480.74
+0.03
511.65
+0.46
7.48
-0.03
+2
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայկական պետականության տարբեր չափումներն ու դրանց աշխարհաքաղաքական հետևանքները
14:33
26 Հոկտեմբերի 2009

Հայաստանի աշխարհաքաղաքական քայլերը՝ հատկապես հայ-թուրքական հարաբերությունների համատեքստում, և դրանց բերած արդյունքները պահանջում են հայկական պետականության էության բավականաչափ խոր վերլուծություն: Այսօր 192 պետություն ՄԱԿ-ի անդամ է: Սակայն աշխարհում կան երկրներ, որոնք այս կազմակերպության անդամ չեն: Սրանք այն պետություններ են, որոնք չեն ճանաչվել միջազգային կազմակերպությունների կողմից կամ էլ ճանաչվել են մեկ կամ մի քանի պետության կողմից: Սրանց թվում են, օրինակ, Թայվանը, Լեռնային Ղարաբաղը, Աբխազիան ու մի շարք այլ պետություններ:

Բոլոր այս պետություններն ընդհանրություններ ունեն: Դրանք քաղաքական բնույթի ընդհանրություններ են, ինչպիսիք են դե-ֆակտո կամ դե-յուրե վերահսկվող տարածքները, բնակչությունը, օրենքները, որոնք տարածվում են այդ տարածքի սահմաններում բնակվող մարդկանց վրա: Սակայն բացի քաղաքականից, կան նաև այլ բնորոշիչներ, որոնք հիմնականում շոշափում են ազգային ինքնագիտակցության, հոգեկերտվածքի, աշխարհընկալման, պատմական ու աշխարահագրական հիշողության հարցերը:

Բոլոր այս բաղադրիչները կարելի է պայմանականորեն միավորել մեկ պատմահոգեբանական ասպեկտում: Երբեմն քաղաքական ու պատմահոգեբանական ասպեկտներն ու բնութագրումները չեն համընկնում: Հիմնականում դա տեղի է ունենում պետության կամ ժողովրդի կողմից սեփական պատմական տարածքը ռազմաքաղաքական պարտությունից հետո կորցնելու դեպքում: Եվրոպայում դա ակնառու կերպով դրսևորվում է Հունգարիայում, որը 1920թ. Տրիանոնի պայմանագրով զրկվեց պատմական հողերի գրեթե 2/3-ից: Նման օրինակներ կարելի է տեսնել մոլորակի այլ տարածաշրջաններում ևս՝ Լատինական Ամերիկայում, Ասիայում, Աֆիկայում:

Սակայն, թերևս, ամենակնառու օրինակը հայկական նախադեպն է: Անհիշելի ժամանակներից հայկական պետականության սահմանները համընկնում են հայ ժողովրդի էթնիկ արեալի հետ: Հարևան պետությունների նկրտումները, տարբեր զավթիչների արշավանքներն ու այլ պատմական մարտահրավերներ հասցրեցին նրան, որ փլուզվեց անկախ և միասնական հայկական պետականությունը: Հայ ժողովրդի պատմությունը թևակոխեց մի երկարատև ժամանակաշրջան, որի ընթացքում պիտի անկախ պետականությունը վերականգնելու պայքար մղեր:

Սակայն անգամ անկախ պետականության բացակայության շրջանում «Հայաստան» հասկացությունը շարունակում էր գոյություն ունենալ աշխարհում և տարածաշրջանում, իսկ հայ ժողովրդի աշխարհընկալման ու ինքնագիտակցության մեջ Հայաստանը պահպանում էր իր սկզբնական պատմաաշխարհագրական սահմաննրը, որոնք,փաստորեն, համընկնում էին հայ ժողովրդի էթնիկ արեալի սահմանների հետ:

Նման աշխարհընկալումը մեր ժողովուրդը պահպանում է մինչ այսօր: Անգամ 1915թ. Ցեղասպանությունը չկարողացավ ոչ արմատախիլ անել, ոչ էլ փոխել Հայաստանի հոգեբանական ընկալումը հայկական ինքնագիտակցության մեջ: Անկախ պետականության վերականգնումն ու քարտեզի վրա Հայաստանի Հանրապետության ու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հայտնվելը նոր էջ բացեց հայ ժողովրդի պատմության մեջ:

Սակայն հայկական պետականության քաղաքական ու պատմահոգեբանական չափումները բացարձակապես չեն համընկնում, հատկապես սփյուռքում: Այս առանձնահատկությունը ձևավորել է իրեն բնորոշ տաբուներով հայկական պետականության աշխարհաքաղաքական վարվեցողության բավականին ինքնատիպ կառուցվածք: Այս կամ այն արտաքին քաղաքական քայլը, որը տրամաբանական է թվում քաղաքական տեսանկյունից, անտրամաբանական է դառնում պատմահոգեբանական տեսանկյունից, և հակառակը:

Այս համատեքստում առավել ակնառու օրինակ է հայկական արտաքին քաղաքականության թուրքական վեկտորը: Հիմնականում 1915թ. ցեղասպանությունն ու Թուրքիայի՝ դրա ճանաչումից հրաժարվելը, թերևս Թուրքիայի հետ հարաբերություններում ամենանուրբ կետն են ոչ միայն հայկական արտաքին քաղաքականության, այլև հայկական հոգեկերտվածքի համար:

Հայ ժողովրդի մոտ ձևավորվել է կայուն բարոյահոգեբանական անվստահություն Թուքիայի նկատմամբ: Հենց այդ պատճառով էլ հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրումը նման երկդիմի արձագանք առաջացրեց հայոց աշխարհում: Մինչ հայ-թուրքական արրձանագրությունների ստորագրումը, հայկական գիտակցության մեջ պետականության պատմահոգեբանական և քաղաքական բաղադրիչները երբեք չեն բախվել, թեպետ երբեմն  հակադրվել են միմյանց:

Զուտ աշխարհաքաղական տեսանկյունից Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումը լուրջ հեռանկարներ է ստեղծում արդյունավետ աշխարհաքաղաքական մանևրի համար, հատկապես գլոբալ և տարածաշրջանային խաղացողների հետ հարաբերություններում, որոնք անթաքույց հետաքրքրություն են ցուցաբերում դրա հանդեպ: Հայկական արտաքին քաղաքականության տվյալ ուղղությունն ամրապնդում է մեր աշխարահաքաղաքական հավասարակշռության բազան:

Մյուս կողմից էլ, ինչպես արդեն նշվեց, Երևանի ու Անկարայի միջև հարաբերությունների ջերմացումը երկդիմի կերպով է ընկալվում հայոց աշխարհում, հատկապես սփյուռքում, և նրանց մեջ որոշակի շփում ստեղծում: Միաժամանակ Հայրենիք-Սփյուռք կապն իր հերթին նույնպես ժամանակակից հայկական պետականության բաղկացուցիչն է, և ցանկացած, անգամ աննշան ճաք, իհարկե, դուրս է մեր պետականության շահերից:

Տվյալ իրավիճակում հարց է առաջանում՝ ի՞նչ անել: Իրավիճակի զարգացման առավել անցանկալի սցենարն այս դեպքում հետևելն է «ո՞վ է մեղավոր» տրամաբանությանը: Այս տրամաբանությունը վնասակար է և էլ ավելի է բևեռացնում հայոց աշխարհը: Որքան էլ պարադոքս թվա, սակայն յուրաքնաչյուր կողմն իր ձևի մեջ ճիշտ է՝ հաշվի առնելով այն, որ վերլուծության հիմքում վերցվում են քաղաքական կամ պատմահոգեբանական ասպեկտները:

Ստեղծված իրավիճակի համար առավել նպատակահարմար ելք է միասնական աշխարահաքաղաքական դոկտրինի մշակումը, որն իր մեջ կներառի բոլոր ասպեկտները, ինչպես քաղաքական, այնպես էլ՝ պատմահոգեբանական: Իհարկե, դա բավականին բարդ և, հնարավոր է, երկարատև գործընթաց լինի: Սակայն մեր ժողովրդի և մեր պետականության համար այլընտրանք պարզապես չկա, հատկապես եթե հաշվի առնենք ցեղասպանության ճանաչումն ու ղարաբաղյան խնդրի կարգավորումը:

Հայությունը, ունենալով դրանք լուծելու բավարար ներուժը, պետք է կարողանա անել դա՝ մշակել միասնության դոկտրին ողջ ազգի համար: -0-

Դավիթ Բաբայան, քաղաքագետ, հատուկ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
13:47
30 Նոյեմբերի 2016
ՀՀ ԱԺ–ն կարդիականացվի
Հայաստանի խորհրդարանը չորեքշաբթի արտահերթ նիստի ընթացքում առաջին ընթերցմամբ ընդունել է «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» օրենքի նախագիծը։
19:38
29 Նոյեմբերի 2016
ՀՀ կառավարությունը դեկտեմբերին կաշխատի արտակարգ ռեժիմով
ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանի մոտ տեղի ունեցած խորհրդակցության ժամանակ նախարարությունների և գերատեսչությունների ղեկավարներն ու ներկայացուցիչները ներկայացրել են վերջին երկու ամիսների ընթացքում կատարված աշխատանքների հաշվետվությունները:
18:34
29 Նոյեմբերի 2016
Հակաբիոտիկներ միայն դեղատոմսով. կողմ և դեմ
Հայաստանում 2016 թ.-ի դեկտեմբերի 15-ից ուժի մեջ կմտնեն «Դեղերի մասին» օրենքի փոփոխությունները, որոնք նախատեսում են դեղատոմսով վաճառվող մի շարք դեղամիջոցների վաճառքի խստացում: Այս կապակցությամբ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը փորձել է պարզել, ինչպիսի դրական և բացասական հետևանքներ դա կունենա բնակչության համար:
20:30
27 Նոյեմբերի 2016
«Երկրաշարժը» պառակտեց Հայաստանը. գլուխգործո՞ց, թե՞ խեղաթյուրում
«Երկրաշարժ» ռուսական ֆիլմը, որի համաշխարհային պրեմիերան տեղի ունեցավ օրերս Հայաստանում, բավականին բուռն արձագանքի արժանացավ ինչպես հանդիսատեսի, այնպես էլ կինեմատոգրաֆիստների շրջանում։
15:14
13 Նոյեմբերի 2016
Շուրջ 150 հազար ծառ է տնկվել Երևանում վերջին մի քանի տարվա ընթացքում. քաղաքապետ
Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում թե՛ համաքաղաքային և թե՛, ընդհանրապես, սեզոնային ծառատունկերի շրջանակում շուրջ 150 հազար ծառ և թուփ է տնկվել մայրաքաղաքում:
17:58
02 Նոյեմբերի 2016
Մոսկովյան դպրոց հայկական շեշտադրումով. ո՞րն է խնդիրը
Վերջին օրերին Մոսկվայի հայկական համայնքի աղմկահարույց իրադարձություններից մեկը դարձավ տեղեկությունն այն մասին, որ «Միջմշակութային հաղորդակցությունների թիվ 1650 դպրոցում» խնդիրներ են ծագել։ Դպրոցի աշակերտների մեծամասնությունը հայեր են։ Եվ դպրոցը մտադիր են միաձուլել մեկ այլ դպրոցի հետ։
01:27
22 Հոկտեմբերի 2016
Շուտով ընտրություններ են. խորհրդարանի թարմացումն անխուսափելի է
Գարնանը Հայաստանում սպասվում են խորհրդարանական ընտրություններ:
16:52
21 Հոկտեմբերի 2016
ՀՀ ԱԺ-ն ընդունեց կառավարության ծրագիրը
ՀՀ ԱԺ–ն ուրբաթ արտահերթ նիստի ժամանակ հավանություն տվեց կառավարության նոր ծրագրին: Ծրագրին կողմ է քվեարկել 85 պատգամավոր, դեմ` 7, իսկ 6-ը ձեռնպահ են մնացել:
15:48
13 Հոկտեմբերի 2016
Երևանում բացվել է «ArmHiTec-2016» առաջին միջազգային ցուցահանդեսը (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ)
Հինգշաբթի Երևանում բացվել է Սպառազինությունների և պաշտպանական տեխնոլոգիաների «ArmHiTec-2016» առաջին միջազգային ցուցահանդեսը:
15:49
03 Հոկտեմբերի 2016
Պաշտպանության «քաղաքացիական» նախարար. անցում մեխանիկական կառավարման
Հայաստանի նոր կառավարությունն ամբողջովին ձևավորված է։ Սեպտեմբերի 13–ին մեկնարկած գործընթացը, երբ իր պաշտոնը ստանձնեց վարչապետ, Երևանի նախկին քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանը, ավարտվեց հոկտեմբերի 3–ին` առանցքային գերատեսչությունների` Արտգործնախարարության և Պաշտպանության նախարարության ղեկավարների նշանակմամբ։  

17:41
22 Սեպտեմբերի 2016
Քառորդ դար անկախություն. Հայաստանի ձեռքբերումներն ու անհաջողությունները
Նախօրեին Հայաստանը նշեց երկրի անկախության հռչակման 25-ամյակը:
16:48
07 Սեպտեմբերի 2016
Բարեփոխումներ վերևից. Հայաստանում սպասում են կառավարության հրաժարականին
Հովիկ Աբրահամյանի կառավարության սպասվող հրաժարականի մասին խոսում են ինչպես անխուսափելի ինչ-որ բանի մասին: