483.82
-0.09
522.04
-3.39
8.49
+0.01
+12
Եղանակը Երևանում
Հայ
Մոսկվայից Թեհրան ճանապարհն ավելի մոտ է Հայաստանով
18:10
23 Հոկտեմբերի 2007

ԵՐԵՎԱՆ, 23 հոկտեմբերի./Նովոստի-Արմենիա/.Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի այցը Հայաստան տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական կառույցում ոչ մի նոր բան չի փոխի։ Հայաստանի և Իրանի ռազմավարական համագործակցության մասին հայտնի է վաղուց, այդ պատճառով էլ դժվար թե Ահմադինեժադի այցը ինչ-որ արտառոց բան էր։

Այցը չի անդրադառնա հայ-ամերիկյան հարաբերությունների վրա։ Բանն այն է, որ Հայաստանը շրջափակման մեջ է, և ԱՄՆ-ը դա քաջ գիտի։ Այդ շրջափակման ոչ անմիջական մասնակիցներից մեկը տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի մերձավորագույն դաշնակից Վրաստանն է, ավելի անմիջական մասնակիցները՝ ԱՄՆ-ի մյուս գործընկերները՝ Ադրբեջանը և Թուրքիան։ Եվ այս իմաստով Իրանի բարեկամական հարաբերությունները Հայաստանի հետ ավելի քան բնական են։

Հետևաբար, դուր է գալիս դա ինչ-որ մեկին, թե ոչ, Հայաստանը բարեկամություն է անելու իր այն հարևանների հետ, որոնց հետ նրան ստիպում են բարեկամանալ հանգամանքները, պատմությունը և ընդհանուր մշակույթը։

Ամեն դեպքում, մինչև վերջերս ԱՄՆ-ի կողմից նման ըմբռնում զգացվում էր։ Ճիշտ է, Հայաստանում ԱՄՆ-ի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Էնթոնի Գոդֆրին դժգոհություն է հայտնել Հայաստանի և Իրանի հարաբերությունների ընդլայնման և Հայաստանի ու Իրանի ամրապնդվող տնտեսական կապերի առնչությամբ։ ԱՄՆ-ը հիանալի գիտակցում է այն իրավիճակը, որում հայտնվել է Հայաստանը և աննրբանկատության գագաթնակետը կլիներ պահանջել Հայաստանից անցնել խորը մեկուսացման։ Այդ պատճառով Հայաստանում ոչ միայն ԱՄՆ-ի, այլ նաև Իրանի հետ բարդ հարաբերություններ ունեցող յուրաքանչյուր այլ երկրի կողմից ըմբռնման հույս ունեն։

Այս իմաստով ամերիկա-իրանական հարաբերությունների սրումը և, հետևաբար, ԱՄՆ-ի դիրքորոշումների հնարավոր խստացումը ամենից անցանկալի տարբերակը կլիներ։ Ես հույս ունեմ, որ Թեհրանի և Վաշինգտոնի հարաբերությունների հետագա սրում չի լինի, բայց նույնսիկ այդ դեպքում ԱՄՆ-ը իրավունք չունի Հայաստանից Իրանի հետ հարաբերություններում «ավելին» պահանջել, իրավունք չունի և դժվար թե պահանջի։ Այլ հարց է, եթե սկսվեն ինչ-որ ռազմական գործողություններ, դրանք մեխանիկորեն մեզ համար կփակեն Իրանի հետ սահմանը։ Եվ դա ծանր հետևանքներ կունենա Հայաստանի տնտեսության համար։

Ինչ վերաբերում է Իրանի նախագահի Երևան այցելության Բաքվի հնարավոր արձագանքին, Ադրբեջանում արդեն վարժվել են բացասաբար արձագանքել որևէ երկրի, առավել ևս Իրանի հետ, Հայաստանի հարաբերությունների դրական տեղաշարժին։ Ադրբեջանն ինքը հանդես էր գալիս եթե ոչ որպես բազմաթիվ տարածաշրջանային ընգծված հակաիրանական և հակառուսական ուղղվածություն ունեցող նախագծերի նախաձեռնող, ապա առնվազն՝ ակտիվ մասնակից։

Խոսքը, մասնավորապես, հաղորդակցման նախագծերի, նավթատարերի, գազատարերի, Կասպից ծովում նավթի արտահանման նախագծերի մասին է։ Այսինքն, փաստորեն Ադրբեջանը ոչ միայն Էլչիբեյի ժամանակներում, այլ այսօր ևս բոլոր բարեկամական կապերը խզում է հազարամյակների քաղաքակրթություն և մշակույթ ունեցող երկրի հետ։ Ադրբեջանը փորձում է ինտեգրվել Եվրոպա թուրքական աշխարհի միջոցով, ինչը չի կարող դուր գալ Իրանին և չի կարող պատասխանել վերջինիս քաղաքական և աշխարհաքաղաքական մղումներին։

Այդ պատճառով այն խանդը, որով Բաքվում նայում են Հայաստանի և Իրանի բարեկամական և դաշնակցային հարաբերություններին և հասկանալի է, և՝ անհասկանալի։ Հասկանալի չէ այն պատճառով, որ ինքը՝ Ադրբեջանը շատ բան է արել, որպեսզի վանի Իրանը։ Իր հերթին, Հայաստանի հարաբերությունները Իրանի հետ վառ ապացույցն են այն բանի, որ քրիստոնեությունն ու իսլամը կարող են խաղաղ գոյակցել և, որ կրոնական գործոնը միջազգային և միջպետական հարաբերություններում չի կարող վճռորոշ դեր ունենալ։

Ամեն դեպքում, իրանական կողմը կպահկանի հավասարակշռված դիրքորոշումը ղարաբաղյան հարցում։ Իրանը, ինչպես, ասենք, և Չինաստանը, գիտի սպասել և հնարավորությունների ներածին չափով պաշտպանել իր սահմանները միջէթնիկ կամ միջպետական բախումներից։ Կարծում եմ, որ այդ դարերով հղկված քաղաքականությունը չի կարող փոփոխության ենթարկվել ինչ-որ անցողիկ շահերի համար։

Իրանը Հարավկովկասում միշտ էլ ունեցել է և ունի էթնիկ, մշակութաբանական և զուտ ռազմավարական շահեր։ Թուրքերի կողմից Աղվանքի վերացումից հետո, Իրանի քաղաքակիրթ հարևանը մեր տարածաշրջանում միայն Հայաստանն է մնացել։ Հարավկովկասի լիակատար կորուստը ողբերգություն կլիներ ինչպես Իրանի, այնպես էլ Ռուսաստանի համար, և, ընդհակառակը, Հարավկովկասի որպես բարեկամական տարածաշրջանի պահպանումը խիստ կարևոր է թե Թեհրանի, թե Մոսկվայի համար։

Թե առաջինը, թե երկրորդը այստեղ ունեն պատմական շահեր և  տեղի ժողովուրդների հետ կապերի ավանդույթներ։ Բայց այսօր Իրանին, ինչպես նաև Ռուսաստանին բարեկամական երկրի ավանդույթը կովկասյան երկրների մեջ պահպանում են միայն Հայաստանը և ԼՂՀ-ն։

Եվ եթե Հայաստանի համար Իրանը անցուղի է, որն ապահովում է «ելք դեպի մայրցամաք», ապա Իրանի համար Հայաստանը կապող օղակ է Թեհրանի և Մոսկվայի միջև։ Դա արժանի դեր է և Հայաստանն այդ դերը կատարում է արժանիորեն։

Ինձ թվում է՝ Մոսկվա-Երևան-Թեհրան առանցքի աշխատելու իրական նշաններն արդեն առկա են։

Թվում է՝ Իրանը մեր տարածաշրջանում դառնում է Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական ձգտումների շարունակողը և հակառակը։ Թե Իրանը, թե Ռուսաստանը դուրս են մղվում զուտ եվրոպական քաղաքականությունից, և այդ պայմաններում նրանց ուրիշ ոչինչ չի մնա, իրար մերձենալուց բացի, կառուցելով աշխարհաքաղաքական, էներգետիկ, տնտեսական առանցք, որը կօգնի նրանց դիմակայել Եվրոպայի կողմից ճնշմանը։

Չնայած այսօր Արևմուտք և Արևելք բաժանումը փոքր-ինչ պայմանական է թվում, դասական Արևելքի երկրները շարունակում են միջպետական քաղաքականության հինավուրց իմաստուն և հավասարակշիռ ավանդույթները։ Հնդկաստանը և Չինաստանը, հենց նույն Իրանը այն երկրներն են, որոնց հետ դաշնակցելը ժամանակակից Ռուսաստանին միայն օգուտ կբերի։-0-
 
Լևոն Մելիք-Շահնազարյան, քաղաքագետ-հատուկ «ՌԻԱ-Նովոստիի» համար

Loading...
Թեմատիկ նյութեր

Բաժնի այլ նյութեր
22:11
07 Մարտի 2017
Ռուսական «դեսանտ» Հայաստանում կամ կրկին Ադրբեջանին ռուսական զենքի վաճառքի մասին
Հայկական տեղեկատվական դաշտը կրկին փոթորկոտ է։
16:47
01 Մարտի 2017
2017–ի մարտ. ինը տարի անց, կամ անցյալից չքաղված դասեր
Հայաստանում այսօր նշվում է նորագույն պատմության ամենաողբերգական օրերից մեկը։
15:05
24 Հունվարի 2017
Ինչու Թրամփը պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը. American Thinker
American Thinker հայտնի պարբերականը հրապարակել է «Forbes», «The National Interest» և «Ռուսաստանը գլոբալ քաղաքականությունում» ամսագրերի սյունակագիր, ամերիկագետ Արեգ Գալստյանի հոդվածը:


15:30
19 Հունվարի 2017
10 տարի առանց Հրանտ Դինքի
2017 թ.–ի հունվարի 19–ին լրանոմ է «Ակոս» հայ–թուրքական թերթի խմբագիր Հրանտ Դինքի սպանության 10–րդ տարելիցը։ Դինքի սպանությունը ցնցեց ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը։
16:53
18 Հունվարի 2017
Հանգստացնող միջոց Բաքվի համար
ախորդ օրն ադրբեջանական դիվանագիտության համար ձախողված էր: ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին անկեղծության կոչելուն ուղղված ադրբեջանցի քարոզիչների փորձը հաջողվեց, սակայն արդյունքը լրիվ հակառակն էր և շոկի ենթարկեց Բաքվին։
20:08
17 Հունվարի 2017
Բաքուն փորձում է ռուսական դիվանագիտության համբերությունը
Արցախ այցելելու և, այսպես կոչված, «սև ցուցակը» շրջանցելով Բաքու մեկնելու համար ռուս–իսրայելցի բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինին Ադրբեջան արտահանձնման հասնելու փորձն ադրբեջանական դիվանագիտության համար անհաջողության վերածվեց։
14:04
11 Հունվարի 2017
2016 թ.–ի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը «Նովոստի–Արմենիայից»
«Նովոստի–Արմենիա» գործակալությունը ներկայացնում է նախորդ տարի ամենաընթերցված նյութերի թոփ տասնյակը։
14:31
27 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.–ի տասը գլխավոր մարզական իրադարձություններն ըստ «Նովոստի–Արմենիա» գործակալության
2016 թվականն ամենանշանակալից տարիներից էր անկախ Հայաստանի սպորտային պատմության ընթացքում։
15:13
23 Դեկտեմբերի 2016
Տոներն են մոտենում. հինգ վայր Հայաստանում` Նոր տարվա կատարյալ տոնախմբության համար
Արդեն դեկտեմբերի երկրորդ կեսն է, ինչը նշանակում է, որ Նոր 2017 տարին արդեն շատ մոտ է:
13:34
23 Դեկտեմբերի 2016
2016 թ.-ի քաղաքական կարևորագույն տասն իրադարձություններն ըստ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության
Ավարտվող 2016 տարին նահանջ տարի էր: Գոյություն ունի հավատալիք, որ նման տարին լի է լինում տարատեսակ կատակլիզմներով, բնական աղետներով և  բնության քմահաճույքներով:
18:59
22 Դեկտեմբերի 2016
Հրեղեն աքաղաղի տարի. ինչպե՞ս պետք է ճիշտ ձևավորել տոնական սեղանը
Ամանորյա տոները հիանալի առիթ են երևակայության թռիչքի և ինքնատիպ ու բացառիկ տոնական սեղան ձևավորելու համար։
18:37
22 Դեկտեմբերի 2016
Հայաստանի վարչապետի 100 օրը
Այսօր լրանում է Կարեն Կարապետյանի` ՀՀ վարչապետի պաշտոնում գործունեության 100 օրը: