486.7
-0.08
515.12
-0.38
8.43
+0.02
-1
Եղանակը Երևանում
Հայ
Հայկական պետականության տարբեր չափումներն ու դրանց աշխարհաքաղաքական հետևանքները
14:33
26 Հոկտեմբերի 2009

Հայաստանի աշխարհաքաղաքական քայլերը՝ հատկապես հայ-թուրքական հարաբերությունների համատեքստում, և դրանց բերած արդյունքները պահանջում են հայկական պետականության էության բավականաչափ խոր վերլուծություն: Այսօր 192 պետություն ՄԱԿ-ի անդամ է: Սակայն աշխարհում կան երկրներ, որոնք այս կազմակերպության անդամ չեն: Սրանք այն պետություններ են, որոնք չեն ճանաչվել միջազգային կազմակերպությունների կողմից կամ էլ ճանաչվել են մեկ կամ մի քանի պետության կողմից: Սրանց թվում են, օրինակ, Թայվանը, Լեռնային Ղարաբաղը, Աբխազիան ու մի շարք այլ պետություններ:

Բոլոր այս պետություններն ընդհանրություններ ունեն: Դրանք քաղաքական բնույթի ընդհանրություններ են, ինչպիսիք են դե-ֆակտո կամ դե-յուրե վերահսկվող տարածքները, բնակչությունը, օրենքները, որոնք տարածվում են այդ տարածքի սահմաններում բնակվող մարդկանց վրա: Սակայն բացի քաղաքականից, կան նաև այլ բնորոշիչներ, որոնք հիմնականում շոշափում են ազգային ինքնագիտակցության, հոգեկերտվածքի, աշխարհընկալման, պատմական ու աշխարահագրական հիշողության հարցերը:

Բոլոր այս բաղադրիչները կարելի է պայմանականորեն միավորել մեկ պատմահոգեբանական ասպեկտում: Երբեմն քաղաքական ու պատմահոգեբանական ասպեկտներն ու բնութագրումները չեն համընկնում: Հիմնականում դա տեղի է ունենում պետության կամ ժողովրդի կողմից սեփական պատմական տարածքը ռազմաքաղաքական պարտությունից հետո կորցնելու դեպքում: Եվրոպայում դա ակնառու կերպով դրսևորվում է Հունգարիայում, որը 1920թ. Տրիանոնի պայմանագրով զրկվեց պատմական հողերի գրեթե 2/3-ից: Նման օրինակներ կարելի է տեսնել մոլորակի այլ տարածաշրջաններում ևս՝ Լատինական Ամերիկայում, Ասիայում, Աֆիկայում:

Սակայն, թերևս, ամենակնառու օրինակը հայկական նախադեպն է: Անհիշելի ժամանակներից հայկական պետականության սահմանները համընկնում են հայ ժողովրդի էթնիկ արեալի հետ: Հարևան պետությունների նկրտումները, տարբեր զավթիչների արշավանքներն ու այլ պատմական մարտահրավերներ հասցրեցին նրան, որ փլուզվեց անկախ և միասնական հայկական պետականությունը: Հայ ժողովրդի պատմությունը թևակոխեց մի երկարատև ժամանակաշրջան, որի ընթացքում պիտի անկախ պետականությունը վերականգնելու պայքար մղեր:

Սակայն անգամ անկախ պետականության բացակայության շրջանում «Հայաստան» հասկացությունը շարունակում էր գոյություն ունենալ աշխարհում և տարածաշրջանում, իսկ հայ ժողովրդի աշխարհընկալման ու ինքնագիտակցության մեջ Հայաստանը պահպանում էր իր սկզբնական պատմաաշխարհագրական սահմաննրը, որոնք,փաստորեն, համընկնում էին հայ ժողովրդի էթնիկ արեալի սահմանների հետ:

Նման աշխարհընկալումը մեր ժողովուրդը պահպանում է մինչ այսօր: Անգամ 1915թ. Ցեղասպանությունը չկարողացավ ոչ արմատախիլ անել, ոչ էլ փոխել Հայաստանի հոգեբանական ընկալումը հայկական ինքնագիտակցության մեջ: Անկախ պետականության վերականգնումն ու քարտեզի վրա Հայաստանի Հանրապետության ու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հայտնվելը նոր էջ բացեց հայ ժողովրդի պատմության մեջ:

Սակայն հայկական պետականության քաղաքական ու պատմահոգեբանական չափումները բացարձակապես չեն համընկնում, հատկապես սփյուռքում: Այս առանձնահատկությունը ձևավորել է իրեն բնորոշ տաբուներով հայկական պետականության աշխարհաքաղաքական վարվեցողության բավականին ինքնատիպ կառուցվածք: Այս կամ այն արտաքին քաղաքական քայլը, որը տրամաբանական է թվում քաղաքական տեսանկյունից, անտրամաբանական է դառնում պատմահոգեբանական տեսանկյունից, և հակառակը:

Այս համատեքստում առավել ակնառու օրինակ է հայկական արտաքին քաղաքականության թուրքական վեկտորը: Հիմնականում 1915թ. ցեղասպանությունն ու Թուրքիայի՝ դրա ճանաչումից հրաժարվելը, թերևս Թուրքիայի հետ հարաբերություններում ամենանուրբ կետն են ոչ միայն հայկական արտաքին քաղաքականության, այլև հայկական հոգեկերտվածքի համար:

Հայ ժողովրդի մոտ ձևավորվել է կայուն բարոյահոգեբանական անվստահություն Թուքիայի նկատմամբ: Հենց այդ պատճառով էլ հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրումը նման երկդիմի արձագանք առաջացրեց հայոց աշխարհում: Մինչ հայ-թուրքական արրձանագրությունների ստորագրումը, հայկական գիտակցության մեջ պետականության պատմահոգեբանական և քաղաքական բաղադրիչները երբեք չեն բախվել, թեպետ երբեմն  հակադրվել են միմյանց:

Զուտ աշխարհաքաղական տեսանկյունից Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումը լուրջ հեռանկարներ է ստեղծում արդյունավետ աշխարհաքաղաքական մանևրի համար, հատկապես գլոբալ և տարածաշրջանային խաղացողների հետ հարաբերություններում, որոնք անթաքույց հետաքրքրություն են ցուցաբերում դրա հանդեպ: Հայկական արտաքին քաղաքականության տվյալ ուղղությունն ամրապնդում է մեր աշխարահաքաղաքական հավասարակշռության բազան:

Մյուս կողմից էլ, ինչպես արդեն նշվեց, Երևանի ու Անկարայի միջև հարաբերությունների ջերմացումը երկդիմի կերպով է ընկալվում հայոց աշխարհում, հատկապես սփյուռքում, և նրանց մեջ որոշակի շփում ստեղծում: Միաժամանակ Հայրենիք-Սփյուռք կապն իր հերթին նույնպես ժամանակակից հայկական պետականության բաղկացուցիչն է, և ցանկացած, անգամ աննշան ճաք, իհարկե, դուրս է մեր պետականության շահերից:

Տվյալ իրավիճակում հարց է առաջանում՝ ի՞նչ անել: Իրավիճակի զարգացման առավել անցանկալի սցենարն այս դեպքում հետևելն է «ո՞վ է մեղավոր» տրամաբանությանը: Այս տրամաբանությունը վնասակար է և էլ ավելի է բևեռացնում հայոց աշխարհը: Որքան էլ պարադոքս թվա, սակայն յուրաքնաչյուր կողմն իր ձևի մեջ ճիշտ է՝ հաշվի առնելով այն, որ վերլուծության հիմքում վերցվում են քաղաքական կամ պատմահոգեբանական ասպեկտները:

Ստեղծված իրավիճակի համար առավել նպատակահարմար ելք է միասնական աշխարահաքաղաքական դոկտրինի մշակումը, որն իր մեջ կներառի բոլոր ասպեկտները, ինչպես քաղաքական, այնպես էլ՝ պատմահոգեբանական: Իհարկե, դա բավականին բարդ և, հնարավոր է, երկարատև գործընթաց լինի: Սակայն մեր ժողովրդի և մեր պետականության համար այլընտրանք պարզապես չկա, հատկապես եթե հաշվի առնենք ցեղասպանության ճանաչումն ու ղարաբաղյան խնդրի կարգավորումը:

