487.29
-0.01
568.08
+2.76
8.23
+0.01
+13
Եղանակը Երևանում
Հայ
Համայն հայությունը նշում է Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության 93-րդ տարելիցը
10:34
24 Ապրիլի 2008

Ողջ աշխարհի հայությունը 2008 թ. ապրիլի 24-ին՝ հինգշաբթի նշում է Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության 93-րդ տարելիցը։ Հայաստանում ապրիլի 20-27-ը հայտարարված է Հայոց ցեղասպանության զոհերի «Հիշատակի շաբաթ»։

Ամեն տարի՝ ապրիլի 24-ին, Երևանից, Հայաստանի մարզերից և արտերկրից հարյուր հազարավոր մարդիկ ծաղիկներ են դնում Ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրին՝ հիշատակելով Օսմանյան Թուրքիայում 1915-1923 թթ. բոլոր զոհվածներին։

«Ծիծեռնակաբերդ» հուշահամալիր կայցելեն ՀՀ նախագահը, կառավարության անդամները և խորհրդարանի պատգամավորները, հանրապետությունում հավատարմագրված դիվանագիտական կորպուսը, սփյուռքի ներկայացուցիչները, բազմաթիվ հյուրեր՝ քաղաքական և մշակույթի գործիչներ, մտավորականության ներկայացուցիչներ՝ տարբեր երկրներից։

1915 թ. ապրիլի 24-ին թուրքական զնդան էին գցվել, այնուհետև ոչնչացվել հայ մտավորականության 800 հայտնի ներկայացուցիչներ՝ գիտնականներ, գրողներ, նկարիչներ, ուսուցիչներ, բժիշկներ, հրապարակախոսներ, հոգևորականության ներկայացուցիչներ, հասարակական գործիչներ։

Հայ ազգի լավագույն ներկայացուցիչների հետ հաշվեհարդարի օրը՝ ապրիլի 24-ը, համարվում է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը խորհրդանշող օր։

Ռուս-թուրքական 1877-1878 թթ. պատերազմից հետո Օսմանյան կայսրության լծից ազատվեցին բալկանյան երկրների քրիստոնյա ազգերը։ 1912 թ.-ին Օսմանյան կայսրությունը զրկվեց Եվրոպայում իր գրեթե բոլոր տիրույթներից, բացի Ստամբուլից և դրա մերձակայքից։ Այս ամենի արդյունքում՝ կայսրության լծի տակ մնացած ամենաբազմաքանակ քրիստոնյա ժողովուրդը Արևմտյան Հայաստանի հայերն էին։

Տարածքի ասիական մասում իր իշխանության պահպանման նպատակով կայսրության կառավարությունը իր առջև պանթուրքական պետություն ստեղծելուն  խոչընդոտող արևմտյան հայերի ուծացման կամ ոչնչացման խնդիր դրեց։

Իր պատմական հայրենիքում հայերի ոչնչացման ծրագրված քաղաքականությունը սկսվել էր XIX դարի 90-ական թթ.-ից և իր գագաթնակետին հասել Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի տարիներին, երբ զանգվածային ջարդերի և արտաքսման հետևանքով զոհվեց շուրջ 1,5 մլն մարդ, 350 հազար հայեր ապաստանեցին Կոսվկասում և Եվրոպայում։ Այս ամեն հետևանքով XX դարի սկզբում Թուրքիայում բնակվող 2 մլն հայերից այնտեղ մնաց 150 հազարը։

Այն հեշտությամբ, որով թուրք ջարդարարներին հաջողվեց իրականացնել Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանությունը, մասամբ բացատրվում է ոչնչացման մոտեցող վտանգին հայ բնակչության, ինչպես նաև հայկական քաղաքական կուսակցությունների պատրատ չլինելով։ Սակայն որոշ վայրերում հայ բնակչությունը թուրք ջարդարարներին համառ դիմադրություն ցուցաբերեց։ Վան քաղաքի հայերը, ինքնապաշտպանվելով, հաջողությամբ ետ մղեցին թշնամու գրոհները, իրենց ձեռքում պահեցին քաղաքը՝ մինչև ռուսական զորքերի և հայ կամավորների գալը։

Մի քանի անգամ գերազանցող թշնամու ուժերին զինված դիմադրություն են ցուցաբերել Շապինգարահիսարի, Մուշի, Սասունի, Շատախի հայերը։ Քառասուն օր շարունակվել է Մուսա լեռան պաշտպանների սխրագործությունը։ 1915 թ. հայերի ինքնապաշտպանությունը ժողովդրի ազգային-ազատագրական պայքարի հերոսական էջն է։

