487.19
+0.52
519.34
-1.15
8.11
-0.11
-8
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայ-թուրքական քաղաքական տանդեմ. ինքնագիտակցության բուտաֆորիա
13:50
27 Հունվարի 2010

Ավարտվեց 2009 թվականը, որը նշանավորվեց հայ դիվանագիտության համար նոր փորձություններով բազմազգ հարավկովկասյան տարածաշրջանում գլոբալ աշխարհաքաղաքական իրողությունների կառուցման շեմին: Տարվա ընթացքում շատ բան տեղի ունեցավ, շատ բան դեռ պետք է տեղի ունենա՝ հաշվի առնելով սկիզբ առածի անավարտությունը, որը, ամենայն հավանականությամբ, կդառնա հայ-թուրքական նոր «կարճաժամկետ» պատմության ավարտը:

Թուրքական ղեկավարությունը Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման համատեքստում պաշտոնապես ամրապնդեց իր դիրքերը իր բազմաթիվ հայտարարություններում, որոնք հանգում են մեկ գաղափարի՝ ոչինչ նախապայմաններից դուրս:

Հավանաբար, թուրքական ղեկավարության նախապես ծրագրած մարտավարությունն իրեն երկար սպասել չտվեց, և հայ-թուրքական հարաբերությունների շուտափույթ կարգավորմամբ շահագրգիռ բոլոր գերտերությունները սկսեցին հստակ գիտակցել, որ թուրքական իշխող վերնախավը երբեք իր կրտսեր եղբոր՝ Ադրբեջանի շահերին հակառակ չի գնա:

Ամեն դեպքում հայ-թուրքական հարաբերությունների ուղղությամբ միջազգային դիվանագիտության ուղին սկսեց սրընթաց շարժվել դեպի մեկնակետ՝ հաշվի առնելով այդ խնդրին շուտափույթ լուծում տալու՝ համաշխարհային աշխարհաքաղաքական գործող անձանց շահագրգռվածությունը:

Գաղտնիք չէ, որ քաղաքական զարգացման ժամանակակից փուլում Միացյալ Նահանգները անցան բաց քաղաքական գործողության երկրորդ ակտին, որը ենթադրում է Ցեղասպանության փաստի կիրառման գործընթացի ուժգնացում՝ որպես Թուրքիա վրա ճնշման լծակ:

Ավելի վաղ թվում էր, թե նրանք գործել են լատենտային ձևով՝ փորձելով բռնի ուժով Թուրքիային ներգրավել տարածաշրջանային քաղաքականության նոր՝ հայ-թուրքական սահմանի բացման, տարածաշրջանում հակամարտությունների լուծման կամ սառեցման և այդ հիմքի վրա Թուրքիայի, Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի մասնակցությամբ հարավկովկասյան համադաշնության ստեղծման գործընթացի մեջ: Նման համադաշնությունը, ըստ էության, պետք է գործեր Թուրքիայի հովանու ներքո և ի հակակշիռ Ռուսաստանի:

Սակայն խորամանկ քաղաքական տեխնոլոգիաները և քաղաքական դիվանագիտության դիպուկությունը թույլ տվեցին Թուրքիային էստաֆետ շահել իր արտաքին քաղաքականության մեջ, ինչը բխում է «պանթուրքիզմի» երկարաժամկետ ծրագրերից:

Միաժամանակ Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը Թուրքիայի համար նոր հեռանկարներ է բացում: Ռուսաստանի համար Թուրքիայի հետ գործընկերությունը, իհարկե, ավելի քան շահավետ է՝ հատկապես տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում: Սակայն մյուս կողմից՝ Թուրքիայի հետ համագործակցության ամրապնդման քայլին Ռուսաստանը գնաց, նախևառաջ, հակառակ ԱՄՆ շահերի:

Միաժամանակ արդարացի է նշել, որ Ռուսաստանը շատ էր ռիսկի դիմում՝ համագործակցելով ՆԱՏՕ-ի անդամ-երկրի հետ, Հայաստանի տարածքին մոտ թողնելով «նատոյական հրետանին», վտանգելով տարածաշրջանում սեփական դիրքերը:

Թեև ռուսական կողմի նման որոշումը հիմնականում բացատրվում է «Նաբուկո» եվրոպական ծրագրի մոտալուտ իրագործմամբ, որը նախատեսվում է իրականացնել՝ շրջանցելով Ռուսաստանը, և որի մեջ Թուրքիային ակտիվ դեր է տրվում: Մյուս կողմից՝ ռուսական ղեկավար վերնախավը գիտակցում է, որ ռուս-վրացական պատերազմից և Վրաստանը կորցնելուց հետո Ռուսաստանը կարող է ընդմիշտ կորցնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում, այդ պատճառով իր ակտիվ մասնակցությունն առաջարկեց հայ-թուրքական բանակցային գործընթացում՝ տարածաշրջանում իր դիրքերն ամրապնդելու համար:

Միաժամանակ ամերիկյան վերնախավում վաղուց հասկացել են, որ հայ-թուրքական սահմանի բացման բավականին օգտակար նախագիծը և որպես դրա հետևանք՝ տարածաշրջանում Ռուսաստանի դիրքերի թուլացումը կարող է և չիրականացվել, եթե «հավակնոտ» Թուրքիան չվերանայի տարածաշրջանում իր աշխարհաքաղաքական և աշխարհատնտեսական դիրքերը: Այդ պատճառով Վաշինգտոնը շտապեց իր անհամաձայնությունն արտահայտել հայ-թուրքական արձանագրությունների տառին և ոգուն ՀՀ ՍԴ որոշման անհամապատասխանության մասին պաշտոնական Անկարայի հայտարարության կապակցությամբ:

ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Ֆիլիպ Գորդոնը հերթական ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ ՀՀ ՍԴ-ի ընդունած որոշումը «դրական քայլ է հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացի առաջխաղացման համար»: Ավելին, նա ընդգծել է, որ դատարանի որոշումը թույլ է տալիս վավերացնել արձանագրություններն այն տեսքով, որը նրանք ունեցել են ստորագրման պահին:

Դա, փաստորեն, նշանակում է ոչ այլ ինչ, քան ուղերձ Թուրքիային հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման համատեքստում, ինչը շանտաժ է հիշեցնում՝ որպես գործիք Հայոց ցեղասպանության փաստի օգտագործմամբ:  

Այդուհանդերձ, հայ-թուրքական քաղաքական տանդեմը կյանքի կոչելը, որը ենթադրում է հարավկովկասյան տարածաշրջանում գերտերությունների բազմավեկտոր ծրագրերի իրագործում, կարող է չդառնալ իրականություն՝ հաշվի առնելով թուրքական դիվանագիտության քաղաքական խաղերը:

Բանն այն է, որ Թուրքիան մնում է մի երկիր, որտեղ միշտ հանրաճանաչ են ազգայնամոլական տրամադրությունները, և այս համատեքստում դժվար է խոսել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման մասին: Տեղական ինքնակառավարման մարմինների վերջին ընտրությունների արդյունքները նույնպես ցույց տվեցին, որ Թուրքիայում ազգայնամոլ ուժերի կողմնակիցների բանակն անընդհատ ավելանում է:

Ազգային ինքնագիտակցության և ինքնության գերիշխման հետ միասին ինչպես ազգային-գաղափարախոսական իմաստով (մեկ ազգ՝ երկու պետություն), այնպես էլ քաղաքատնտեսական տեսակետից (ադրբեջանական էներգետիկ ռեսուրսները) թուրքական հասարակությունը միտված է Ադրբեջանի հետ սերտ, բարեկամական և միաժամանակ եղբայրական հարաբերությունների պահպանմանն ու ընդլայնմանը:

Ավելին՝ թուրքական վերին քաղաքական և պետական շրջանակներում դեռևս փայփայում են «պանթուրքիզմի» ծրագրերի իրագործումը, ինչն ավելի շատ է ընդգծում Ադրբեջանի շահերին հակառակ Հայաստանի հետ իսկապես հարաբերություններ հաստատելու Թուրքիայի ցանկության բացակայությունը:

Այս տեսակետից տարբեր հետնաբեմերում մի շարք նոր քաղաքական առաքելությունների կատարման, Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման առիթով տարբեր սցենարներով հնչող Անկարայի հայտարարություններն ունեն բացառապես ցուցադրական և դեկլարատիվ բնույթ համաշխարհային հասարակության և գերտերությունների առջև:

Ռոման Մելիքյան, հատուկ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
15:30
19 Հունվարի 2017
10 տարի առանց Հրանտ Դինքի
2017 թ.–ի հունվարի 19–ին լրանոմ է «Ակոս» հայ–թուրքական թերթի խմբագիր Հրանտ Դինքի սպանության 10–րդ տարելիցը։ Դինքի սպանությունը ցնցեց ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը։
16:53
18 Հունվարի 2017
Հանգստացնող միջոց Բաքվի համար
ախորդ օրն ադրբեջանական դիվանագիտության համար ձախողված էր: ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին անկեղծության կոչելուն ուղղված ադրբեջանցի քարոզիչների փորձը հաջողվեց, սակայն արդյունքը լրիվ հակառակն էր և շոկի ենթարկեց Բաքվին։
20:08
17 Հունվարի 2017
Բաքուն փորձում է ռուսական դիվանագիտության համբերությունը
Արցախ այցելելու և, այսպես կոչված, «սև ցուցակը» շրջանցելով Բաքու մեկնելու համար ռուս–իսրայելցի բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինին Ադրբեջան արտահանձնման հասնելու փորձն ադրբեջանական դիվանագիտության համար անհաջողության վերածվեց։
14:04
11 Հունվարի 2017
2016 թ.–ի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը «Նովոստի–Արմենիայից»
«Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է նախորդ տարի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը։
14:31
27 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.–ի տասը գլխավոր մարզական իրադարձություններն ըստ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալության
2016 թվականն ամենանշանակալից տարիներից էր անկախ Հայաստանի սպորտային պատմության ընթացքում։
15:13
23 Դեկտեմբերի 2016
Տոներն են մոտենում. հինգ վայր Հայաստանում` Նոր տարվա կատարյալ տոնախմբության համար
Արդեն դեկտեմբերի երկրորդ կեսն է, ինչը նշանակում է, որ Նոր 2017 տարին արդեն շատ մոտ է:
13:34
23 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.-ի քաղաքական կարևորագույն տասն իրադարձություններն ըստ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության
Ավարտվող 2016 տարին նահանջ տարի էր: Գոյություն ունի հավատալիք, որ նման տարին լի է լինում տարատեսակ կատակլիզմներով, բնական աղետներով և  բնության քմահաճույքներով:
18:59
22 Դեկտեմբերի 2016
Հրեղեն աքաղաղի տարի. ինչպե՞ս պետք է ճիշտ ձևավորել տոնական սեղանը
Ամանորյա տոները հիանալի առիթ են երևակայության թռիչքի և ինքնատիպ ու բացառիկ տոնական սեղան ձևավորելու համար։
18:37
22 Դեկտեմբերի 2016
Հայաստանի վարչապետի 100 օրը
Այսօր լրանում է Կարեն Կարապետյանի` ՀՀ վարչապետի պաշտոնում գործունեության 100 օրը:
13:29
19 Դեկտեմբերի 2016
Ամանորյա հանգստի 7 լավագույն ուղղությունները
Ամանորին հաշված օրեր են մնացել, և Հայաստանի շատ բնակիչներ մտածում են, թե որտեղ կարելի է առավել արդյունավետ անցկացնել տոները։ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է այդ խնդրի լուծման սեփական տեսլականը։
15:16
17 Դեկտեմբերի 2016
Ինչպե՞ս նորաձև լինել Ամանորին. նոր սեզոնի 5 գլխավոր թրենդեր
Նոր տարին առանձնահատուկ տոն է, այդ պատճառով ամանորի գիշերն ամեն ինչ իդեալական պետք է լինի:
18:32
16 Դեկտեմբերի 2016
Տոներն են մոտենում. ի՞նչ պետք է լինի տոնական սեղանին Հրեղեն աքաղաղի տարում
Ամանորի նախապատրաստական գործընթացի ամենապատասխանատու պահերից տոնական սեղանի ճաշատեսակների ընտրությունն է։ Շատ փորձագետներ այն կարծիքին են, որ Ամանորի սեղանը պետք է համապատասխանի տարվա խորհրդանիշին, իսկ 2017 թվականը Հրեղեն աքաղաղի տարի է։