486.95
+0.14
513.34
-3.7
8.4
-0.03
-3
Եղանակը Երևանում
Հայ
Ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոն գլոբալ աշխարհաքաղաքականության պրիզմայի միջով
14:48
16 Հունիսի 2011

ԵՐԵՎԱՆ, 16 հունիսի. /Նովոստի-Արմենիա/. Արդեն ավելի քան 17 տարի  ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության գոտում պահպանվում է ստատուս քվոն։ Ստատուս քվոն կարգավորման գործընացում ամենաքննարկվող կողմն է: Պաշտոնական Բաքուն պնդերես կերպով  պահանջում է դրա փոփոխությունը և վերադարձ 1988 թվականի վիճակին։ Դա յուրատիպ կպչուն միտք է դարձել։ Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա այստեղ ամեն ինչ հասկանալի է, և նման դիրքորոշումը վերլուծելը պարզապես անիմաստ է։ Ավելի կարևոր և հետաքրքիր է ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոն դիտարկել գլոբալ աշխարհաքաղաքականության պրիզմայի միջով։ Մինչդեռ այստեղ բավականին հստակ կապ է նկատվում։ Որքան հակասական թվա առաջին հայացքից, բայց ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոյի պահպանումը պահպանում է աշխարհաքաղաքական գլոբալ խաղացողների ստատուս քվոն Կենտրոնական Եվրասիայի հսկայական տարածքում։

Այն, որ աշխարհաքաղաքական գլոբալ խաղացողների միջև բավականին ինտենսիվ մրցակցություն է ընթանում, հատուկ ապացուցման կարիք չկա։ Այսօր աշխարհաքաղաքական մրցակցության առավել կարևոր թատրոններից է Կենտրոնական Ասիան։ Տվյալ տարածաշրջանն առանցքային տարածք է ուժերի այնպիսի կենտրոնների փոխհարաբերությունների միջև, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն, Չինաստանը, Ռուսաստանը, Իրանը, Թուրքիան, Հնդկաստանը։ Շատ հարցերում հենց տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական ապագայից էլ կախված կլինի համաշխարհային քաղաքականության ուժերի դասավորությունը։

Ներկայումս Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքական հավասարակշռություն կա, և այդ տարածաշրջանի երկրներն արտաքին հավասարակշռված քաղաքականություն են վարում ինչպես գլոբալ, այնպես էլ տարածաշրջանային գերտերությունների հետ։ Դա մեծամասնությամբ հավասարակշռում է տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականությունը՝ այն ավելի կայուն դարձնելով։

Մինչդեռ Կենտրոնական Ասիայի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը կախված է Անդրկովկասի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունից։ Տվյալ փուլում Անդրկովկասի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռության միակ, թերևս,իրական մեխանիզմը ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության գոտում ուժերի ռազմաքաղաքական հարաբերակցությունն է։ Տվյալ հարաբերակցության խախտումը հղի է անկանխատեսելի հետևանքներով ոչ միայն հակամարտության կողմերի, այլ նաև գլոբալ աշխարհաքաղաքականության համար։ Խնդրի էությունն այն է, որ ներկայումս հայկական գործոնը (Հայաստանի Հանրապետություն և ԼՂՀ) արդյունավետ հավասարակշռում է ադրբեջանաթուրքականը և այսպիսով կայունացնող ազդեցություն է գործում տարածաշրջանի ուժերի դասավորության վրա, այդ թվում՝ ինչպես գլոբալ, այնպես էլ տարածաշրջանային գերտերությունների հետ հարաբերությունների համատեքստում։

Հայկական գործոնի ամենաառանցքային տարրը, թերևս, Արցախն է, ընդ որում՝ կենսունակ Արցախը։ Ներկայումս ԼՂՀ-ն կենսունակ է, նախևառաջ, անվտանգության ինքնաբավ համակարգի առկայության շնորհիվ։ Արցախի կենսունակության թուլացման համար անհրաժեշտ է ոչնչացնել նրա անվտանգության համակարգը։ Միաժամանակ այս համատեքստում անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ Արցախի անվտանգության համակարգն ապահովում է նրա ինքնաբավությունը հնարավոր գրեթե նվազագույն մակարդակով, այսինքն, դրա ցանկացած թուլացում անխուսափելիորեն կհանգեցնի անկանխատեսելի հետևանքների։

ԼՂՀ-ն 1991 թվականի սահմաններով, օրինակ, առհասարակ անվտանգության ինքնաբավ համակարգ չի ունեցել ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ստեղծված իրողության և նոր տարածաշրջանային պետությունների ի հայտ գալու շրջանակներում։ Հենց տվյալ ասպեկտն է հիմնականում ծնել Ադրբեջանի՝ ղարաբաղյան հարցն ուժային ճանապարհով լուծելու գայթակղությունը՝ մեկընդմիշտ ջնջելով Արցախը երկրի երեսից։ Ադրբեջանի ծավալած պաատերազմի արդյունքը դարձավ անվտանգության նոր համակարգի ձևավորումը, որն արդյունավետ պահպանում է տարածաշրջանի խաղաղությունն ու կայունությունը՝ սառեցնելով Բաքվի ռևանշիստական նկրտումները։

Բայց այսօր Ադրբեջանն ի վիճակի չէ խախտել Արցախի անվտանգության համակարգը և փոխել ստատուս քվոն, թեև չի դադարում բարձրաձայնել իր սադոմազոխիստական դրդապատճառների մասին։ Ադրբեջանի իրավիճակի փոփոխման հարցում Ադրբեջանը, հավանաբար, արտաքին օգնության հույս ունի։ Բայց ստատուս քվոյի փոփոխությունը չի սահմանափակվի միայն անդրկովկասյան պետությունների միջև ուժերի դասավորվածությամբ։ Ադրբեջանաղարաբաղյան գոտու ստատուս քվոն յուրատեսակ «խցան է», որը թույլ չի տալիս անկանխատեսելի արդյունքով աշխարհաքաղաքական պայքարի «ջինին» դուրս գալ Կենտրոնական Եվրասիայի հսկայական տարածք

Ստատուս քվոյի փոփոխումն ադրբեջանական սցենարով կոչնչացնի Հայաստանի գործոնը, անկայուն կդարձնի Անդրկովկասը՝ այն Կենտրոնական Ասիա մուտք գործելու պլացդարմ դարձնելով։ Եվ այս պայքարը կընթանա գլոբալ խաղացողների միջև տարածաշրջանային գերտերությունների անմիջական մասնակցությամբ։ Ընդ որում՝ այս մարտում ներգրավված տիտանները կառաջնորդվեն «նահանջելու տեղ չկա» բանաձևով։ Ով և ինչ գնով հաղթող դուրս կգա այդտեղից, և, առհասարակ այստեղ հաղթողներ կլինեն, միանգամայն անհայտ է։ Բայց այն, որ իրավիճակի նման զարգացման դեպքում տեղ կգտնեն աշխարհաքաղաքական և հումանիտար բնույթի ցնցումներ, կասկած չկա։

Ակնհայտ է, որ ստատուս քվոն կարող է խախտվել միայն աշխարհաքաղաքական գլոբալ ուրվագծի փոփոխման, նոր դաշինքների կամ ուժի առաջացման դեպքում, որն ընդունակ կլինի, հաղթահարելով պոտենցիալ մրցակիցների դիմակայությունը, խաղի իր կանոնները թելադրել գլոբալ և տարածաշրջանային մյուս բոլոր խաղացողներին և հակամարտության կողմերին։ Տեսանելի հեռանկարում այս սցենարով իրավիճակի զարգացումը քիչ հավանական է։ 

Հաշվի առնելով դա՝ ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության ստատուս քվոյի պահպանումը Կենտրոնական Ասիայի ստատուս քվոյի և ընդհանուր առմամբ գլոբալ հավասարակշռության պահպանման գրավականն է։ Դա օբյեկտիվ իրականություն է, որը հիմնված է ռազմավարական հաշվարկի վրա և զուրկ է զգայական որևէ բաղադրիչից։ -0-

Դավիթ Բաբայան, քաղաքագետ, հատուկ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
15:05
24 Հունվարի 2017
Ինչու Թրամփը պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը. American Thinker
American Thinker հայտնի պարբերականը հրապարակել է «Forbes», «The National Interest» և «Ռուսաստանը գլոբալ քաղաքականությունում» ամսագրերի սյունակագիր, ամերիկագետ Արեգ Գալստյանի հոդվածը:


15:30
19 Հունվարի 2017
10 տարի առանց Հրանտ Դինքի
2017 թ.–ի հունվարի 19–ին լրանոմ է «Ակոս» հայ–թուրքական թերթի խմբագիր Հրանտ Դինքի սպանության 10–րդ տարելիցը։ Դինքի սպանությունը ցնցեց ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը։
16:53
18 Հունվարի 2017
Հանգստացնող միջոց Բաքվի համար
ախորդ օրն ադրբեջանական դիվանագիտության համար ձախողված էր: ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին անկեղծության կոչելուն ուղղված ադրբեջանցի քարոզիչների փորձը հաջողվեց, սակայն արդյունքը լրիվ հակառակն էր և շոկի ենթարկեց Բաքվին։
20:08
17 Հունվարի 2017
Բաքուն փորձում է ռուսական դիվանագիտության համբերությունը
Արցախ այցելելու և, այսպես կոչված, «սև ցուցակը» շրջանցելով Բաքու մեկնելու համար ռուս–իսրայելցի բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինին Ադրբեջան արտահանձնման հասնելու փորձն ադրբեջանական դիվանագիտության համար անհաջողության վերածվեց։
14:04
11 Հունվարի 2017
2016 թ.–ի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը «Նովոստի–Արմենիայից»
«Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է նախորդ տարի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը։
14:31
27 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.–ի տասը գլխավոր մարզական իրադարձություններն ըստ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալության
2016 թվականն ամենանշանակալից տարիներից էր անկախ Հայաստանի սպորտային պատմության ընթացքում։
15:13
23 Դեկտեմբերի 2016
Տոներն են մոտենում. հինգ վայր Հայաստանում` Նոր տարվա կատարյալ տոնախմբության համար
Արդեն դեկտեմբերի երկրորդ կեսն է, ինչը նշանակում է, որ Նոր 2017 տարին արդեն շատ մոտ է:
13:34
23 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.-ի քաղաքական կարևորագույն տասն իրադարձություններն ըստ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության
Ավարտվող 2016 տարին նահանջ տարի էր: Գոյություն ունի հավատալիք, որ նման տարին լի է լինում տարատեսակ կատակլիզմներով, բնական աղետներով և  բնության քմահաճույքներով:
18:59
22 Դեկտեմբերի 2016
Հրեղեն աքաղաղի տարի. ինչպե՞ս պետք է ճիշտ ձևավորել տոնական սեղանը
Ամանորյա տոները հիանալի առիթ են երևակայության թռիչքի և ինքնատիպ ու բացառիկ տոնական սեղան ձևավորելու համար։
18:37
22 Դեկտեմբերի 2016
Հայաստանի վարչապետի 100 օրը
Այսօր լրանում է Կարեն Կարապետյանի` ՀՀ վարչապետի պաշտոնում գործունեության 100 օրը:
13:29
19 Դեկտեմբերի 2016
Ամանորյա հանգստի 7 լավագույն ուղղությունները
Ամանորին հաշված օրեր են մնացել, և Հայաստանի շատ բնակիչներ մտածում են, թե որտեղ կարելի է առավել արդյունավետ անցկացնել տոները։ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է այդ խնդրի լուծման սեփական տեսլականը։
15:16
17 Դեկտեմբերի 2016
Ինչպե՞ս նորաձև լինել Ամանորին. նոր սեզոնի 5 գլխավոր թրենդեր
Նոր տարին առանձնահատուկ տոն է, այդ պատճառով ամանորի գիշերն ամեն ինչ իդեալական պետք է լինի: