

Չի կարելի ցանկացախ արտաքին քաղաքական խնդիր սեփական արտաքին քաղաքականության գլխավոր խնդիր դարձնել, որքան էլ կարևոր այն չթվա, և դրա վրա երկիր կառուցել: Սահակաշվիլին իր քաղաքականությունը կառուցեց տարածքային ամբողջականության վերականգնման վրա, ընդորում արհամարհելով հենց իրեն՝ Վրաստանը: Նա Վրաստանն ու իր նախագահությունն այնտեղ տեսնում էր որպես դրա տարածքային խնդիրների լուծման միջոց: Մարդիկ, որոնք քվեարկել էին իր օգտին և որոնք աշխատում են Վրաստանում տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու միջոց էին: Սա ահռելի քաղաքական սխալ է, և քանի դեռ այդ վերնախավն այն չի ճանաչել ու չի գտել քաղաքական ինքնարտահայտման այլ միջոց, հարաբերությունները փոխվել չեն կարող:

Ռուսական կողմից, ըստ իս, թույլ են տրվել ահռելի ռազմավարական սխալներ Վրաստանի նկատմամբ, ընդորում նրանք սկսել են թույլ տրվել ոչ թե Սահակաշվիլու գալու հետ, այլ ԽՍՀՄ փլուզման ամենասկզբից: Սահակաշվիլին և ամերիկացիները եկել են արդեն պատրաստիի վրա, Շևարնաաձեն և Գամսախուրդիան նույնպես բավականին հակառուսական դիրքորոշում ունեին, հարաբերությունները շատ արագ վատացան:

Այսօր խնդիրն այն է, որ Կրեմլում շատերին Սահակաշվիլին պետք է, ձեռնտու և օգտակար այն տեսքով, որով նա կաԼ Ես կասեի, որ Վրաստանը ռուսական Կուբան է, փոքր, ռազմական առումով անվտանգ, բոլոր առումներով անօգնական, բայց հնչեղ երկիր անկասկած վառ, նկատելի, հետաքրքրություն առաջ բերող ղեկավարով: Մեծ հաշվով, Սահակաշվիլին սա վրացական Կաստրոն է: ՍԱ շահավետ է շատ մարդկանց Կրեմլում և ռուսական քաղաքականության մեջ, քանի որ սա թույլ է տալիս մեղքը գցել ներքին քաղաքականության վրա և բացատրել սա Արևմուտքի, ԱՄՆ-ի դավերով: Եթե սա չլինի, ստիպված են լինելու արդարանալ սեփական սխալ հաշվարկների համար և ոչ ոք չի լինի, ում վրա մեղքը գցեն:

Առայժմ Ռուսաստանը արտաքին թշնամի ունենալու, սեփական սխալները դրսից ինչ-որ մեկի գոյությամբ արդարացնելու կարիք է զգում: Վրաստանը գոյություն կունենա: Վրաստանը ռուսական քաղաքական դասի ոչ տհաս լինելու աստիճանն է: Ռուսաստանը կարող է իր քաղաքականությունը կեսդարի ընթացքում կառուցել ՝ իր հարավում ունենալով նման փոքր, բայց ակտիվ գրգռիչ: 

Այդ իսկ պատճառով ես այսօր վրաց-ռուսական հարաբերությունների բարելավման հնարավորություն չեմ տեսնում երկու կողմից էլ, ես չեմ տեսնում այդ բարելավման հարցումը: Հուսով եմ, որ սա կեսդար չի շարունակվի, բայց տեսանելի ապագայում հեռանկարներ չեմ տեսնում: Համենայն դեպս, Վրաստանի ներկայիս ղեկավարությունը ցանկացած տեսքով անընդունելի է Ռուսաստանի համար, իսկ վրացական ընդդիմության շարքերում չկա մեկը, ով այսօր համարձակվեր խոսել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները բարելավելուց: Այդ իսկ պատճառով, կարծում եմ, խոսքը քաղաքական գործիչների հաջորդ սերունդների մասին է, որոնք կկարողանան բարելավել հարաբերությունները երկու երկրների միջև:    

«Նովոստի-Արմենիա». Կփոփոխվի՞ տարածաշրջանային անվտանգության կառուցվածքը Հայաստանի և Թուրքիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումից և սահմանների բացումից հետո:

Ն. Զլոբին. Իհարկե կփոխվի: Անվտանգության այն համակարգը, որ կա այսօր տարածաշրջանում, բնութագրվում է իր սեփական բացակայությամբ: Սա պատահականությունների, ԽՍՀՄ փլուզման ժամանակահատվածում գոյացած տարրերի և սառը պատերազմի ավարտի հավաքագրում է: Անվտանգության համակարգ չկա, չկա նույնիսկ հասկացողություն, անվտանգություն ումից և ինչու, ռազմական և ոչ ռազմական անվտանգության, դրա ռազմավարակն նպատակի հարաբերակցություն: 

Այս թեմայով դեռևս ոչ ոք լրջորեն չի մտածել, քանի որ տարածաշրջանը զարգանում էր շատ դինամիկ, իսկ գլխավորը, որ տարածաշրջանում գտնվող բոլոր երեք պետությունները շարժվում էին տարբեր ուղղություններով: Կովկասում տարածաշրջան կազմող ոչ մի բան այսօր չկա: Եթե հաջողվի այդ միտումը հաղթահարել, ապա կսկսի անվտանգության մեկ համակարգ ձևավորվել՝ տարածաշրջանային: Եթե այս միտումը հաղթահարել չհաջողվի, Ադրբեջանը կսկսի մի կողմ քաշվել, Վրաստանը կշարունակի բռնվել ԱՄՆ-ից, իսկ Հայաստանը Թուրքիայի միջով կսկսի տատանվել Թուրքիայի և Ռուսաստանի միջև: Անվտանգության տարածաշրջանային համակարգ ստեղծել նորից չի ստացվի, այն անհրաժեշտ կլինի անընդհատ համադրել: 

Մեծ հաշվով, ամեն ինչ պետք է հնարավորինս հեշտացնել: Կա ընդամենը երկու տարբերակ. դա իր սեփական անվտանգության համակարգը ստեղծելու հնարավորություն ունեցող տարածաշրջանն է, և մի տարածաշրջան, որի անվտանգության համակարգը երաշխավորում են արտաքին մեծ խաղացողները: Առաջին տարբերակ չկա, բայց երկրորդը նույնպես չկա, քանի որ ոչ ոք բանակցությունների չի վարել, ոչ ոք չի պայմանավորվել, ոչ ոք ոչ ոքի ոչինչ չի երաշխավորել:   

Որ ուղղությամբ կշարժվի` այս հարցի պատասխանը չկա, բայց Թուրքիայի մասնակցությամբ, որը այս կամ այն չափ կարող է հավասարակշռել Ռուսաստանին, ամենայն հավանականությամբ, խոսքը երկրորդ տարբերակի մասին կլինի արտաքին մեծ խաղացողների մասնակցությամբ, որոնք ուզում են ներկա լինել Կովկասում, ընդ որում մշտական փոխադարձ չզման վիճակում:

Այստեղ գլխավորը տեղական վերնախավի դերը գտնելն է, քանի որ ոչ մի դեպքում չի կարելի տարածաշրջանը արտաքին խաղացողների ձեռքը տալ: Կարծում եմ, որ դա արդեն չի ստացվի, ամեն դեպքում, դրանից պետք է փորձել խուսափել՝ առավելագույնս անվտանգության գործառույթները սեփական ուժերով կատարելով: 

Կարծում եմ, որ տարածաշրջանային անվտանգություն, որպես այդպիսին, բնության մեջ չկա: Տեխնոլոգիաների և հեռահաղորդակցության ժամանակակից զարգացման պարագայում խոսել անվտանգության տարածաշրջանային համակարգերի մասին կարելի է միայն պայմանականորեն, այդ իսկ պատճառով ցանկացած տարածաշրջանային համակարգ պետք է գլոբալ երաշխիքներ ունենա և որևէ լուրջ գլոբալ համակարգի մի մասը լինի:  

«Նովոստի-Արմենիա». Որքանո՞վ հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացումը կծառայի Ռուսաստանի շահերին:

Ն. Զլոբին. Ռուսաստանի երկու հարևանների միջև հարաբերությունների նորմալացումն, անխոս, ծառայում է նրա ազգային շահերին: Բայց կան նաև ներկայիս ռուսական քաղաքական դասի շահերը, որոնք անպայման չէ, որ արտահայտում են երկրի ազգային շահերը: Հենց սա է քաղաքական դասի հասունության տարրերից մեկը՝ սեփական տեղային շահերը տերության շահերից առանձնացնելու կարողությունը: Հետխորհրդային վերնախավերի մեծամասնության մոտ այդ կարողությունը չկա, նրանք իրենց տեսնում են որպես իրենց երկրի ազգային շահերի արտահայտող: Սա խորապես սխալ է: Եվ սա այն է, ինչ հայկական ղեկավարությունն անում է այսօր ՝ հանդիսանալով դրական ու գրավիչ օրինակն այն բանի, թե ինչպիսին է իրավիճակն իրականում: -0-  

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
18:03
15 Հունիսի 2017
Հենրիխ Մխիթարյանը պատմել է բաղձալի նպատակի, հիշարժան հանդիպումների և սիրած գրքի մասին
Հայաստանի հավաքականի և «Մանչեսթեր Յունայթեդի» կիսապաշտպան, Հենրիխ Մխիթարյանը հարցազրույց է տվել «Российсая газета»-ին։


12:52
06 Հունիսի 2017
Ադրբեջանի հետ Հայաստանի խնդիրներն ինքնաբերաբար չեն լուծվի
«Ոսկանապատ» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար Հրանտ Մելիք–Շահնազարյանը բացառիկ հարցազրույց է տվել «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը։  
19:18
16 Մայիսի 2017
Ինչու՞ է Հայաստանին պետք «Նոյյան Տապան». ԲԱՑԱՌԻԿ
Հայաստանը շուտով կդառնա նոր «Նոյյան Տապան»-ի հայրենիք, ընդ որում` բառացիորեն:
14:14
27 Ապրիլի 2017
Պատրաստվում ենք ամռանը. խորհուրդներ ֆիթնես մարզիչից
Ամռան գալստին մնացել է մի ամսից մի փոքր ավելի։
20:22
13 Ապրիլի 2017
Հայաստանը «Եվրատեսիլում» հաղթելու մեծ հնարավորություններ ունի. Գերմանիայի ներկայացուցիչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
Եվրատեսիլ» երգի միջազգային մրցույթում Գերմանիան ներկայացնող երգչուհի Լևինա Մյուզիքը հարցազրույց է տվել «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը։
16:52
23 Մարտի 2017
Ինչպե՞ս խուսափել գրիպից և ի՞նչ անել, եթե դուք, ամեն դեպքում, հիվանդացել եք. խորհուրդ է տալիս փորձագետը
Գարնան սկզբին գրիպով և սուր շնչառական  վիրուսային վարակներով հիվանդանալու վտանգը մեծանում է։
17:30
02 Փետրվարի 2017
Սուրենյան. առաջիկա գիշերը Երևանում ձմեռվա ռեկորդային ամենացուրտ գիշերն է լինելու
Վերջին ամիսներին Հայաստանի բնակիչների համար ամենաքննարկվող թեման եղանակն է:
15:58
23 Հունվարի 2017
Հայաստանում բացվել է Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը
Հայաստանը դարձավ Ռուսաստանից հետո առաջին երկիրը, որտեղ սկսեց գործել Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը:
18:58
15 Նոյեմբերի 2016
«Նոր հայեր». երեխաների պես ուրախանում էինք, որ կարողացել ենք նվաճել ՈՒՀԱ–ի գավաթը
«Նոր հայեր» թիմի անդամ և դերասան Արմեն Պետրոսյանը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է այն մասին, թե ինչպես է թիմը նվաճել ՈւՀԱ–ի 55-ամյակի հոբելյանական միջոցառման գավաթը, արդյոք կյանք կա՞ ՈՒՀԱ-ից հետո, և նա պատրա՞ստ է, արդյոք, վարպետության դասեր տալ ՈւՀԱ–ի երիտասարդ հայ անդամներին:
12:05
26 Հոկտեմբերի 2016
Ադրբեջանը սահմանային լարվածության հրահրմամբ վերահաստատում է, որ հակամարտության կարգավորումը տեսնում է միայն ռազմական ուղիով. ՊՆ
ՀՀ ՊՆ տեղեկատվության և հասարակայնության վարչության պետ, գեներալ–մայոր Վարդան Ավետիսյանը «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է «Ազգ–բանակ» նոր գաղափարախոսության, շփման գծում Ադրբեջանի ԶՈւ–ի ակտիվացման, ինչպես նաև հայ ժողովրդի հայրենասիրական ոգու մասին։
13:37
18 Հոկտեմբերի 2016
Քերոլայն Քոքս. աշխարհը պետք է Ադրբեջանին ագրեսոր ճանաչի
Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, նախկին փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը վերջերս հերթական անգամ այցելել է Ղարաբաղ:
17:19
17 Հոկտեմբերի 2016
Իսկանդարյան. կես տարում ոչ մի լուրջ տնտեսական առաջընթաց չի կարող գրանցվել
ՀՀ նորանշանակ վարչապետին որքանո՞վ է հաջողվել պրոֆեսիոնալների կառավարություն ձևավորել, ինչպե՞ս է կառավարությունը պայքարելու մենաշնորհների դեմ, ի՞նչ ակնկալել իշխող ՀՀԿ-ի համագումարից։