487.57
+0.28
567.63
-0.45
8.2
-0.03
+4
Եղանակը Երևանում
Հայ
Մոսկվայից Թեհրան ճանապարհն ավելի մոտ է Հայաստանով
18:10
23 Հոկտեմբերի 2007

ԵՐԵՎԱՆ, 23 հոկտեմբերի./Նովոստի-Արմենիա/.Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի այցը Հայաստան տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական կառույցում ոչ մի նոր բան չի փոխի։ Հայաստանի և Իրանի ռազմավարական համագործակցության մասին հայտնի է վաղուց, այդ պատճառով էլ դժվար թե Ահմադինեժադի այցը ինչ-որ արտառոց բան էր։

Այցը չի անդրադառնա հայ-ամերիկյան հարաբերությունների վրա։ Բանն այն է, որ Հայաստանը շրջափակման մեջ է, և ԱՄՆ-ը դա քաջ գիտի։ Այդ շրջափակման ոչ անմիջական մասնակիցներից մեկը տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի մերձավորագույն դաշնակից Վրաստանն է, ավելի անմիջական մասնակիցները՝ ԱՄՆ-ի մյուս գործընկերները՝ Ադրբեջանը և Թուրքիան։ Եվ այս իմաստով Իրանի բարեկամական հարաբերությունները Հայաստանի հետ ավելի քան բնական են։

Հետևաբար, դուր է գալիս դա ինչ-որ մեկին, թե ոչ, Հայաստանը բարեկամություն է անելու իր այն հարևանների հետ, որոնց հետ նրան ստիպում են բարեկամանալ հանգամանքները, պատմությունը և ընդհանուր մշակույթը։

Ամեն դեպքում, մինչև վերջերս ԱՄՆ-ի կողմից նման ըմբռնում զգացվում էր։ Ճիշտ է, Հայաստանում ԱՄՆ-ի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Էնթոնի Գոդֆրին դժգոհություն է հայտնել Հայաստանի և Իրանի հարաբերությունների ընդլայնման և Հայաստանի ու Իրանի ամրապնդվող տնտեսական կապերի առնչությամբ։ ԱՄՆ-ը հիանալի գիտակցում է այն իրավիճակը, որում հայտնվել է Հայաստանը և աննրբանկատության գագաթնակետը կլիներ պահանջել Հայաստանից անցնել խորը մեկուսացման։ Այդ պատճառով Հայաստանում ոչ միայն ԱՄՆ-ի, այլ նաև Իրանի հետ բարդ հարաբերություններ ունեցող յուրաքանչյուր այլ երկրի կողմից ըմբռնման հույս ունեն։

Այս իմաստով ամերիկա-իրանական հարաբերությունների սրումը և, հետևաբար, ԱՄՆ-ի դիրքորոշումների հնարավոր խստացումը ամենից անցանկալի տարբերակը կլիներ։ Ես հույս ունեմ, որ Թեհրանի և Վաշինգտոնի հարաբերությունների հետագա սրում չի լինի, բայց նույնսիկ այդ դեպքում ԱՄՆ-ը իրավունք չունի Հայաստանից Իրանի հետ հարաբերություններում «ավելին» պահանջել, իրավունք չունի և դժվար թե պահանջի։ Այլ հարց է, եթե սկսվեն ինչ-որ ռազմական գործողություններ, դրանք մեխանիկորեն մեզ համար կփակեն Իրանի հետ սահմանը։ Եվ դա ծանր հետևանքներ կունենա Հայաստանի տնտեսության համար։

Ինչ վերաբերում է Իրանի նախագահի Երևան այցելության Բաքվի հնարավոր արձագանքին, Ադրբեջանում արդեն վարժվել են բացասաբար արձագանքել որևէ երկրի, առավել ևս Իրանի հետ, Հայաստանի հարաբերությունների դրական տեղաշարժին։ Ադրբեջանն ինքը հանդես էր գալիս եթե ոչ որպես բազմաթիվ տարածաշրջանային ընգծված հակաիրանական և հակառուսական ուղղվածություն ունեցող նախագծերի նախաձեռնող, ապա առնվազն՝ ակտիվ մասնակից։

Խոսքը, մասնավորապես, հաղորդակցման նախագծերի, նավթատարերի, գազատարերի, Կասպից ծովում նավթի արտահանման նախագծերի մասին է։ Այսինքն, փաստորեն Ադրբեջանը ոչ միայն Էլչիբեյի ժամանակներում, այլ այսօր ևս բոլոր բարեկամական կապերը խզում է հազարամյակների քաղաքակրթություն և մշակույթ ունեցող երկրի հետ։ Ադրբեջանը փորձում է ինտեգրվել Եվրոպա թուրքական աշխարհի միջոցով, ինչը չի կարող դուր գալ Իրանին և չի կարող պատասխանել վերջինիս քաղաքական և աշխարհաքաղաքական մղումներին։

Այդ պատճառով այն խանդը, որով Բաքվում նայում են Հայաստանի և Իրանի բարեկամական և դաշնակցային հարաբերություններին և հասկանալի է, և՝ անհասկանալի։ Հասկանալի չէ այն պատճառով, որ ինքը՝ Ադրբեջանը շատ բան է արել, որպեսզի վանի Իրանը։ Իր հերթին, Հայաստանի հարաբերությունները Իրանի հետ վառ ապացույցն են այն բանի, որ քրիստոնեությունն ու իսլամը կարող են խաղաղ գոյակցել և, որ կրոնական գործոնը միջազգային և միջպետական հարաբերություններում չի կարող վճռորոշ դեր ունենալ։

Ամեն դեպքում, իրանական կողմը կպահկանի հավասարակշռված դիրքորոշումը ղարաբաղյան հարցում։ Իրանը, ինչպես, ասենք, և Չինաստանը, գիտի սպասել և հնարավորությունների ներածին չափով պաշտպանել իր սահմանները միջէթնիկ կամ միջպետական բախումներից։ Կարծում եմ, որ այդ դարերով հղկված քաղաքականությունը չի կարող փոփոխության ենթարկվել ինչ-որ անցողիկ շահերի համար։

Իրանը Հարավկովկասում միշտ էլ ունեցել է և ունի էթնիկ, մշակութաբանական և զուտ ռազմավարական շահեր։ Թուրքերի կողմից Աղվանքի վերացումից հետո, Իրանի քաղաքակիրթ հարևանը մեր տարածաշրջանում միայն Հայաստանն է մնացել։ Հարավկովկասի լիակատար կորուստը ողբերգություն կլիներ ինչպես Իրանի, այնպես էլ Ռուսաստանի համար, և, ընդհակառակը, Հարավկովկասի որպես բարեկամական տարածաշրջանի պահպանումը խիստ կարևոր է թե Թեհրանի, թե Մոսկվայի համար։

Թե առաջինը, թե երկրորդը այստեղ ունեն պատմական շահեր և  տեղի ժողովուրդների հետ կապերի ավանդույթներ։ Բայց այսօր Իրանին, ինչպես նաև Ռուսաստանին բարեկամական երկրի ավանդույթը կովկասյան երկրների մեջ պահպանում են միայն Հայաստանը և ԼՂՀ-ն։

Եվ եթե Հայաստանի համար Իրանը անցուղի է, որն ապահովում է «ելք դեպի մայրցամաք», ապա Իրանի համար Հայաստանը կապող օղակ է Թեհրանի և Մոսկվայի միջև։ Դա արժանի դեր է և Հայաստանն այդ դերը կատարում է արժանիորեն։

Ինձ թվում է՝ Մոսկվա-Երևան-Թեհրան առանցքի աշխատելու իրական նշաններն արդեն առկա են։

Թվում է՝ Իրանը մեր տարածաշրջանում դառնում է Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական ձգտումների շարունակողը և հակառակը։ Թե Իրանը, թե Ռուսաստանը դուրս են մղվում զուտ եվրոպական քաղաքականությունից, և այդ պայմաններում նրանց ուրիշ ոչինչ չի մնա, իրար մերձենալուց բացի, կառուցելով աշխարհաքաղաքական, էներգետիկ, տնտեսական առանցք, որը կօգնի նրանց դիմակայել Եվրոպայի կողմից ճնշմանը։

Չնայած այսօր Արևմուտք և Արևելք բաժանումը փոքր-ինչ պայմանական է թվում, դասական Արևելքի երկրները շարունակում են միջպետական քաղաքականության հինավուրց իմաստուն և հավասարակշիռ ավանդույթները։ Հնդկաստանը և Չինաստանը, հենց նույն Իրանը այն երկրներն են, որոնց հետ դաշնակցելը ժամանակակից Ռուսաստանին միայն օգուտ կբերի։-0-
 
Լևոն Մելիք-Շահնազարյան, քաղաքագետ-հատուկ «ՌԻԱ-Նովոստիի» համար

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
15:26
19 Հոկտեմբերի 2017
Ծեծել, թե չծեծել. Հայաստանում քննարկվում է ընտանեկան բռնության օրենքի նախագիծը
Փաստաթուղթը հայ հասարակությանը բաժանել է երկու ճամբարի. նախագծի կողմնակիցները կարծում են, որ բռնությունը պետք է պատժվի, իսկ հակառակորդները վստահ են, որ այն լուրջ հարված է հասցնում հայկական ընտանեկան ավանդույթներին։
20:04
09 Հոկտեմբերի 2017
Եվրասիական գործընկերության համաժողով. հիմնական թրենդները, նախագծերը և հույսերը
Հոկտեմբերի 5–7–ը Երևանում կայացավ Եվրասիական գործընկերության երկրորդ միջազգային համաժողովը։
16:30
03 Սեպտեմբերի 2017
Հետահայաց ամառ. ամենաաղմկոտ իրադարձությունները Հայաստանում
Այն հարցին, թե ինչպես անցավ ամառը, Հայաստանի բնակիչները, ամենայն հավանականությամբ, կպատասխանեն` «շատ շոգ էր»:
19:40
31 Մայիսի 2017
Օձերի անսպասելի «գրոհը» Հայաստանում. պատճառներ և հետևանքներ
Վերջին ժամանակներում Հայաստանի մայրաքաղաքում հաճախակի են դարձել օձերի հայտնաբերման դեպքերը:
19:07
30 Մայիսի 2017
Մրրիկ Մոսկվայում. արդյո՞ք տարերքը կհասնի Հայաստան
Մոսկվայի տարածքում մոլեգնած ուժեղ մրրիկը լուրջ վնաս է հասցրել Ռուսաստանի մայրաքաղաքին` քանդելով տանիքներ, կանգառներ, Դոնսկոյ վանքի տապանաքարերը:
11:08
30 Մայիսի 2017
Հայաստան. միֆ և իրականություն
Կյանքիս մեծ մասն ապրելով Սփյուռքում՝ հաճախ նկատել եմ մեր հայրենակիցների յուրահատուկ վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ:
20:10
23 Մայիսի 2017
«Արևային» հարձակում. ինչպե՞ս փրկվել մելանոմայից. փորձագետների խորհուրդները
Ամեն տարի մայիսին աշխարհի տարբեր երկրներում նշվում է Մելանոմայի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։
17:51
14 Մայիսի 2017
Հայաստանի ձախողումը «Եվրատեսիլ 2017»–ում. սոցցանցերի առաջին արձագանքները
Հայ երգչուհի Արծվիկը նախօրեին Ուկրաինայի մայրաքաղաքում անցկացված «Եվրատեսիլ 2017» երգի միջազգային մրցույթում զբաղեցրել է ընդամենը 18–րդ տեղը:
19:10
25 Ապրիլի 2017
ԱՄՆ նախագահները և Հայոց ցեղասպանությունը. մեծ քաղաքականություն VS պատմական արդարություն
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին աշխարհասփյուռ հայությունը քարացած հետևում է` արդյոք ԱՄՆ նախագահը ապրիլի 24-ին նվիրված իր ավանդական ելույթում «ցեղասպանություն» կանվանի՞ Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի ոչնչացումը, թե ոչ:
14:43
24 Ապրիլի 2017
Թուրք «Շերլոկ Հոլմսը» Հայոց ցեղասպանության անհերքելի ապացույց է գտել
Թուրք պատմաբան Թաներ Աքչամը գտել է ցեղասպանության անհերքելի ապացույց, որը «ծխացող ատրճանակ» է անվանել։
15:25
11 Ապրիլի 2017
Հայրենադարձի success story. միասին կարող ենք ամեն ինչ (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)
«Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը որպես «Vartanush Grandma» տուրօպերատորի լրատվական գործընկեր շարունակում է մասնակցությունը «Back to Armenia» նախագծին:
22:11
07 Մարտի 2017
Ռուսական «դեսանտ» Հայաստանում կամ կրկին Ադրբեջանին ռուսական զենքի վաճառքի մասին
Հայկական տեղեկատվական դաշտը կրկին փոթորկոտ է։