Ցեղասպանության անմիջական կազմակերպիչը «Միաբանություն և առաջադիմություն» երիտթուրքական կուսակցությունն էր, որին աջակցում էր կայսերական Գերմանիայի կառավարությունը՝ Առաջին Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության դաշնակիցը։ Հանցագործության կազմակերպիչներին հաջողվեց խուսափել պատժից, սակայն երիտթուրքերի պարագլուխները աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվել և ոչնչացվել են հայ հայրենասերների կողմից։

Ցեղասպանության տարիներին հայ ժողովրդին աջակցել են համաշխարհային մտավորականության լավագույն ներկայացուցիչները՝ Անատոլ Ֆրանսը, Ֆրանց Վերֆելը, Վալերի Բրյուսովը, Մաքսիմ Գորկին, Ֆրիտյոֆ Նանսենը և այլոք։

Այժմյան Թուրքիան 93 տարի առաջվա իրադարձությունները ցեղասպանություն չի համարում և մինչև այսօր չի ճանաչում սեփական պատմության այդ ամոթալի էջը՝ մերժելով ինչպես հարյուր հազարավոր հայերին սրի քաշելու փաստը, այնպես էլ մերժելով դրա համար կրել բարոյական, պատմական և նյութական պատասխանատվություն։ 1965 թ.-ից սկսած, դեռևս Խորհրդային Հայաստանում, վերածնվել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման շարժումը, որին հետևեց ավելի քան տասնյակ պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների կողմից այդ փաստի միջազգային ճանաչումը։

Շատ երկրներ ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը 1998 թ.-ից հետո, երբ այդ հարցը մտավ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության օրակարգ։ Վերջին տարիներին Ցեղասպանության ճանաչման քարոզչությունն ավելի մեծ թափ է առնում, և այսօր Հայոց ցեղասպանության ճանաչման բանաձևերի նախագծերը ներառվում են նորանոր երկրների և միջազգային կազմակերպությունների խորհրդարանների օրակարգում։

Հայոց ցեղասպանության փաստը ճանաչել են բազմաթիվ երկրներ, մասնավորապես, Ուրուգվայը, Լիտվան, Ռուսաստանը, Ֆրանսիան, Իտալիայի խորհրդարանի ստորին պալատը, ԱՄՆ-ի մեծ թվով նահանգներ, ինչպես նաև Հունաստանի, Կիպրոսի, Արգենտինայի, Բելգիայի, Ուելսի խորհրդարանները, Շվեյցարիայի ազգային խորուրդը, Կանադայի խորհրդարանի համայնքների պալատը և Լեհաստանի սեյմը։

1915-1923 թթ. Հայոց ցեղասպանությունը XX դարի առաջին ցեղասպանությունն է, որը կազմակերպել և ծրագրված իրականացրել է երիտթուրքական կառավարությունը։ 1915-1923 թթ.-ին Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանության փաստի ճանաչումը սկզբունքային նշանակություն ունի հայ ժողովրդի համար, քանի որ Ցեղասպանությունն իրականացվել է՝ Հայկական հարցը փակելու նպատակով։

Հայոց ցեղասպանությունը հսկայական վնաս հասցրեց հայ ժողովրդի նյութական և հոգևոր մշակույթին։ 1915-1916թթ.-ին և հաջորդ տարիներին ոչնչացվել են հայկական վանքերում պահվող հազարավոր հայկական ձեռագրեր, ավերվել են հարյուրավոր պատմական և ճարտարապետական հուշարձաններ, պղծվել են ժողովրդի սրբությունները։  Թուրքիայի տարածքում պատմամշակութային հուշարձանների ավերումը, հայ ժողովրդի մշակութային բազմաթիվ արժեքների յուրացումը շարունակվում է առ այսօր։

Հայոց ցեղասպանության զոհերին հիշում են ողջ աշխարհում։ Կալիֆոռնիայի  նահանգապետ Առնոլդ Շվարցենեգերը 2008 թ.-ի ապրիլի 20-27-ը «Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օրեր» է հայտարարել։ Նահանգապետը կոչ է արել բոլոր կալիֆոռնիացիներին՝ այս շաբաթվա ընթացքում ժամանակ գտել խորհելու այդ ողբերգության և դրա հետևանքների մասին։

Բացի այդ, Վաշինգտոնում, Սպիտակ տան հարևանությամբ, մինչև 2010 թ.-ը կբացվի Հայոց ցեղասպանության թանգարան։ Թանգարանը տեղակայվելու է 20-րդ դարի սկզբին կառուցված շենքում, որտեղ ավելի վաղ գործել է ԱՄՆ-ի Ազգային բանկը։

ԱՄՆ Կոնգրեսի օրակարգում է գտնվում նաև Հայոց ցեղասպանության մասին՝ արտաքին հարաբերությունների ենթահանձնաժողովի կողմից հավանության արժանացած 106-րդ բանաձևի նախագիծը։ Ամերիկայի Հայկական համագումարի Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանային տնօրեն Արփի Վարդանյանի խոսքերով, Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ Նենսի Փելոսին պատրաստ է բանաձևը քննարկման ներկայացնել, սակայն սպասում է ամերիկացի կոնգրեսականների անհրաժեշտ աջակցությանը՝ փաստաթղթի անցկացման համար։

Այժմ Ներկայացուցիչների պալատում բանաձևին աջակցում են 211 կոնգրեսականներ, իսկ դրա անցնելու համար անհրաժեշտ է 218 ձայն։

Հայոց ցեղասպանության մասին հարցը ներառվել է նաև Իսրայելի Քնեսեթի օրակարգում։ Օրակարգում այդ հարցի ներառման մասին առաջարկությամբ հանդես է եկել «Մերեց» սոցիալիստական կուսակցության ղեկավար Խայիմ Օրոնը։

Բացի այդ, ապրիլի 29-ին Երուսաղեմում տեղի կունենա Հայոց ցեղասպանության 93-րդ տարելիցին նվիրված հայկական երաժշտության երեկո։

Միջոցառմանը կմասնակցի պրոֆեսոր, Երուսաղեմի Հոլոքոստի և ցեղասպանության ինստիտուտի գործադիր տնօրեն, Ցեղասպանությունն ուսումնասիրողների միջազգային ասոցիացիայի նախագահ Իսրայել Չարնին։

Ցեղասպանության զոհերի մասին հիշատակը պահպանում է նաև հարևան Վրաստանը։ Մասնավորապես, Թբիլիսիում ապրիլի կեսերին տեղի ունեցավ «Հայոց ցեղասպանություն 1915-1923. հայացք Թբիլիսիից, Ստամբուլից և Երևանից» միջազգային գիտաժողովը՝ վրացի, հայ և թուրք գիտնականների մասնակցությամբ։

Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը Վրաստանի մայրաքաղաքում կանցկացվեն մի շարք միջոցառումներ, այդ թվում նաև Թուրքիայի դեսպանատան շենքի առջև։

Ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման գործընթացը տեղափոխվել է նաև վիրտուալ հարթակ։ Ինտերնետում ստեղծվել է Ցեղասպանության վիրտուալ թանգարան-ինստիտուտ, որտեղ կարող են այցելել բոլոր ինտերնետից օգտվողները։

«www.genocide-museum.am կայքի բոլոր այցելուները կարող են վիրտուալ կերպով ծաղիկ դնել անմեղ զոհերի Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրին», - ասել է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանը։

Նրա խոսքերով, թանգարանի ցուցանմուշները նույնպես հասանլի կլինեն էլեկտրոնային տարբերակով։ «Կայքը պարբերաբար թարմացվում է Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ նոր տեղեկատվությամբ և նյութերով, որոնք լայնորեն  լուսաբանվում են», - նշել է Դեմոյանը։

Բացի այդ, Ծիծեռնակաբերդի բլուրի վրա, որտեղ գտնվում է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիրը, մատուռ կկառուցվի։

Հայաստանի իշխանությունները երախտագիտություն են հայտնում Հայոց ցեղասպանության խնդիրով զբաղվող բոլոր մարդկանց։ Մասնավորապես, ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը ապրիլի 22-ին հրամանագիր է ստորագրել՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում նշնակալի ավանդ ներդրած անձանց մրցանակ շնորհելու մասին։

Նախագաի հրամանագրի համաձայն՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում նշնակալի ավանդ ներդնելու համար 2007 թվականի մրցանակ է շնորհվել Մոսկվայում միջազգային իրավունքի և քաղաքագիտության հայկական ինստիտուտի տնօրեն Յուրի Բարսեղովին՝ «Հայերի ցեղասպանությունը. Թուրքիայի պատասխանատվությունը և միջազգային հանրության պարտավորությունները» երկհատորյակի համար և հայկական թեմաներով գրող ֆրանսիացի գրող Իվ Տերնոնին՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում ներդրած նշանակալի գիտական ավանդի համար։

Նախագահի մեկ այլ հրամանագրով Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի համար Փենսիլվանիայի համալսարանի քաղաքագիտական գիտությունների պրոֆեսոր Ռոջեր Սմիթը (Rogers Smith) պարգևատրվել է «Մովսես Խորենացի» մեդալով։--0--

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
15:26
19 Հոկտեմբերի 2017
Ծեծել, թե չծեծել. Հայաստանում քննարկվում է ընտանեկան բռնության օրենքի նախագիծը
Փաստաթուղթը հայ հասարակությանը բաժանել է երկու ճամբարի. նախագծի կողմնակիցները կարծում են, որ բռնությունը պետք է պատժվի, իսկ հակառակորդները վստահ են, որ այն լուրջ հարված է հասցնում հայկական ընտանեկան ավանդույթներին։
20:04
09 Հոկտեմբերի 2017
Եվրասիական գործընկերության համաժողով. հիմնական թրենդները, նախագծերը և հույսերը
Հոկտեմբերի 5–7–ը Երևանում կայացավ Եվրասիական գործընկերության երկրորդ միջազգային համաժողովը։
16:30
03 Սեպտեմբերի 2017
Հետահայաց ամառ. ամենաաղմկոտ իրադարձությունները Հայաստանում
Այն հարցին, թե ինչպես անցավ ամառը, Հայաստանի բնակիչները, ամենայն հավանականությամբ, կպատասխանեն` «շատ շոգ էր»:
19:40
31 Մայիսի 2017
Օձերի անսպասելի «գրոհը» Հայաստանում. պատճառներ և հետևանքներ
Վերջին ժամանակներում Հայաստանի մայրաքաղաքում հաճախակի են դարձել օձերի հայտնաբերման դեպքերը:
19:07
30 Մայիսի 2017
Մրրիկ Մոսկվայում. արդյո՞ք տարերքը կհասնի Հայաստան
Մոսկվայի տարածքում մոլեգնած ուժեղ մրրիկը լուրջ վնաս է հասցրել Ռուսաստանի մայրաքաղաքին` քանդելով տանիքներ, կանգառներ, Դոնսկոյ վանքի տապանաքարերը:
11:08
30 Մայիսի 2017
Հայաստան. միֆ և իրականություն
Կյանքիս մեծ մասն ապրելով Սփյուռքում՝ հաճախ նկատել եմ մեր հայրենակիցների յուրահատուկ վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ:
20:10
23 Մայիսի 2017
«Արևային» հարձակում. ինչպե՞ս փրկվել մելանոմայից. փորձագետների խորհուրդները
Ամեն տարի մայիսին աշխարհի տարբեր երկրներում նշվում է Մելանոմայի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։
17:51
14 Մայիսի 2017
Հայաստանի ձախողումը «Եվրատեսիլ 2017»–ում. սոցցանցերի առաջին արձագանքները
Հայ երգչուհի Արծվիկը նախօրեին Ուկրաինայի մայրաքաղաքում անցկացված «Եվրատեսիլ 2017» երգի միջազգային մրցույթում զբաղեցրել է ընդամենը 18–րդ տեղը:
19:10
25 Ապրիլի 2017
ԱՄՆ նախագահները և Հայոց ցեղասպանությունը. մեծ քաղաքականություն VS պատմական արդարություն
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին աշխարհասփյուռ հայությունը քարացած հետևում է` արդյոք ԱՄՆ նախագահը ապրիլի 24-ին նվիրված իր ավանդական ելույթում «ցեղասպանություն» կանվանի՞ Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի ոչնչացումը, թե ոչ:
14:43
24 Ապրիլի 2017
Թուրք «Շերլոկ Հոլմսը» Հայոց ցեղասպանության անհերքելի ապացույց է գտել
Թուրք պատմաբան Թաներ Աքչամը գտել է ցեղասպանության անհերքելի ապացույց, որը «ծխացող ատրճանակ» է անվանել։
15:25
11 Ապրիլի 2017
Հայրենադարձի success story. միասին կարող ենք ամեն ինչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը որպես «Vartanush Grandma» տուրօպերատորի լրատվական գործընկեր շարունակում է մասնակցությունը «Back to Armenia» նախագծին:
22:11
07 Մարտի 2017
Ռուսական «դեսանտ» Հայաստանում կամ կրկին Ադրբեջանին ռուսական զենքի վաճառքի մասին
Հայկական տեղեկատվական դաշտը կրկին փոթորկոտ է։