480.39
+0.17
536.6
+0.48
8.07
+0.03
+19
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայ-թուրքական քաղաքական տանդեմ. ինքնագիտակցության բուտաֆորիա
13:50
27 Հունվարի 2010

Ավարտվեց 2009 թվականը, որը նշանավորվեց հայ դիվանագիտության համար նոր փորձություններով բազմազգ հարավկովկասյան տարածաշրջանում գլոբալ աշխարհաքաղաքական իրողությունների կառուցման շեմին: Տարվա ընթացքում շատ բան տեղի ունեցավ, շատ բան դեռ պետք է տեղի ունենա՝ հաշվի առնելով սկիզբ առածի անավարտությունը, որը, ամենայն հավանականությամբ, կդառնա հայ-թուրքական նոր «կարճաժամկետ» պատմության ավարտը:

Թուրքական ղեկավարությունը Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման համատեքստում պաշտոնապես ամրապնդեց իր դիրքերը իր բազմաթիվ հայտարարություններում, որոնք հանգում են մեկ գաղափարի՝ ոչինչ նախապայմաններից դուրս:

Հավանաբար, թուրքական ղեկավարության նախապես ծրագրած մարտավարությունն իրեն երկար սպասել չտվեց, և հայ-թուրքական հարաբերությունների շուտափույթ կարգավորմամբ շահագրգիռ բոլոր գերտերությունները սկսեցին հստակ գիտակցել, որ թուրքական իշխող վերնախավը երբեք իր կրտսեր եղբոր՝ Ադրբեջանի շահերին հակառակ չի գնա:

Ամեն դեպքում հայ-թուրքական հարաբերությունների ուղղությամբ միջազգային դիվանագիտության ուղին սկսեց սրընթաց շարժվել դեպի մեկնակետ՝ հաշվի առնելով այդ խնդրին շուտափույթ լուծում տալու՝ համաշխարհային աշխարհաքաղաքական գործող անձանց շահագրգռվածությունը:

Գաղտնիք չէ, որ քաղաքական զարգացման ժամանակակից փուլում Միացյալ Նահանգները անցան բաց քաղաքական գործողության երկրորդ ակտին, որը ենթադրում է Ցեղասպանության փաստի կիրառման գործընթացի ուժգնացում՝ որպես Թուրքիա վրա ճնշման լծակ:

Ավելի վաղ թվում էր, թե նրանք գործել են լատենտային ձևով՝ փորձելով բռնի ուժով Թուրքիային ներգրավել տարածաշրջանային քաղաքականության նոր՝ հայ-թուրքական սահմանի բացման, տարածաշրջանում հակամարտությունների լուծման կամ սառեցման և այդ հիմքի վրա Թուրքիայի, Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի մասնակցությամբ հարավկովկասյան համադաշնության ստեղծման գործընթացի մեջ: Նման համադաշնությունը, ըստ էության, պետք է գործեր Թուրքիայի հովանու ներքո և ի հակակշիռ Ռուսաստանի:

Սակայն խորամանկ քաղաքական տեխնոլոգիաները և քաղաքական դիվանագիտության դիպուկությունը թույլ տվեցին Թուրքիային էստաֆետ շահել իր արտաքին քաղաքականության մեջ, ինչը բխում է «պանթուրքիզմի» երկարաժամկետ ծրագրերից:

Միաժամանակ Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը Թուրքիայի համար նոր հեռանկարներ է բացում: Ռուսաստանի համար Թուրքիայի հետ գործընկերությունը, իհարկե, ավելի քան շահավետ է՝ հատկապես տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում: Սակայն մյուս կողմից՝ Թուրքիայի հետ համագործակցության ամրապնդման քայլին Ռուսաստանը գնաց, նախևառաջ, հակառակ ԱՄՆ շահերի:

Միաժամանակ արդարացի է նշել, որ Ռուսաստանը շատ էր ռիսկի դիմում՝ համագործակցելով ՆԱՏՕ-ի անդամ-երկրի հետ, Հայաստանի տարածքին մոտ թողնելով «նատոյական հրետանին», վտանգելով տարածաշրջանում սեփական դիրքերը:

Թեև ռուսական կողմի նման որոշումը հիմնականում բացատրվում է «Նաբուկո» եվրոպական ծրագրի մոտալուտ իրագործմամբ, որը նախատեսվում է իրականացնել՝ շրջանցելով Ռուսաստանը, և որի մեջ Թուրքիային ակտիվ դեր է տրվում: Մյուս կողմից՝ ռուսական ղեկավար վերնախավը գիտակցում է, որ ռուս-վրացական պատերազմից և Վրաստանը կորցնելուց հետո Ռուսաստանը կարող է ընդմիշտ կորցնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում, այդ պատճառով իր ակտիվ մասնակցությունն առաջարկեց հայ-թուրքական բանակցային գործընթացում՝ տարածաշրջանում իր դիրքերն ամրապնդելու համար:

Միաժամանակ ամերիկյան վերնախավում վաղուց հասկացել են, որ հայ-թուրքական սահմանի բացման բավականին օգտակար նախագիծը և որպես դրա հետևանք՝ տարածաշրջանում Ռուսաստանի դիրքերի թուլացումը կարող է և չիրականացվել, եթե «հավակնոտ» Թուրքիան չվերանայի տարածաշրջանում իր աշխարհաքաղաքական և աշխարհատնտեսական դիրքերը: Այդ պատճառով Վաշինգտոնը շտապեց իր անհամաձայնությունն արտահայտել հայ-թուրքական արձանագրությունների տառին և ոգուն ՀՀ ՍԴ որոշման անհամապատասխանության մասին պաշտոնական Անկարայի հայտարարության կապակցությամբ:

ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Ֆիլիպ Գորդոնը հերթական ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ ՀՀ ՍԴ-ի ընդունած որոշումը «դրական քայլ է հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացի առաջխաղացման համար»: Ավելին, նա ընդգծել է, որ դատարանի որոշումը թույլ է տալիս վավերացնել արձանագրություններն այն տեսքով, որը նրանք ունեցել են ստորագրման պահին:

Դա, փաստորեն, նշանակում է ոչ այլ ինչ, քան ուղերձ Թուրքիային հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման համատեքստում, ինչը շանտաժ է հիշեցնում՝ որպես գործիք Հայոց ցեղասպանության փաստի օգտագործմամբ:  

Այդուհանդերձ, հայ-թուրքական քաղաքական տանդեմը կյանքի կոչելը, որը ենթադրում է հարավկովկասյան տարածաշրջանում գերտերությունների բազմավեկտոր ծրագրերի իրագործում, կարող է չդառնալ իրականություն՝ հաշվի առնելով թուրքական դիվանագիտության քաղաքական խաղերը:

Բանն այն է, որ Թուրքիան մնում է մի երկիր, որտեղ միշտ հանրաճանաչ են ազգայնամոլական տրամադրությունները, և այս համատեքստում դժվար է խոսել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման մասին: Տեղական ինքնակառավարման մարմինների վերջին ընտրությունների արդյունքները նույնպես ցույց տվեցին, որ Թուրքիայում ազգայնամոլ ուժերի կողմնակիցների բանակն անընդհատ ավելանում է:

Ազգային ինքնագիտակցության և ինքնության գերիշխման հետ միասին ինչպես ազգային-գաղափարախոսական իմաստով (մեկ ազգ՝ երկու պետություն), այնպես էլ քաղաքատնտեսական տեսակետից (ադրբեջանական էներգետիկ ռեսուրսները) թուրքական հասարակությունը միտված է Ադրբեջանի հետ սերտ, բարեկամական և միաժամանակ եղբայրական հարաբերությունների պահպանմանն ու ընդլայնմանը:

Ավելին՝ թուրքական վերին քաղաքական և պետական շրջանակներում դեռևս փայփայում են «պանթուրքիզմի» ծրագրերի իրագործումը, ինչն ավելի շատ է ընդգծում Ադրբեջանի շահերին հակառակ Հայաստանի հետ իսկապես հարաբերություններ հաստատելու Թուրքիայի ցանկության բացակայությունը:

Այս տեսակետից տարբեր հետնաբեմերում մի շարք նոր քաղաքական առաքելությունների կատարման, Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման առիթով տարբեր սցենարներով հնչող Անկարայի հայտարարություններն ունեն բացառապես ցուցադրական և դեկլարատիվ բնույթ համաշխարհային հասարակության և գերտերությունների առջև:

Ռոման Մելիքյան, հատուկ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
19:40
31 Մայիսի 2017
Օձերի անսպասելի «գրոհը» Հայաստանում. պատճառներ և հետևանքներ
Վերջին ժամանակներում Հայաստանի մայրաքաղաքում հաճախակի են դարձել օձերի հայտնաբերման դեպքերը:
19:07
30 Մայիսի 2017
Մրրիկ Մոսկվայում. արդյո՞ք տարերքը կհասնի Հայաստան
Մոսկվայի տարածքում մոլեգնած ուժեղ մրրիկը լուրջ վնաս է հասցրել Ռուսաստանի մայրաքաղաքին` քանդելով տանիքներ, կանգառներ, Դոնսկոյ վանքի տապանաքարերը:
11:08
30 Մայիսի 2017
Հայաստան. միֆ և իրականություն
Կյանքիս մեծ մասն ապրելով Սփյուռքում՝ հաճախ նկատել եմ մեր հայրենակիցների յուրահատուկ վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ:
20:10
23 Մայիսի 2017
«Արևային» հարձակում. ինչպե՞ս փրկվել մելանոմայից. փորձագետների խորհուրդները
Ամեն տարի մայիսին աշխարհի տարբեր երկրներում նշվում է Մելանոմայի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։
17:51
14 Մայիսի 2017
Հայաստանի ձախողումը «Եվրատեսիլ 2017»–ում. սոցցանցերի առաջին արձագանքները
Հայ երգչուհի Արծվիկը նախօրեին Ուկրաինայի մայրաքաղաքում անցկացված «Եվրատեսիլ 2017» երգի միջազգային մրցույթում զբաղեցրել է ընդամենը 18–րդ տեղը:
19:10
25 Ապրիլի 2017
ԱՄՆ նախագահները և Հայոց ցեղասպանությունը. մեծ քաղաքականություն VS պատմական արդարություն
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին աշխարհասփյուռ հայությունը քարացած հետևում է` արդյոք ԱՄՆ նախագահը ապրիլի 24-ին նվիրված իր ավանդական ելույթում «ցեղասպանություն» կանվանի՞ Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի ոչնչացումը, թե ոչ:
14:43
24 Ապրիլի 2017
Թուրք «Շերլոկ Հոլմսը» Հայոց ցեղասպանության անհերքելի ապացույց է գտել
Թուրք պատմաբան Թաներ Աքչամը գտել է ցեղասպանության անհերքելի ապացույց, որը «ծխացող ատրճանակ» է անվանել։
15:25
11 Ապրիլի 2017
Հայրենադարձի success story. միասին կարող ենք ամեն ինչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը որպես «Vartanush Grandma» տուրօպերատորի լրատվական գործընկեր շարունակում է մասնակցությունը «Back to Armenia» նախագծին:
22:11
07 Մարտի 2017
Ռուսական «դեսանտ» Հայաստանում կամ կրկին Ադրբեջանին ռուսական զենքի վաճառքի մասին
Հայկական տեղեկատվական դաշտը կրկին փոթորկոտ է։
16:47
01 Մարտի 2017
2017–ի մարտ. ինը տարի անց, կամ անցյալից չքաղված դասեր
Հայաստանում այսօր նշվում է նորագույն պատմության ամենաողբերգական օրերից մեկը։
15:05
24 Հունվարի 2017
Ինչու Թրամփը պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը. American Thinker
American Thinker հայտնի պարբերականը հրապարակել է «Forbes», «The National Interest» և «Ռուսաստանը գլոբալ քաղաքականությունում» ամսագրերի սյունակագիր, ամերիկագետ Արեգ Գալստյանի հոդվածը:


15:30
19 Հունվարի 2017
10 տարի առանց Հրանտ Դինքի
2017 թ.–ի հունվարի 19–ին լրանոմ է «Ակոս» հայ–թուրքական թերթի խմբագիր Հրանտ Դինքի սպանության 10–րդ տարելիցը։ Դինքի սպանությունը ցնցեց ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը։