483.58
+0.74
513.85
-7.76
7.67
+0.05
-2
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայկական Սուրբ Խաչ տաճարը և թուրքական երկրաշարժը
12:44
26 Հոկտեմբերի 2011

ԵՐԵՎԱՆ, 26 հոկտեմբերի. /Նովոստի-Արմենիա/. Արդեն երկրորդ օրը աշխարհը հետևում է Արևելյան Թուրքիայում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժի հետևանքներին: Ըստ երեքշաբթի առավոտյան տվյալների՝ զոհվել է 366 մարդ, ևս 1300 մարդ տուժել է: Եվ միանգամայն բնական է, որ ողջ աշխարհի կարեկցանքը և  ուշադրությունն ուղղված է մարդկային ողբերգությանն ու տառապանքին:

Սակայն այս պահին քիչ հայտնի աղբյուրներից առանձին բավականին հակասական տեղեկություններ կան Վան գավառում գտնվող հայկական հնագույն հուշարձանների, այդ թվում՝ Վանա լճի Աղթամար կղզու X դարի Սուրբ Խաչ տաճարի ճակատագրի մասին: Չէ՞ որ այս հողը, որը հերթական անգամ սասանվեց  աղետից, աշխարհասփյուռ հայության համար հայտնի է որպես Արևմտյան Հայաստան՝ տարածք, որտեղից հայերը վերջնականապես արտաքսվել են 1915 թ.-ի Ցեղասպանության ժամանակ:

Թուրքիայի Հանրապետությունը համառորեն հրաժարվում է ճանաչել Օսմանյան կայսրությունում իրականացված Հայոց ցեղասպանությունը՝ միլիոնավոր հայերի արտաքսման ընթացքում ուղղակի սպանությունն ու մահը, և պնդում է, որ 300 հազար հայեր են զոհվել ապստամբության ժամանակ: Վանի՝ կայսրության միակ գավառի, որտեղ հայերը մեծամասնություն էին կազմում, ինքնապաշտպանությունը այն ժամանակվա ողբերգական իրադարձությունների նշանակալի դրվագներից մեկը դարձավ: Ցեղասպանությունը ոչ միայն վերածվեց հայկական ինքնության կարևորագույն բաղկացուցիչներից մեկի, այն նաև հայկական Սփյուռքի ձևավորման հիմնական պատճառը դարձավ, և հենց Սփյուռքն էլ սկսեց պայքարել Ցեղասպանության ճանաչման համար: Շուրջ 20 պետություն, այդ թվում նաև Ռուսաստանը  և բազմաթիվ միջազգային, տարածաշրջանային և հասարակական կազմակերպություններ, ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը, և ամեն անգամ նման ճանաչումը դառնում էր Անկարայի զայրացկոտ արձագանքի պատճառ:

Սակայն այդ հողում մնացած հուշարձանները՝ լինեն դրանք հին հայկական Անի մայրաքաղաքի փլատակները, կամ աներևակայելի գեղեցկության Վանի Սուրբ Խաչ տաճարը, կամ բազմաթիվ այլ՝ ավելի պակաս հայտնի հուշարձաններ, դրանք ոչ միայն հայ ժողովրդի սակավ մատչելի «լացի պատերն» են, որոնք տարբեր ժամակներում դիտավորյալ և ոչ դիտավորյալ կերպով ոչնչացվել են: Դրանք նաև հանդիսանում են, կամ, ամեն դեպքում, պետք է հանդիսանան, համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ, թանկ՝ բոլոր քաղաքակիրթ մարդկանց սրտին՝ անկախ նրանց ազգային կամ կրոնական պատկանելությունից: 

Թուրքիան հասկանում է դա: Ներկայացնելով բազմաթիվ երկիմաստ պայմաններ՝ նա բավականին դժկամորեն, ընդունել է Սուրբ Խաչ տաճարի նշանակությունը՝ մի քանի տարի առաջ պետական գանձարանից վճարելով տաճարի վերանորոգման ծախսերը: Դա տեղի ունեցավ տասնամյակներ անց, երբ տաճարը դարձել էր վանդալիզմի և անտեսման օբյեկտ: Այն կրկին վերաբացվեց, սակայն ոչ որպես եկեղեցի, այլ որպես թանգարան, եկեղեցու գմբեթի վրա չթույլատրվեց խաչ տեղադրել: Սակայն նախանցյալ տարվանից այնտեղ թույլատրվում է տարին մեկ անգամ եկեղեցական արարողություն կատարել:

Չեմ ցանկանում ասել, թե միջնադարյան հուշարձանի ճակատագիրը պետք է մարդկային կյանքերի փրկությունից ավելի կարևոր լինի: Բնավ՝ ոչ: Սակայն վաղը կամ վաղ չէ մյուս օրը, համոզված եմ, ոչ միայն ես, այլև շատերը կցանկանան հստակ իմանալ, թե ինչպես են այդ հռչակավոր տաճարներն ու ամրոցի պատերը վերապրել երկրաշարժը, որը նրանց հազարամյակների պատմության մեջ առաջինը չէ: Կարծում եմ՝ տաճարի մասին հոգատարությունը պետք է Թուրքիայի համար լինի ավելի քիչ քաղաքականացված և հարաբերությունների հաստատման առավել ազնիվ տեսակ ոչ միայն հայերի, այլև միլիոնավոր այլ քրիստոնյաների և պետությունների հետ, որոնք մտահոգ են 1915 թ.-ի իրադարձությունների գնահատականի կապակցությամբ:

Տարօրինակ զուգադիպությամբ կամ, ինչպես կասեին ոմանք, նախասահմանված կերպով հենց այդ օրը, երբ Արևելյան Թուրքիայում/Արևմտյան Հայաստանում հողը սասանվեց, Մոսկվայում Ամենայն Հայոց Գարեգին Երկրորդ Կաթողիկոսը ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի և ռուս պետական ու կրոնական պաշտոնատար անձանց ներկայությամբ օծեց մեկ այլ նորակառույց Սուրբ Խաչ տաճարի խաչերը, որը Ռուսաստանում Հայ առաքելական եկեղեցու նոր Մայր տաճարն է: Այս տաճարը կառուցվել է Վանա լճի X դարի տաճարի ճարտարապետական ձևի նմանությամբ:

Օլիմպիական պողոտայի հոյակերտ տաճարի՝ Հայաստանի սահմաններից դուրս հայկական ամենամեծ եկեղեցու կառուցումն արդեն ավարտված է համարվում, մնում է միայն ավարտել տաճարի ներքին հարդարման աշխատանքները, և այն կդառնա Հայ առաքելական եկեղեցու Նոր Նախիջևանի և Ռուսաստանի թեմի կենտրոնը: Իսկ քանի որ Ռուսաստանում, տարբեր տվյալների համաձայն, բնակվում է 1-2 մլն հայ, ապա հավատացյալների թվով այս թեմը Հայ առաքելական հնագույն եկեղեցու խոշորագույն թեմերից մեկն է:

Երկուշաբթի Ռուսաստանի և Հայաստանի նախագահներ Դմիտրի Մեդվեդևի և Սերժ Սարգսյանի բանակցությունների ընթացքում պետությունների ղեկավարները զանգահարել են Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլին և ցավակցություն են հայտնել: Հաշվի առնելով, որ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև չկան դիվանագիտական հարաբերություններ, և այժմ երկրաշարժի գոտով անցնող սահմանը 1993 թ.-ից փակ է, ապա դա քիչ բան չէ: Հատկապես հաշվի առնելով, որ Թուրքիան հրաժարվել է ընդունել Հայաստանի օգնությունը երկրաշարժի հետևանքների վերացման գործում:

Սակայն երբ բոլոր մահացածները հողին կհանձնվեն, երբ հոգ կտարվի բոլոր վիրավորների համար, աշխարհը կցանկանա ճշմարտությունն իմանալ Արևմտյան Թուրքիայում բազմադարյա հայկական ներկայության հռչակավոր հուշարձանների վիճակի մասին: Դրանց նկատմամբ որևէ կերպ վարվելով՝ Թուրքիան կամ քայլ կկատարի դեպի հին վերքերի բուժմանը, կամ էլ ավելի կխորացնի դրանք:-0-

Անդրեյ Զոլոտով, Russia Profile.org-ի կրտսեր, գլխավոր խմբագիր, հատուկ «ՌԻԱ Նովոստիի» համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
21:11
09 Դեկտեմբերի 2016
Հայաստանը չի կենտրոնանում միայն իր սեփական ցավի վրա, այլ ապագայում ցեղասպանությունների կանխման առաջամարտիկ է
Դեկտեմբերի 9-ը «Ցեղասպանության հանցագործության զոհերի հիշատակի և արժանապատվության եւ այդ հանցագործության կանխարգելման միջազգային օրն» է։
14:53
07 Դեկտեմբերի 2016
Սպիտակի երկրաշարժ. 28 տարվա կյանք մահից հետո
Հայաստանի պատմության մեջ ամենասարսափելի և ավերիչ երկրաշարժի օրից անցել է 28 տարի: Երկրաշարժի հետևանքով ավերվեցին Սպիտակը, Լենինականը (Գյումրի), Կիրովականը (Վանաձոր), Ստեփանավանը և հարյուրավոր այլ բնակավայրեր: Զոհվեց 25 հազար մարդ, 19 հազարը հաշմանդամ դարձավ, շուրջ կես միլիոնը  մնաց անօթևան:
13:47
30 Նոյեմբերի 2016
ՀՀ ԱԺ–ն կարդիականացվի
Հայաստանի խորհրդարանը չորեքշաբթի արտահերթ նիստի ընթացքում առաջին ընթերցմամբ ընդունել է «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» օրենքի նախագիծը։
19:38
29 Նոյեմբերի 2016
ՀՀ կառավարությունը դեկտեմբերին կաշխատի արտակարգ ռեժիմով
ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանի մոտ տեղի ունեցած խորհրդակցության ժամանակ նախարարությունների և գերատեսչությունների ղեկավարներն ու ներկայացուցիչները ներկայացրել են վերջին երկու ամիսների ընթացքում կատարված աշխատանքների հաշվետվությունները:
18:34
29 Նոյեմբերի 2016
Հակաբիոտիկներ միայն դեղատոմսով. կողմ և դեմ
Հայաստանում 2016 թ.-ի դեկտեմբերի 15-ից ուժի մեջ կմտնեն «Դեղերի մասին» օրենքի փոփոխությունները, որոնք նախատեսում են դեղատոմսով վաճառվող մի շարք դեղամիջոցների վաճառքի խստացում: Այս կապակցությամբ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը փորձել է պարզել, ինչպիսի դրական և բացասական հետևանքներ դա կունենա բնակչության համար:
20:30
27 Նոյեմբերի 2016
«Երկրաշարժը» պառակտեց Հայաստանը. գլուխգործո՞ց, թե՞ խեղաթյուրում
«Երկրաշարժ» ռուսական ֆիլմը, որի համաշխարհային պրեմիերան տեղի ունեցավ օրերս Հայաստանում, բավականին բուռն արձագանքի արժանացավ ինչպես հանդիսատեսի, այնպես էլ կինեմատոգրաֆիստների շրջանում։
15:14
13 Նոյեմբերի 2016
Շուրջ 150 հազար ծառ է տնկվել Երևանում վերջին մի քանի տարվա ընթացքում. քաղաքապետ
Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում թե՛ համաքաղաքային և թե՛, ընդհանրապես, սեզոնային ծառատունկերի շրջանակում շուրջ 150 հազար ծառ և թուփ է տնկվել մայրաքաղաքում:
17:58
02 Նոյեմբերի 2016
Մոսկովյան դպրոց հայկական շեշտադրումով. ո՞րն է խնդիրը
Վերջին օրերին Մոսկվայի հայկական համայնքի աղմկահարույց իրադարձություններից մեկը դարձավ տեղեկությունն այն մասին, որ «Միջմշակութային հաղորդակցությունների թիվ 1650 դպրոցում» խնդիրներ են ծագել։ Դպրոցի աշակերտների մեծամասնությունը հայեր են։ Եվ դպրոցը մտադիր են միաձուլել մեկ այլ դպրոցի հետ։
01:27
22 Հոկտեմբերի 2016
Շուտով ընտրություններ են. խորհրդարանի թարմացումն անխուսափելի է
Գարնանը Հայաստանում սպասվում են խորհրդարանական ընտրություններ:
16:52
21 Հոկտեմբերի 2016
ՀՀ ԱԺ-ն ընդունեց կառավարության ծրագիրը
ՀՀ ԱԺ–ն ուրբաթ արտահերթ նիստի ժամանակ հավանություն տվեց կառավարության նոր ծրագրին: Ծրագրին կողմ է քվեարկել 85 պատգամավոր, դեմ` 7, իսկ 6-ը ձեռնպահ են մնացել:
15:48
13 Հոկտեմբերի 2016
Երևանում բացվել է «ArmHiTec-2016» առաջին միջազգային ցուցահանդեսը (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ)
Հինգշաբթի Երևանում բացվել է Սպառազինությունների և պաշտպանական տեխնոլոգիաների «ArmHiTec-2016» առաջին միջազգային ցուցահանդեսը:
15:49
03 Հոկտեմբերի 2016
Պաշտպանության «քաղաքացիական» նախարար. անցում մեխանիկական կառավարման
Հայաստանի նոր կառավարությունն ամբողջովին ձևավորված է։ Սեպտեմբերի 13–ին մեկնարկած գործընթացը, երբ իր պաշտոնը ստանձնեց վարչապետ, Երևանի նախկին քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանը, ավարտվեց հոկտեմբերի 3–ին` առանցքային գերատեսչությունների` Արտգործնախարարության և Պաշտպանության նախարարության ղեկավարների նշանակմամբ։