Հայությունը, ունենալով դրանք լուծելու բավարար ներուժը, պետք է կարողանա անել դա՝ մշակել միասնության դոկտրին ողջ ազգի համար: -0-

Դավիթ Բաբայան, քաղաքագետ, հատուկ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության համար

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
15:05
24 Հունվարի 2017
Ինչու Թրամփը պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը. American Thinker
American Thinker հայտնի պարբերականը հրապարակել է «Forbes», «The National Interest» և «Ռուսաստանը գլոբալ քաղաքականությունում» ամսագրերի սյունակագիր, ամերիկագետ Արեգ Գալստյանի հոդվածը:


15:30
19 Հունվարի 2017
10 տարի առանց Հրանտ Դինքի
2017 թ.–ի հունվարի 19–ին լրանոմ է «Ակոս» հայ–թուրքական թերթի խմբագիր Հրանտ Դինքի սպանության 10–րդ տարելիցը։ Դինքի սպանությունը ցնցեց ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը։
16:53
18 Հունվարի 2017
Հանգստացնող միջոց Բաքվի համար
ախորդ օրն ադրբեջանական դիվանագիտության համար ձախողված էր: ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին անկեղծության կոչելուն ուղղված ադրբեջանցի քարոզիչների փորձը հաջողվեց, սակայն արդյունքը լրիվ հակառակն էր և շոկի ենթարկեց Բաքվին։
20:08
17 Հունվարի 2017
Բաքուն փորձում է ռուսական դիվանագիտության համբերությունը
Արցախ այցելելու և, այսպես կոչված, «սև ցուցակը» շրջանցելով Բաքու մեկնելու համար ռուս–իսրայելցի բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինին Ադրբեջան արտահանձնման հասնելու փորձն ադրբեջանական դիվանագիտության համար անհաջողության վերածվեց։
14:04
11 Հունվարի 2017
2016 թ.–ի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը «Նովոստի–Արմենիայից»
«Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է նախորդ տարի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը։
14:31
27 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.–ի տասը գլխավոր մարզական իրադարձություններն ըստ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալության
2016 թվականն ամենանշանակալից տարիներից էր անկախ Հայաստանի սպորտային պատմության ընթացքում։
15:13
23 Դեկտեմբերի 2016
Տոներն են մոտենում. հինգ վայր Հայաստանում` Նոր տարվա կատարյալ տոնախմբության համար
Արդեն դեկտեմբերի երկրորդ կեսն է, ինչը նշանակում է, որ Նոր 2017 տարին արդեն շատ մոտ է:
13:34
23 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.-ի քաղաքական կարևորագույն տասն իրադարձություններն ըստ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության
Ավարտվող 2016 տարին նահանջ տարի էր: Գոյություն ունի հավատալիք, որ նման տարին լի է լինում տարատեսակ կատակլիզմներով, բնական աղետներով և  բնության քմահաճույքներով:
18:59
22 Դեկտեմբերի 2016
Հրեղեն աքաղաղի տարի. ինչպե՞ս պետք է ճիշտ ձևավորել տոնական սեղանը
Ամանորյա տոները հիանալի առիթ են երևակայության թռիչքի և ինքնատիպ ու բացառիկ տոնական սեղան ձևավորելու համար։
18:37
22 Դեկտեմբերի 2016
Հայաստանի վարչապետի 100 օրը
Այսօր լրանում է Կարեն Կարապետյանի` ՀՀ վարչապետի պաշտոնում գործունեության 100 օրը:
13:29
19 Դեկտեմբերի 2016
Ամանորյա հանգստի 7 լավագույն ուղղությունները
Ամանորին հաշված օրեր են մնացել, և Հայաստանի շատ բնակիչներ մտածում են, թե որտեղ կարելի է առավել արդյունավետ անցկացնել տոները։ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է այդ խնդրի լուծման սեփական տեսլականը։
15:16
17 Դեկտեմբերի 2016
Ինչպե՞ս նորաձև լինել Ամանորին. նոր սեզոնի 5 գլխավոր թրենդեր
Նոր տարին առանձնահատուկ տոն է, այդ պատճառով ամանորի գիշերն ամեն ինչ իդեալական պետք է լինի: