478.57
+0.37
561.79
+1.96
8.05
+0.02
+32
Եղանակը Երևանում
Հայ
Ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոն գլոբալ աշխարհաքաղաքականության պրիզմայի միջով
14:48
16 Հունիսի 2011

ԵՐԵՎԱՆ, 16 հունիսի. /Նովոստի-Արմենիա/. Արդեն ավելի քան 17 տարի  ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության գոտում պահպանվում է ստատուս քվոն։ Ստատուս քվոն կարգավորման գործընացում ամենաքննարկվող կողմն է: Պաշտոնական Բաքուն պնդերես կերպով  պահանջում է դրա փոփոխությունը և վերադարձ 1988 թվականի վիճակին։ Դա յուրատիպ կպչուն միտք է դարձել։ Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա այստեղ ամեն ինչ հասկանալի է, և նման դիրքորոշումը վերլուծելը պարզապես անիմաստ է։ Ավելի կարևոր և հետաքրքիր է ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոն դիտարկել գլոբալ աշխարհաքաղաքականության պրիզմայի միջով։ Մինչդեռ այստեղ բավականին հստակ կապ է նկատվում։ Որքան հակասական թվա առաջին հայացքից, բայց ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոյի պահպանումը պահպանում է աշխարհաքաղաքական գլոբալ խաղացողների ստատուս քվոն Կենտրոնական Եվրասիայի հսկայական տարածքում։

Այն, որ աշխարհաքաղաքական գլոբալ խաղացողների միջև բավականին ինտենսիվ մրցակցություն է ընթանում, հատուկ ապացուցման կարիք չկա։ Այսօր աշխարհաքաղաքական մրցակցության առավել կարևոր թատրոններից է Կենտրոնական Ասիան։ Տվյալ տարածաշրջանն առանցքային տարածք է ուժերի այնպիսի կենտրոնների փոխհարաբերությունների միջև, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն, Չինաստանը, Ռուսաստանը, Իրանը, Թուրքիան, Հնդկաստանը։ Շատ հարցերում հենց տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական ապագայից էլ կախված կլինի համաշխարհային քաղաքականության ուժերի դասավորությունը։

Ներկայումս Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքական հավասարակշռություն կա, և այդ տարածաշրջանի երկրներն արտաքին հավասարակշռված քաղաքականություն են վարում ինչպես գլոբալ, այնպես էլ տարածաշրջանային գերտերությունների հետ։ Դա մեծամասնությամբ հավասարակշռում է տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականությունը՝ այն ավելի կայուն դարձնելով։

Մինչդեռ Կենտրոնական Ասիայի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը կախված է Անդրկովկասի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունից։ Տվյալ փուլում Անդրկովկասի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռության միակ, թերևս,իրական մեխանիզմը ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության գոտում ուժերի ռազմաքաղաքական հարաբերակցությունն է։ Տվյալ հարաբերակցության խախտումը հղի է անկանխատեսելի հետևանքներով ոչ միայն հակամարտության կողմերի, այլ նաև գլոբալ աշխարհաքաղաքականության համար։ Խնդրի էությունն այն է, որ ներկայումս հայկական գործոնը (Հայաստանի Հանրապետություն և ԼՂՀ) արդյունավետ հավասարակշռում է ադրբեջանաթուրքականը և այսպիսով կայունացնող ազդեցություն է գործում տարածաշրջանի ուժերի դասավորության վրա, այդ թվում՝ ինչպես գլոբալ, այնպես էլ տարածաշրջանային գերտերությունների հետ հարաբերությունների համատեքստում։

Հայկական գործոնի ամենաառանցքային տարրը, թերևս, Արցախն է, ընդ որում՝ կենսունակ Արցախը։ Ներկայումս ԼՂՀ-ն կենսունակ է, նախևառաջ, անվտանգության ինքնաբավ համակարգի առկայության շնորհիվ։ Արցախի կենսունակության թուլացման համար անհրաժեշտ է ոչնչացնել նրա անվտանգության համակարգը։ Միաժամանակ այս համատեքստում անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ Արցախի անվտանգության համակարգն ապահովում է նրա ինքնաբավությունը հնարավոր գրեթե նվազագույն մակարդակով, այսինքն, դրա ցանկացած թուլացում անխուսափելիորեն կհանգեցնի անկանխատեսելի հետևանքների։

ԼՂՀ-ն 1991 թվականի սահմաններով, օրինակ, առհասարակ անվտանգության ինքնաբավ համակարգ չի ունեցել ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ստեղծված իրողության և նոր տարածաշրջանային պետությունների ի հայտ գալու շրջանակներում։ Հենց տվյալ ասպեկտն է հիմնականում ծնել Ադրբեջանի՝ ղարաբաղյան հարցն ուժային ճանապարհով լուծելու գայթակղությունը՝ մեկընդմիշտ ջնջելով Արցախը երկրի երեսից։ Ադրբեջանի ծավալած պաատերազմի արդյունքը դարձավ անվտանգության նոր համակարգի ձևավորումը, որն արդյունավետ պահպանում է տարածաշրջանի խաղաղությունն ու կայունությունը՝ սառեցնելով Բաքվի ռևանշիստական նկրտումները։

Բայց այսօր Ադրբեջանն ի վիճակի չէ խախտել Արցախի անվտանգության համակարգը և փոխել ստատուս քվոն, թեև չի դադարում բարձրաձայնել իր սադոմազոխիստական դրդապատճառների մասին։ Ադրբեջանի իրավիճակի փոփոխման հարցում Ադրբեջանը, հավանաբար, արտաքին օգնության հույս ունի։ Բայց ստատուս քվոյի փոփոխությունը չի սահմանափակվի միայն անդրկովկասյան պետությունների միջև ուժերի դասավորվածությամբ։ Ադրբեջանաղարաբաղյան գոտու ստատուս քվոն յուրատեսակ «խցան է», որը թույլ չի տալիս անկանխատեսելի արդյունքով աշխարհաքաղաքական պայքարի «ջինին» դուրս գալ Կենտրոնական Եվրասիայի հսկայական տարածք

Ստատուս քվոյի փոփոխումն ադրբեջանական սցենարով կոչնչացնի Հայաստանի գործոնը, անկայուն կդարձնի Անդրկովկասը՝ այն Կենտրոնական Ասիա մուտք գործելու պլացդարմ դարձնելով։ Եվ այս պայքարը կընթանա գլոբալ խաղացողների միջև տարածաշրջանային գերտերությունների անմիջական մասնակցությամբ։ Ընդ որում՝ այս մարտում ներգրավված տիտանները կառաջնորդվեն «նահանջելու տեղ չկա» բանաձևով։ Ով և ինչ գնով հաղթող դուրս կգա այդտեղից, և, առհասարակ այստեղ հաղթողներ կլինեն, միանգամայն անհայտ է։ Բայց այն, որ իրավիճակի նման զարգացման դեպքում տեղ կգտնեն աշխարհաքաղաքական և հումանիտար բնույթի ցնցումներ, կասկած չկա։

Ակնհայտ է, որ ստատուս քվոն կարող է խախտվել միայն աշխարհաքաղաքական գլոբալ ուրվագծի փոփոխման, նոր դաշինքների կամ ուժի առաջացման դեպքում, որն ընդունակ կլինի, հաղթահարելով պոտենցիալ մրցակիցների դիմակայությունը, խաղի իր կանոնները թելադրել գլոբալ և տարածաշրջանային մյուս բոլոր խաղացողներին և հակամարտության կողմերին։ Տեսանելի հեռանկարում այս սցենարով իրավիճակի զարգացումը քիչ հավանական է։ 

Հաշվի առնելով դա՝ ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոյի պահպանումը Կենտրոնական Ասիայի ստատուս քվոյի և ընդհանուր առմամբ գլոբալ հավասարակշռության պահպանման գրավականն է։ Դա օբյեկտիվ իրականություն է, որը հիմնված է ռազմավարական հաշվարկի վրա և զուրկ է զգայական որևէ բաղադրիչից։ -0-

Դավիթ Բաբայան, քաղաքագետ, հատուկ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
19:40
31 Մայիսի 2017
Օձերի անսպասելի «գրոհը» Հայաստանում. պատճառներ և հետևանքներ
Վերջին ժամանակներում Հայաստանի մայրաքաղաքում հաճախակի են դարձել օձերի հայտնաբերման դեպքերը:
19:07
30 Մայիսի 2017
Մրրիկ Մոսկվայում. արդյո՞ք տարերքը կհասնի Հայաստան
Մոսկվայի տարածքում մոլեգնած ուժեղ մրրիկը լուրջ վնաս է հասցրել Ռուսաստանի մայրաքաղաքին` քանդելով տանիքներ, կանգառներ, Դոնսկոյ վանքի տապանաքարերը:
11:08
30 Մայիսի 2017
Հայաստան. միֆ և իրականություն
Կյանքիս մեծ մասն ապրելով Սփյուռքում՝ հաճախ նկատել եմ մեր հայրենակիցների յուրահատուկ վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ:
20:10
23 Մայիսի 2017
«Արևային» հարձակում. ինչպե՞ս փրկվել մելանոմայից. փորձագետների խորհուրդները
Ամեն տարի մայիսին աշխարհի տարբեր երկրներում նշվում է Մելանոմայի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։
17:51
14 Մայիսի 2017
Հայաստանի ձախողումը «Եվրատեսիլ 2017»–ում. սոցցանցերի առաջին արձագանքները
Հայ երգչուհի Արծվիկը նախօրեին Ուկրաինայի մայրաքաղաքում անցկացված «Եվրատեսիլ 2017» երգի միջազգային մրցույթում զբաղեցրել է ընդամենը 18–րդ տեղը:
19:10
25 Ապրիլի 2017
ԱՄՆ նախագահները և Հայոց ցեղասպանությունը. մեծ քաղաքականություն VS պատմական արդարություն
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին աշխարհասփյուռ հայությունը քարացած հետևում է` արդյոք ԱՄՆ նախագահը ապրիլի 24-ին նվիրված իր ավանդական ելույթում «ցեղասպանություն» կանվանի՞ Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի ոչնչացումը, թե ոչ:
14:43
24 Ապրիլի 2017
Թուրք «Շերլոկ Հոլմսը» Հայոց ցեղասպանության անհերքելի ապացույց է գտել
Թուրք պատմաբան Թաներ Աքչամը գտել է ցեղասպանության անհերքելի ապացույց, որը «ծխացող ատրճանակ» է անվանել։
15:25
11 Ապրիլի 2017
Հայրենադարձի success story. միասին կարող ենք ամեն ինչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը որպես «Vartanush Grandma» տուրօպերատորի լրատվական գործընկեր շարունակում է մասնակցությունը «Back to Armenia» նախագծին:
22:11
07 Մարտի 2017
Ռուսական «դեսանտ» Հայաստանում կամ կրկին Ադրբեջանին ռուսական զենքի վաճառքի մասին
Հայկական տեղեկատվական դաշտը կրկին փոթորկոտ է։
16:47
01 Մարտի 2017
2017–ի մարտ. ինը տարի անց, կամ անցյալից չքաղված դասեր
Հայաստանում այսօր նշվում է նորագույն պատմության ամենաողբերգական օրերից մեկը։
15:05
24 Հունվարի 2017
Ինչու Թրամփը պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը. American Thinker
American Thinker հայտնի պարբերականը հրապարակել է «Forbes», «The National Interest» և «Ռուսաստանը գլոբալ քաղաքականությունում» ամսագրերի սյունակագիր, ամերիկագետ Արեգ Գալստյանի հոդվածը:


15:30
19 Հունվարի 2017
10 տարի առանց Հրանտ Դինքի
2017 թ.–ի հունվարի 19–ին լրանոմ է «Ակոս» հայ–թուրքական թերթի խմբագիր Հրանտ Դինքի սպանության 10–րդ տարելիցը։ Դինքի սպանությունը ցնցեց ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը։