485.92
+0.24
514.49
-2.52
8.16
-0.01
-4
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայերի հեռացումը Մերձավոր Արևելքից
17:50
09 Հունիսի 2015

ԵՐԵՎԱՆ, 9 հունիսի. /Նովոստի–Արմենիա/. Նախօրեին Մոսկվայում Կովկասագետների գիտական հանրության «Ռուսաստանի էթնոմշակութային բազմազանությունը` որպես համաքաղաքացիական նույնականության ձևավորման գործոն» նախագծի շրջանակում տեղի ունեցավ «Կրոնը և քաղաքականությունը Ռուսաստանի հարավում. փոխազդեցության ասպեկտները» միջազգային համաժողովը։

Զեկույցներում և քննարկումներում զգալի տեղ էր զբաղեցրել իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում, որտեղ առկա գործընթացներն առնչվում են նաև Հարավային Կովկասի պետություններին։ Ընդ որում, Հայաստանի համար այդ թեման կարևոր է նաև տարածաշրջանի խոշոր հայկական համայնքներին սպառնալիքի տեսանկյունից։

Քրիստոնեության վերջը Մերձավոր Արևելքում

Հայերի, ինչպես նաև այլ քրիստոնյա ժողովուրդների առաջ ծառացած սպառնալիքներն օրեցօր աճում են։ Իրաք ամերիկյան ներխուժման և տարածաշրջանում դրան հետևած գործընթացների, մասնավորապես, «արաբական գարնան» և Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի, տարածաշրջանում արմատական իսլամիստների դիրքերի ամրապնդման արդյունքում հայերը կանգնեցին ընտրության առաջ` հեռանալ քրիստոնության օրրան Մերձավոր Արևելքից կամ ֆիզիկական բնաջնջում։

Հենց այդ պատճառով կտրուկ կրճատվեց տարածաշրջանում հայերի քանակը` անցած դարի 80–ական թթ. վերջին 90–ական թթ. սկզբին հասնելով 400-500 մարդու։ Հատկանշական է Սիրիայում սփյուռքի օրինակը. եթե պատերազմից առաջ այնտեղ բնակվում էին ավելի քան 100 հազար հայ, երկրում գործում էր աշխարհում ամենահզոր և զարգացած հայկական համայնքներից մեկը, ապա, որոշ տվյալներով, այդ երկրից արդեն մեկնել է շուրջ 90 հազար մարդ։ Հայաստանի սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանի խոսքով` Սիրիայում գոյություն ունեցող 100 հազար հայից  Հայաստան է տեղափոխվել շուրջ 13 հազարը։

Սակայն ինչպես համաժողովի ընթացքում նշեց Հայաստանի ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն Ռուբեն Սաֆրաստյանը, հայերը լքում են ոչ միայն պատերազմով բռնկված Սիրիան և Իրաքը, այլ նույնիսկ Իրանը և Լիբանանը, որտեղ չկա պատերազմ և իշխանությունները հայերի նկատմամբ շատ բարեհաճ են տրամադրված։

Նրա խոսքով` հայերի հեռացումը Լիբանանից սկսվել է դեռ քաղաքացիական պատերազմի տարիներին։ Այն չի դադարել նաև պատերազմի ավարտից հետո, քանի որ Լիբանանն այդպես էլ չկարողացավ վերականգնել Մերձավոր Արևելքում ֆինանսական կենտրոնի իր դիրքերը։ «Հիմա Լիբանանում բնակվում են երկու անգամ ավելի քիչ հայ, քան մինչև քաղաքացիական պատերազմը»,– նշեց փորձագետը։

Ինչ վերաբերում է Իրանից հայերի արտագաղթին, ապա, Սաֆրաստյանի խոսքով, այն բացատրվում է երկրում արևմտյան պատժամիջոցների արդյունքում տնտեսական իրավիճակի վատթարացմամբ, ինչպես նաև ամերիկյան իշխանությունների քաղաքականությամբ, որը նպաստում է Իրանի հայերի ներգաղթին ԱՄՆ` նրանց հեշտացված կարգով մուտքի իրավունք տրամադրելով։

Ռուսական գործոն

Սաֆրաստյանի կարծիքով, ով համաժողովում ներկայացրեց «Ռուսաստանը և Կովկասի ու Մերձավոր Արևելքի հայերը։ Աշխարհառազմավարության հարցեր» զեկույցը, Մերձավոր Արևելքում դրական դեր կարող է խաղալ Ռուսաստանը։ «Ռուսաստանը պետք է օգտագործի «մեղմ ուժ»` Մերձավոր Արևելքում իր շահերի պաշտպանության համար, մասնավորապես, տարածաշրջանում քրիստոնյաների պաշտպանության օգնությամբ»,– ասաց նա։

Փորձագետը հավելեց, որ Ռուսաստանի և Մերձավոր Արևելքում հայկական գործոնի շահերը համընկնում են, և տարածաշրջանի արաբական երկրների հետ լավ հարաբերություններ ունեցող հայերը կարող են օգնել Եվրասիական միության և տարածաշրջանային պետությունների միջև կապերի հաստատման հարցում։ Դրան նպաստում է նաև այն, որ Հայաստանն անկախանալուց հետո իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը կատարել է հօգուտ Ռուսաստանի։

Սաֆրաստյանը նաև նշեց, որ եթե ծագի Սիրիայից, մասնավորապես, Հալեպից հայերի տարհանման հարցը, ապա հայկական կողմին պետք կլինի Ռուսաստանի օգնությունը։

Թուրքիայի «նեոօսմանիզմը» և «Մեծ Քրդստանը»

Ինչ վերաբերում է Մերձավոր Արևելքի և Սիրիայի նկատմամբ թուրքական քաղաքականությանը, փորձագետի խոսքով, այն ոչ այլ ինչ է, քան «նեոօսմանիզմի» քաղաքականության իրագործում, որի նպատակն է Թուրքիայի վերահսկողության վերականգնումը նախկին օսմանյան տիրույթների նկատմամբ։ Այդ քաղաքականության շրջանակում Անկարան ձգտում է հասնել Բաշար Ասադի ռեժիմի տապալմանը և միասնական սիրիական պետության գոյության դադարեցմանը։

 Սիրիայի հարցում թուրքական իշխանությունների մեկ այլ կարևոր նպատակն է երկրի հզոր հայկական համայնքի ոչնչացումը, որը ձևավորվել է Հայոց ցեղասպանության հետևանքով։

Փորձագետն ուշադրություն հրավիրեց մեկ կարևոր գործընթացի վրա, որն ազդում է տարածաշրջանում հայկական գործոնի վրա, այն է`«Մեծ Քրդստանի» ձևավորման։ «Մեծ Քրդստանի» ստեղծման գործընթացն արդեն սկսվել է։ Այն կլինի երկար, ցավոտ և հեռանկարում անխուսափելիորեն կբախվեն հայկական և քրդական հարցերը»,– ասաց Սաֆրաստյանը։

Դրա հետ կապված` նա հիշեցրեց, որ թեև Սևրի պայմանագրով Քրդստանը պետք է ստեղծվեր Դիարբեքիրից հարավ, սակայն հիմա Արևմտյան Հայաստանի տարածքում հիմնականում բնակվում են քրդեր։ Միաժամանակ փորձագետը նշեց, որ հիմա քրդերը դեռ դրական դեր են խաղում Սիրիայի հայերի պաշտպանության մեջ, ինչպես նաև փորձում են որոշակի կապեր հաստատել տարածաշրջանի հայերի հետ։

Արևմուտքի երկակի չափանիշների քաղաքականությունը

Ընդհանուր առմամբ, հետևելով Մերձավոր Արևելքում ընթացող գործընթացներին, ինչպես նաև ԱՄՆ գլխավորությամբ արևմտյան գերտերությունների արձագանքին` հերթական անգամ համոզվում ես, որ նրանց համար քաղաքականության մեջ գործում են «երկակի», երբեմն էլ` «եռակի» չափանիշներ։ Այսպես, մեղադրելով Ռուսաստանին Դոնբաս զենք մատակարարելու մեջ, դա համարելով անթույլատրելի` ԱՄՆ–ը և եվրոպական դաշնակիցները լիովին նորմալ են համարում զենք առաքելը Սիրիայի գրոհայիններին։ Նրանց շատ չի հուզում այն, որ իրենց առաքած զենքի մեծ մասը հետո հայտնվում է արմատական իսլամիստների ձեռքում, հիմնականում ահաբեկչական կազմակերպությունների, որոնք կառավարական զորքերի հետ պատերազմից բացի զբաղվում են էթնիկական և կրոնական փոքրամասնությունների կոտորածով, իսկ երբեմն էլ` չափավոր իսլամիստների։

Հատկանշական է Սիրայում ցույցերը ցրելու (ինչից սկսվել է քաղաքացիական պատերազմը) և Բահրեյնում շիիթների նկատմամբ արձագանքը` օգտագործելով Սաուդյան Արաբիայի զորքերը, այն, ինչի մեղքը բարդվել է Ասադին, լիովին նորմալ  են համարել, երբ խոսքը գնացել է Վաշինգտոնի դաշնակիցների` Բահրեյնի և Սաուդյան Արաբիայի մասին։ Կամ Լիբիայի օրինակը, որտեղ Արևմուտքը օգնեց գահընկեց անել Մուամար Քադաֆիին, իսկ հետո հանգիստ մոռացավ երկրում քաղաքացիական պատերազմի (հենց իր օգնությամբ) և փլուզման մասին` արձագանքելով միայն նավթի առաքումների դադարեցման դեպքերին։ Ի պատասխան Լիբիայում պատերազմից հետո մի քանի անգամ ավելացած փախստականների արտահոսքին Եվրոպա` Եվրամիությունը մտադիր է պայքարել դրա հետ մաքսանենգների նավերի և նավակների ոչնչացմամբ, այլ ոչ թե հենց իր ստեղծած խնդիրների լուծմամբ։

Այն աղետները, որոնց հետ ցինիկ քաղաքականության արդյունքում բախվում են մեր հայրենակիցները Սիրիայում, պետք է հատկապես ուսանելի լինեն հայկական համայնքի որոշակի մասի համար, որը միամտորեն հավատում է Արևմուտքի սկզբունքներին և ողջ աշխարհում «լույս ու բարություն» սփռելու պատրաստակամությանը։ Լավ կլիներ, որ նրանք ուշադրություն դարձնեին Արևմուտքի արձագանքի վրա, օրինակ, Թուրքիայի գործողությունների վերաբերյալ։ Հենց Թուրքիայի տարածքն է արմատական իսլամիստների տեղաշարժման հիմնական ուղիներից մեկը։ Իսկ ինչպես ցույց տվեց Սիրիայի սահմանին ՄՊՀ ուսանողուհի Վարվարա Կարաուլովային ձերբակալելու պատմությունը, հավաքագրված ԻՊ կողմից, Անկարան լիովին վերահսկում է Սիրիայի հետ իր սահմանը։ Թեև թուրքական ՀԱԿ–ով «Ջեբհաթ Ան Նուսրայի» («Ալ Քայիդայի» բաժին Լիբանանի և Սիրիայի տարածքում) գրոհայինների ազատ անցնելու կադրերից հետո` հայաբնակ Քեսաբ քաղաքի վրա հարձակվելու համար, դրանում արդեն կասկած չկար։

Այդ ֆոնին Արևմուտքի արձագանքի բացակայությունը թուրքական զինվորականների գաղտնի խորհրդակցության մասին ԶԼՄ–ներ թափանցած տեղեկատվությանը, որտեղ քննարկվել է Սիրիայում սադրանքների հարցը` որպես հարևան երկիր ռազմական ներխուժման առիթ, ահաբեկչական կազմակերպությունների զենք առաքելու հարցը, համոզմունք է առաջացնում, որ Թուրքիան տարածաշրջանային գործընթացների վրա ԱՄՆ ազդեցության գործիքներից է։ Եվ ինչպես չհիշել այն մասին, որ Թուրքիան տարածշրջանում ՆԱՏՕ–ի միակ անդամ–երկիրն է, ինչպես ԵՄ հետ մաքսային միության։

Հայկական կողմի համար այս ամեն ինչի մեջ կա  տագնապալի միտում. Թուրքիայի պատրաստակամությունն իր հարևանների դեմ ագրեսիվ գործողությունների, և Արևմուտքի` այդ ամենի վրա աչք փակելու։

Հայկ Խալաթյան` հատուկ «Նովոստի–Արմենիայի» համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության կարծիքի հետ


 

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
14:04
11 Հունվարի 2017
2016 թ.–ի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը «Նովոստի–Արմենիայից»
«Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է նախորդ տարի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը։
14:31
27 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.–ի տասը գլխավոր մարզական իրադարձություններն ըստ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալության
2016 թվականն ամենանշանակալից տարիներից էր անկախ Հայաստանի սպորտային պատմության ընթացքում։
15:13
23 Դեկտեմբերի 2016
Տոներն են մոտենում. հինգ վայր Հայաստանում` Նոր տարվա կատարյալ տոնախմբության համար
Արդեն դեկտեմբերի երկրորդ կեսն է, ինչը նշանակում է, որ Նոր 2017 տարին արդեն շատ մոտ է:
13:34
23 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.-ի քաղաքական կարևորագույն տասն իրադարձություններն ըստ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության
Ավարտվող 2016 տարին նահանջ տարի էր: Գոյություն ունի հավատալիք, որ նման տարին լի է լինում տարատեսակ կատակլիզմներով, բնական աղետներով և  բնության քմահաճույքներով:
18:59
22 Դեկտեմբերի 2016
Հրեղեն աքաղաղի տարի. ինչպե՞ս պետք է ճիշտ ձևավորել տոնական սեղանը
Ամանորյա տոները հիանալի առիթ են երևակայության թռիչքի և ինքնատիպ ու բացառիկ տոնական սեղան ձևավորելու համար։
18:37
22 Դեկտեմբերի 2016
Հայաստանի վարչապետի 100 օրը
Այսօր լրանում է Կարեն Կարապետյանի` ՀՀ վարչապետի պաշտոնում գործունեության 100 օրը:
13:29
19 Դեկտեմբերի 2016
Ամանորյա հանգստի 7 լավագույն ուղղությունները
Ամանորին հաշված օրեր են մնացել, և Հայաստանի շատ բնակիչներ մտածում են, թե որտեղ կարելի է առավել արդյունավետ անցկացնել տոները։ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է այդ խնդրի լուծման սեփական տեսլականը։
15:16
17 Դեկտեմբերի 2016
Ինչպե՞ս նորաձև լինել Ամանորին. նոր սեզոնի 5 գլխավոր թրենդեր
Նոր տարին առանձնահատուկ տոն է, այդ պատճառով ամանորի գիշերն ամեն ինչ իդեալական պետք է լինի:
18:32
16 Դեկտեմբերի 2016
Տոներն են մոտենում. ի՞նչ պետք է լինի տոնական սեղանին Հրեղեն աքաղաղի տարում
Ամանորի նախապատրաստական գործընթացի ամենապատասխանատու պահերից տոնական սեղանի ճաշատեսակների ընտրությունն է։ Շատ փորձագետներ այն կարծիքին են, որ Ամանորի սեղանը պետք է համապատասխանի տարվա խորհրդանիշին, իսկ 2017 թվականը Հրեղեն աքաղաղի տարի է։
20:07
15 Դեկտեմբերի 2016
Օպերացիա «Ձմեռ Պապ». նվերների լավագույն տասնյակը «Նովոստի Արմենիայից»
Նոր Տարին ամենասիրված տոներից մեկն է, և այդպիսին է այն դարձնում հրաշքի հանդեպ հավատը և ցանկացած երազանք կատարելու և հիասքանչ տրամադրություն պարգևելու ուժը:
19:38
14 Դեկտեմբերի 2016
Մի սահմանախախտի պատմություն, կամ Ադրբեջանի տեղեկատվական սուտ քարոզչությունը
Օրերս ադրբեջանական ԶԼՄ-ները հրապարակել էին մեծ աղմուկ առաջացրած նամակ` ուղղված Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին:
14:20
14 Դեկտեմբերի 2016
Գիտությունը` քաղաքականությունից դուրս կամ Էրմիտաժը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև
«Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը, օգտվելով հնարավորությունից, կրկին փորձեց լույս սփռել հայկական հասարակությանը հուզող հարցերին։ Մենք ցանկանում էինք պարզել թանգարանի տնօրեն Պիոտրովսկու դիրքորոշումը` միաժամանակ որևէ կերպ չնսեմացնելով գիտնական Պիոտրովսկու վաստակները։