478.76
-0.07
556.89
-1.04
7.99
+0.01
+32
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայ-թուրքական սահմանի բացումը հնարավոր է, կարևոր և օգտակար Հայաստանի համար
14:53
05 Մայիսի 2009

ՌԳԱ Ազգաբանության և մարդաբանության ինստիտուտի Կովկասի բաժնի ղեկավար Սերգեյ Արությունովի բացառիկ հարցազրույցը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը

«Նովոստի-Արմենիա». Պարոն Արությունով, որքանո՞վ է իրատեսական, որ Հայաստանի և Թուրքիայի ԱԳՆ համատեղ հայտարարությունը կնպաստի երկու երկրների միջև հարաբերությունների հաստատմանն ու սահմանների բացմանը։

Ս. Արությունով. Ընդհանուր առմամբ, հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացումը վաղուց հասունացած հարց է։ Այս ուղղությամբ արվել են որոշակի անվստահ փորձեր, որոնք մեծ տեղաշարժերի չեն հանգեցրել։ Այժմ, թվում է, որ այս հարցին ավելի լրջորեն են սկսել մոտենալ։ Կարծում եմ՝ լիովին հնարավոր է, որ սահմանի բացումը տեղի ունենա, և դա Հայաստանի համար չափազանց կարևոր է ու օգտակար։  

«Նովոստի-Արմենիա». Դուք նկատի ունե՞ք մոտակա հեռանկարում։

Ս. Արությունով. Այո, մոտակա և հեռավոր հեռանկարում նույնպես։ Հարցն այն է, որ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքն այնպիսին է, որ այն պետք է նորմալ ու բարիդրացիական հարաբերություններ ունենա Թուրքիայի հետ։ Հակառակ դեպքում շրջափակում է, առավել ևս որ այժմ ադրբեջանական կողմից սահմանը փակ է։ Իրանը շատ նեղ զարտուղի ճանապարհ է։ Կար Վրաստան, բայց այսօր տարանցումն այդ երկրով ավելի ու ավելի դժվար է դառնում, հիմա ռուսական ինքնաթիռները շրջանցում են Վրաստանի տարածքը։ Իսկ Հայաստանի համար տրանսպորտային հաղորդակցությունը կյանքի ու մահվան հարց է։

Բայց դժբախտաբար, այնպես է ստացվում, որ այս երկու երկրների միջև հարաբերությունների հաստատումը բարձրացվել է 6 տարով ավելի շուտ, քան կարելի էր բարձրացնել։  

«Նովոստի-Արմենիա». Ինչո՞ւ։                                           

Ս. Արությունով. Որովհետև վեց տարի անց Օսմանյան կայսրությունում Հայոց Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցը կլինի։ Մի կողմից կաճի ճնշումը հայ-թուրքական տնտեսական ու մշակութային կապերի ընդլայնման ուղղությամբ, մյուս կողմից կաճի դիմադրությունը այն շրջանների կողմից, որոնք միշտ շահագրգռված են եղել, որ շահարկվի Ցեղասպանության փաստն ու արծարծվի Թուրքիայի կողմից այն ճանաչելու պահանջների ուղղությամբ գործադրվող ճնշումը։ Դրան Թուրքիան մի շարք հասկանալի, չնայած արտակարգ զգուշությամբ թելադրվող պատճառներով գնալ չի կարող։ Եվ այս երկու իրար հակասող միտումները վեց տարի շարունակ կաճեն՝ պայքարելով իրար հետ և ինչ-որ տեղ մեկը մյուսին մարելով։

Եթե անցած լիներ 2015 թ.-ը, մենք այս իրադարձությունը պատմության արխիվ կհանձնեինք, նախապես ինչպես հարկն է այն նշելով, պահելով զոհերի հիշատակը և շարունակելով նշել դա որպես մեր նորագույն պատմության կարևորագույն ուղենիշներից մեկը։ Այդուհանդերձ, հնարավոր կլիներ հանգիստ զբաղվել հայ-թուրքական հարաբերությունների զարգացմամբ, քանի որ սրանք տարբեր դարաշրջաններ են։ Մեզ համար նոր դարաշրջանը սկսվել է ոչ 2001թ.-ին, ինչպես, ասենք ԱՄՆ-ի համար, այլ 2015թ.-ին։   

Ես կարող եմ կանխատեսել, որ այս վեց տարիները քննարկումներով, հակամարտություններով ու դժվարություններով լեցուն կլինեն։ Ամբողջ վեց տարի...

«Նովոստի-Արմենիա». Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը ուղղակիորեն կապվա՞ծ է արդյոք հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացման հետ։  

Ս. Արությունով. Արդեն 35 տարի է, ինչ գոյություն ունի Հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական հանրապետությունը, որը ճանաչված չէ և սատարվում է Թուրքիայի կողմից։ Եվ ոչինչ, գոյատևում է, Ռուսաստանում անգամ անշարժ գույք է գովազդվում Հյուսիսային Կիպրոսում, չնայած հնարավոր է, որ այդ անշարժ գույքի որոշ օբյեկտների նկատմամբ նախկին հույն սեփականատերերը կարողանային պահանջներ ներկայացնել։  

Ամեն դեպքում, քանի դեռ չի կարգավորվել Հյուսիսային Կիպրոսի հարցը, Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի որևէ փոփոխության մասին հարց չի կարող դրվել։ Իսկ երբ որևէ կերպ կարգավորվի Հյուսիսային Կիպրոսի հարցը և ընդհանուր, բոլորին ձեռնտու համաձայնագիր կնքվի, այդ ժամանակ այդ համաձայնագիրը կարող է օրինակ ծառայել Ղարաբաղյան հարցի լուծման համար։

Առայժմ այս երկու տարածքները դեռ մնում են մեկը անվանապես Ադրբեջանին պատկանող, սեփական կառավարության վերահսկողության և հայկական պետության վճռորոշ աջակցության տակ գտնվող, իսկ մյուսը անվանապես Կիպրոսի հանրապետությանը պատկանող, բայց սեփական առանձին կառավարության վերահսկողության տակ ու բացառապես թուրքական պետության աջակցության շնորհիվ գոյատևող պետություններ։ Սա կշեռքի նժարների հավասարություն է։ Ինչ-որ փոփոխություն կարող է լինել, եթե ինչ-որ բան պատահի Հյուսիսային Կիպրոսի նժարի հետ, ապա ինչ-որ բան կպատահի նաև Ղարաբաղի հետ։ Մինչ այդ թուրքական կողմից ոչ մի պահանջ պարզապես չի կարող ընդունվել, որովհետև այդ դեպքում հետևյալ պատասխանը կլինի. «Կարգավորեք Հյուսիսային Կիպրոսի հետ կապված ձեր խնդիրները, որ բոլոր գոհ լինեն, այդ ժամանակ նույն մոդելով մենք կլուծենք Ղարաբաղի հարցը»։     

«Նովոստի-Արմենիա». Ասվածի համատեքստում ինչպե՞ս կարելի է ընկալել Թուրքիայի վարչապետ Թայիբ Էրդողանի հայտարարությունն այն մասին, որ մինչև Ղարաբաղի հարցը չկարգավորվի, հայ-թուրքական հարաբերությունները չեն հաստատվի։   

Ս. Արությունով. Դժվար է ասել։ Կարծում եմ, որ դա Բաքվին սատարելու և նրա հետ հարաբերությունները չսրելու ձգտում է, քանի որ Բաքու-Ջեյհանն ամեն դեպքում ադրբեջանաթուրքական ձեռնարկ է։ Եվ Թուրքիայի և ամբողջ աշխարհի համար այն առաջնահերթային նշանակություն ունի, մնացածը արդեն երկրորդական է դրա համեմատ։-0-  

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
18:03
15 Հունիսի 2017
Հենրիխ Մխիթարյանը պատմել է բաղձալի նպատակի, հիշարժան հանդիպումների և սիրած գրքի մասին
Հայաստանի հավաքականի և «Մանչեսթեր Յունայթեդի» կիսապաշտպան, Հենրիխ Մխիթարյանը հարցազրույց է տվել «Российсая газета»-ին։


12:52
06 Հունիսի 2017
Ադրբեջանի հետ Հայաստանի խնդիրներն ինքնաբերաբար չեն լուծվի
«Ոսկանապատ» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար Հրանտ Մելիք–Շահնազարյանը բացառիկ հարցազրույց է տվել «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը։  
19:18
16 Մայիսի 2017
Ինչու՞ է Հայաստանին պետք «Նոյյան Տապան». ԲԱՑԱՌԻԿ
Հայաստանը շուտով կդառնա նոր «Նոյյան Տապան»-ի հայրենիք, ընդ որում` բառացիորեն:
14:14
27 Ապրիլի 2017
Պատրաստվում ենք ամռանը. խորհուրդներ ֆիթնես մարզիչից
Ամռան գալստին մնացել է մի ամսից մի փոքր ավելի։
20:22
13 Ապրիլի 2017
Հայաստանը «Եվրատեսիլում» հաղթելու մեծ հնարավորություններ ունի. Գերմանիայի ներկայացուցիչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
Եվրատեսիլ» երգի միջազգային մրցույթում Գերմանիան ներկայացնող երգչուհի Լևինա Մյուզիքը հարցազրույց է տվել «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը։
16:52
23 Մարտի 2017
Ինչպե՞ս խուսափել գրիպից և ի՞նչ անել, եթե դուք, ամեն դեպքում, հիվանդացել եք. խորհուրդ է տալիս փորձագետը
Գարնան սկզբին գրիպով և սուր շնչառական  վիրուսային վարակներով հիվանդանալու վտանգը մեծանում է։
17:30
02 Փետրվարի 2017
Սուրենյան. առաջիկա գիշերը Երևանում ձմեռվա ռեկորդային ամենացուրտ գիշերն է լինելու
Վերջին ամիսներին Հայաստանի բնակիչների համար ամենաքննարկվող թեման եղանակն է:
15:58
23 Հունվարի 2017
Հայաստանում բացվել է Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը
Հայաստանը դարձավ Ռուսաստանից հետո առաջին երկիրը, որտեղ սկսեց գործել Yandex-ի ծրագրավորման դպրոցը:
18:58
15 Նոյեմբերի 2016
«Նոր հայեր». երեխաների պես ուրախանում էինք, որ կարողացել ենք նվաճել ՈՒՀԱ–ի գավաթը
«Նոր հայեր» թիմի անդամ և դերասան Արմեն Պետրոսյանը «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է այն մասին, թե ինչպես է թիմը նվաճել ՈւՀԱ–ի 55-ամյակի հոբելյանական միջոցառման գավաթը, արդյոք կյանք կա՞ ՈՒՀԱ-ից հետո, և նա պատրա՞ստ է, արդյոք, վարպետության դասեր տալ ՈւՀԱ–ի երիտասարդ հայ անդամներին:
12:05
26 Հոկտեմբերի 2016
Ադրբեջանը սահմանային լարվածության հրահրմամբ վերահաստատում է, որ հակամարտության կարգավորումը տեսնում է միայն ռազմական ուղիով. ՊՆ
ՀՀ ՊՆ տեղեկատվության և հասարակայնության վարչության պետ, գեներալ–մայոր Վարդան Ավետիսյանը «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությանը տված բացառիկ հարցազրույցում խոսել է «Ազգ–բանակ» նոր գաղափարախոսության, շփման գծում Ադրբեջանի ԶՈւ–ի ակտիվացման, ինչպես նաև հայ ժողովրդի հայրենասիրական ոգու մասին։
13:37
18 Հոկտեմբերի 2016
Քերոլայն Քոքս. աշխարհը պետք է Ադրբեջանին ագրեսոր ճանաչի
Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, նախկին փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը վերջերս հերթական անգամ այցելել է Ղարաբաղ:
17:19
17 Հոկտեմբերի 2016
Իսկանդարյան. կես տարում ոչ մի լուրջ տնտեսական առաջընթաց չի կարող գրանցվել
ՀՀ նորանշանակ վարչապետին որքանո՞վ է հաջողվել պրոֆեսիոնալների կառավարություն ձևավորել, ինչպե՞ս է կառավարությունը պայքարելու մենաշնորհների դեմ, ի՞նչ ակնկալել իշխող ՀՀԿ-ի համագումարից։