478.38
-0.01
573.43
+2.18
8.23
-0.08
+26
Եղանակը Երևանում
Հայ
Պրագմատիզմ կամ «թուրքական եղբայրություն»
17:32
14 Ապրիլի 2009

Հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավման ուղղությամբ արված և վերջին ժամանակներում ակտիվացած քայլերը, որոնք սահմանների բացման հնարավորություններ և դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում են պարունակում, լայն արձագանք գտան ոչ այնքան երկու երկրների մայրաքաղաքներում, որքան Բաքվում։

Ադրբեջանական իշխանությունները հարևան պետությունների՝ միմյանց հետ նորմալ հարաբերությունների հաստատման գործընթաց սկսելու ձգտումի մեջ իրական սպառնալիք տեսան սեփական շահերին և հսկայական հիստերիա բարձրացրեցին՝ հույս ունենալով հետ պահել իրենց «ավագ եղբորը», բաքվեցի քաղաքական գործիչների կարծիքով, Ադրբեջանի շահերին հակասող քայլերից։

Ապշերոնի ափերից Անկարա սլացան «աշխատավորներին ուղղված կոլեկտիվ նամակների» լավագույն ավանդույթներով կազմված հանրագրեր, բողոքներ, դիմումներ, խնդրանքներ, կոչեր։

«Ժողովրդական ցասման» արտահայտման նպատակով ադրբեջանական պետքարոզիչները դիմում են հանդգնության մինչ օրս չլսված քայլերի՝ բողոքի ակցիաներ կազմակերպելով Բաքվում Թուրքիայի դեսպանության մոտ և մեղադրելով Թուրքիայի իշխանություններին թուրք աշխարհի շահերին դավաճանելու մեջ։ Իսկ այն, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հանդգնեց բոյկոտել նախորդ շաբաթ Ստամբուլում անցկացված «Քաղաքակրթությունների դաշինք» միջազգային հեղինակավոր ֆորումը, վկայում է այն մասին, որ Բաքվում հայ-թուրքական սահմանի բացումից լրջորեն սարսափած են։ 

Բայց ի՞նչ են ցանկանում ադրբեջանական իշխանությունները։ Ինչպիսի՞ փաստարկներով են նրանք հանդես գալիս։ Ի՞նչ գաղափարներով են առաջնորդվում։

Այդ գաղափարներն, անկասկած, հնացել են և չեն համապատասխանում ժամանակակից Թուրքիայի քաղաքական հավակնություններին, որի համար, ըստ երևույթին, արդեն նեղ են դարձել Ադրբեջանի բոլոր քմահաճություններն անխոս կատարող «անվերապահ դաշնակցի» շրջանակները։

Ողջ աշխարհում և մասնավորապես Հարավային Կովկասում տեղի են ունեցել հսկայական փոփոխություններ, և յուրաքանչյուր երկիր կամենում է ենթարկվել այդ փոփոխություններին՝ փորձելով իր համար գտնել նոր իմաստ ու նոր կարգավիճակ։

Իր անաչառությունը, նշանակությունը որպես տարածաշրջանային տերություն ցույց տալու համար Անկարային անհրաժեշտ է նորմալ հարաբերություններ ունենալ տարածաշրջանի բոլոր երկրների հետ առանց բացառության։ Դրա առաջին պայմանը, մասնավորապես, այնպիսի թշնամական գործողություններից հրաժարվելն է, ինչպիսին Հայաստանի շրջափակումն է։              

Առավել ևս, երբ հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավման հարցում համաձայնություն է ձեռք է բերվել համաշխարհային քաղաքականության հիմնական կենտրոնների՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի միջև։                          

Այս ֆոնի ներքո պաշտոնական Բաքվի նյարդային արձագանքը բնական գործընթացներին որոշ չափով հնացած է թվում։ «Թուրք եղբայրության» մասին հիշեցումները, բացահայտ սպառնալիքներն ու անեծքները կարող են ստիպել Թուրքիայի որոշ ղեկավարներին որպես «սրտհովություն» օգտագործել այնպիսի ձևակերպումներ, որոնք այսպես թե այնպես կապում են հայ-թուրքական սահմանի բացումը ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման հետ, բայց դրանք դժվար թե կանգնեցնեն գործընթացը։

Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի ինքնորոշման օրինական իրավունքը որևէ կապ չունի հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավման հետ։ Իսկ այն, որ այդ իրավունքն արդեն ընդունված և արտացոլված է միջազգային փաստաթղթերում, անվիճելի փաստ է։ Հետևաբար, կապել ղարաբաղյան հակամարտությունը սահմանների բացման հարցի հետ որքան անհեռանկարային, այնքան էլ անիմաստ է։ Հնարավոր է, որ դա արդեն սկսել են հասկանալ Անկարայում։ Աչքդ չենք հասցնի թարթել, և թուրք առաջնորդներն այդ պարզ ճշմարտությունը կբացատրեն իրենց ադրբեջանցի ընկերներին, և ձեռքի հետ էլ կխնդրեն նրանց պայմաններ չթելադրել։

Սակայն սրանք միայն ենթադրություններ են։ Իրական իրավիճակն այսպիսին է. Հայաստանը հերթական անգամ հայտարարում է, որ պատրաստ է բացել Թուրքիայի հետ սահմանն առանց նախապայմանների, հաստատել նրա հետ դիվանագիտական կապեր և փնտրել ամենաբարդ հարցերի լուծման ուղիներ։

ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը լավատեսորեն իրատես է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների բարելավման հարցում՝ կարծելով, որ աշնանը հայ-թուրքական սահմանը կամ կբացվի, կամ էլ մոտ կլինի դրան։
 
«Իմ մոտեցումը կարելի է լավատեսական համարել, հնարավոր է, որ դա տեղի չունենա, սակայն մենք դուրս չենք գա այդ գործընթացից որպես տուժածներ»,- կարծում է երկրի ղեկավարը։

Հայ-թուրքական սահմանի բացումն ունի ոչ միայն քաղաքական, այլև տնտեսական նախադրյալներ ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաև հենց Թուրքիայի համար։

Մասնավորապես, որոշ փորձագետների կարծիքով, այդ քայլը շատ արդիական է նաև այն առումով, որ անիմաստ է դարձնում համաշխարհային ճգնաժամի ընթացքում կոմունիկացիոն գերթանկարժեք նախագծերի իրագործումը, զուտ քաղաքական նախագծերի՝ ուղղված Հայաստանի մեկուսացմանը։

Խոսքը, մասնավորապես, Հայաստանը շրջանցող Կարս-Թբիլիսի-Բաքու երկաթուղու շինարարության մասին է։ Տնտեսագետների կարծիքով, Կարս (Թուրքիա)-Գյումրի (Հայաստան) երկաթուղային գծի շահագործումը տնտեսապես հիմնավորված է և, արդյունավետ, և, ըստ էության, որևէ ծախս չի պահանջում։ Միակ բանը, որ հարկավոր է այդ գծի գործարկման համար, կողմերի քաղաքական կամքն է։

Բացի այդ, Թուրքիան որոնում է էլեկտրաէներգետիկ խնդիրների լուծման ուղիներ, իսկ Հայաստանը մնում է և այսուհետ էլ կմնա էլեկտրաէներգիայի արտահանող։ Հատկանշական է, որ Հայաստանից դեպի Թուրքիա էլեկտրաէներգիայի մատակարարման համաձայնությունն արդեն ձեռք է բերվել՝ նույնիսկ երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայութայն պայմաններում։

Այսօր Թուրքիան երկընտրանքի առջև է կանգնած. կամ շարունակել Հայաստանւի հետ հարաբերությունների բարելավման գործընթացը՝ քննարկելով նրա հետ ամենաբարդ հարցերը, և պատրաստ լինել ընդունելու իր սեփական պատմության ամենամռայլ կողմերը, կամ էլ ենթարկվել ժամանակակից իրողությունների հետ հաշվի չնստող և մի ամբողջ ժողովրդի ազատ կամքի դրսևորմանը խանգարելու իր փորձերի ապարդյուն լինելը չգիտակցող քարանձավային գաղթականության տերմիններ օգտագործող ոչ մեծ պետության շանտաժին։

Լուծելով այդ երկընտրանքը՝ Թուրքիան կարող է ազատվել կապանքներից, վերջապես հասկանալով, որ, համենայն դեպս, անմիտ է Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդից անկախությունից հրաժարվելու պահանջը։ Պահանջն այդ անհեթեթ է արդեն այն պատճառով, որ Ղարաբաղում մեծանում է երկրորդ սերունդը, որ չի տեսել այլ ռեժիմ, բացի անկախությունից՝ չխոսելով արդեն ղարաբաղյան ժողովրդի ինքնորոշման բոլոր անվիճելի և ամուր իրավական հիմքերի մասին։

Հարավային Կովկասի ամուր կայունությունը հնարավոր է միայն Թուրքիայի և նրա դաշնակից Ադրբեջանի կողմից այդ պարզագույն ճշմարտության գիտակցման դեպքում։ Որևէ ժողովրդի իր դիրքորոշումը վզին փաթաթելու և միջազգային իրավունքը մեկնաբանելու  քաղաքականությունը գիտակցելու և դրանից հրաժարվելու դեպքում։

Ղարաբաղյան խնդրի լուծման և հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավման միջև ինչ-որ կապ հաստատելու բոլոր փորձերը պետք է ընթացքում նշվեն հենց Թուրքիայի կողմից, քանի որ դա ուղի է, որը ոչ մի տեղ տանում։

Անկասկած, քաղաքականությանն իրատեսորեն նայող թուրքական քաղաքական վերնախավի ներկայացուցիչներն այդ գիտակցում են։ Հարցն այն է, որպեսզի նման հասկացողությունն արտացոլվի նաև որոշումներ ընդունելու հարցում։ Լուծումներն այդ բարդ են լինելու։ Բայց ինչպես պնդում են հայ քաղաքական գործիչները, ցանկացած խնդիր կարելի է լուծել բանակցությունների ճանապարհով և քաղաքական կամքի առկայության դեպքում։-0-

Գագիկ Բաղդասարյան, «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության մեկնաբան։

Հեղինակի կարծիքը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
16:30
03 Սեպտեմբերի 2017
Հետահայաց ամառ. ամենաաղմկոտ իրադարձությունները Հայաստանում
Այն հարցին, թե ինչպես անցավ ամառը, Հայաստանի բնակիչները, ամենայն հավանականությամբ, կպատասխանեն` «շատ շոգ էր»:
19:40
31 Մայիսի 2017
Օձերի անսպասելի «գրոհը» Հայաստանում. պատճառներ և հետևանքներ
Վերջին ժամանակներում Հայաստանի մայրաքաղաքում հաճախակի են դարձել օձերի հայտնաբերման դեպքերը:
19:07
30 Մայիսի 2017
Մրրիկ Մոսկվայում. արդյո՞ք տարերքը կհասնի Հայաստան
Մոսկվայի տարածքում մոլեգնած ուժեղ մրրիկը լուրջ վնաս է հասցրել Ռուսաստանի մայրաքաղաքին` քանդելով տանիքներ, կանգառներ, Դոնսկոյ վանքի տապանաքարերը:
11:08
30 Մայիսի 2017
Հայաստան. միֆ և իրականություն
Կյանքիս մեծ մասն ապրելով Սփյուռքում՝ հաճախ նկատել եմ մեր հայրենակիցների յուրահատուկ վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ:
20:10
23 Մայիսի 2017
«Արևային» հարձակում. ինչպե՞ս փրկվել մելանոմայից. փորձագետների խորհուրդները
Ամեն տարի մայիսին աշխարհի տարբեր երկրներում նշվում է Մելանոմայի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։
17:51
14 Մայիսի 2017
Հայաստանի ձախողումը «Եվրատեսիլ 2017»–ում. սոցցանցերի առաջին արձագանքները
Հայ երգչուհի Արծվիկը նախօրեին Ուկրաինայի մայրաքաղաքում անցկացված «Եվրատեսիլ 2017» երգի միջազգային մրցույթում զբաղեցրել է ընդամենը 18–րդ տեղը:
19:10
25 Ապրիլի 2017
ԱՄՆ նախագահները և Հայոց ցեղասպանությունը. մեծ քաղաքականություն VS պատմական արդարություն
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին աշխարհասփյուռ հայությունը քարացած հետևում է` արդյոք ԱՄՆ նախագահը ապրիլի 24-ին նվիրված իր ավանդական ելույթում «ցեղասպանություն» կանվանի՞ Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի ոչնչացումը, թե ոչ:
14:43
24 Ապրիլի 2017
Թուրք «Շերլոկ Հոլմսը» Հայոց ցեղասպանության անհերքելի ապացույց է գտել
Թուրք պատմաբան Թաներ Աքչամը գտել է ցեղասպանության անհերքելի ապացույց, որը «ծխացող ատրճանակ» է անվանել։
15:25
11 Ապրիլի 2017
Հայրենադարձի success story. միասին կարող ենք ամեն ինչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը որպես «Vartanush Grandma» տուրօպերատորի լրատվական գործընկեր շարունակում է մասնակցությունը «Back to Armenia» նախագծին:
22:11
07 Մարտի 2017
Ռուսական «դեսանտ» Հայաստանում կամ կրկին Ադրբեջանին ռուսական զենքի վաճառքի մասին
Հայկական տեղեկատվական դաշտը կրկին փոթորկոտ է։
16:47
01 Մարտի 2017
2017–ի մարտ. ինը տարի անց, կամ անցյալից չքաղված դասեր
Հայաստանում այսօր նշվում է նորագույն պատմության ամենաողբերգական օրերից մեկը։
15:05
24 Հունվարի 2017
Ինչու Թրամփը պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը. American Thinker
American Thinker հայտնի պարբերականը հրապարակել է «Forbes», «The National Interest» և «Ռուսաստանը գլոբալ քաղաքականությունում» ամսագրերի սյունակագիր, ամերիկագետ Արեգ Գալստյանի հոդվածը: