482.26
+0.64
516.89
-1.62
7.57
+0.02
0
Եղանակը Երևանում
Հայ
ԱՄՆ-ի «պատմական» սխա՞լը
18:12
15 Հոկտեմբերի 2007

ԵՐԵՎԱՆ, 15 հոկտեմբերի./Նովոստի-Արմենիա/.Թուրքիայի խորհրդարանն այս շաբաթ պետք է որոշում կայացնի՝ թույլ տալ, թե՝ ոչ կառավարությանը զորքեր մտցնել Իրաքի հյուսիս։ Մեծ է հավանականությունը, որ թուրք օրենսդիրները «այո» կասեն։ Դա տեղի է ունենում Թուրքաիայի և ԱՄՆ-ի միջև հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման շրջանում։ Պատճառը՝ հոկտեմբերի 10-ին ԱՄՆ կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների կոնգրեսի կողմից բանաձևի ընդունումն է, որով կոչ է արվում ամերիկյան արտաքին քաղաքականության մեջ արտացոլել Օսմանյան Կայսրությունում հայերի Ցեղասպանության հարցը։

ԱՄՆ-ը, այսպիսով, իրեն զրկեց Անկարային ևս մեկ մերձավոր-արևելյան հակամարտություն հրահրելու փորձին խանգարելու հնարավորություներից։

Թուրքիայի կողմից Իրաքում ռազմական գործողության իրականացման քննարկումը և ամերիկյան կոնգրեսում Եղեռնի ճանաչման քվեարկությունը ժամանակային իմաստով համընկան։ Այդ զուգադիպության պատահականությունը չի կարելի բացառել. երկու հարցերն էլ վաղուց են քննարկվում և պարզապես հասել է որոշումներ ընդունելու ժամանակը։ Անկարայի համար անհետաձգելիությունը կապված է թուրք զինվորականների վրա Քուրդիստանի աշխատավորական կուսակցության զինյալենրի կողմից հարձակման հետ, որի արդյունքում զոհվել է 13 զինվորական։ Բոլորովին վերջերս Թուրքիայի խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններում հաղթած Արդարության և զարգացման կուսակցությունը (ԱԶԿ) չի կարող հիասթափեցնել իր ընտրողներին և քուրդ զինյալներին անպատիժ թողնել։ Առավել ևս, որ դա կարող է լծակ ծառայել նրանց, նախևառաջ զինվորական շրջանակների, քաղաքական հակառակորդների համար։ Հիշեցնենք, որ հենց թուրք զինվորականներն էին ընդդիմանում ԱԶԿ շարքերից նախագահի ընտրությանը։ Եվ նորից վիճել զինվորականների հետ, կանխատեսելով երկրի հետագա քաղաքական փոփոխությունները, Թուրքիայի ղեկավարությանը բացահայտորեն ձեռնտու չէ։

Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ-ին, այնտեղ ևս Եղեռնի վերաբերյալ որոշման ընդունումը կապված է բացառապես նեղ շահադիտական նկատառումների հետ։ Առջևում ընտրություններ են, և ժողովրդավարներին, որոնք նախաձեռնել են այդ բանաձևը, վառ քաղաքական քայլեր են անհրաժեշտ, բացի այդ բազմաքանակ և ազդեցիկ հայկական համայնքի օգնությունն էլ չի խանգարի։

Նշենք, որ բանաձևի ընդունման «քաղաքական» հանգամանքները ամենևին չեն նսեմացնում 1915-ին տեղ գտած հայ ժողովրդի ողբերգությունը։ Բայց չի կարելի անտեսել նաև այն փաստը, որ ժամանակակից կյանքում, որտեղ գրեթե ամենուր խոսում են մարդու իրավունքների պաշտպանության և խղճի ազատության մասին, այս կամ այն ժողովրդի ցեղասպանության կամ ճնշման մասին որոշումներն, ընդունվում են միայն քաղաքական նկատառումներից ելնելով։ Ընդ որում բոլոր երկրներն իրենց գրեթե նույն ձևով են պահում, ԱՄՆ-ը բացառություն չէ։ Ճիշտ է մի էական նրբություն կա՝ Վաշինգտոնը բոլորից ավելի բարձր է խոսում բարոյականության, քաղաքականության և մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին։ Բայց խոսքերը տարբերվում են գործերից։ Եղեռնի ճանաչման մասին բանավեճերը դրա հերթական ապացույցն են։

Այսպես, ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի կոնգրեսի քվեարկությունից տառացիորեն մի քանի ժամ առաջ Ջորջ Բուշը հայտարարեց, որ բանաձևի ընդունումը կվնասի ամերիկա-թուրքական հարաբերություներին։ Նա հավելեց, որ Թուրքիան չափավոր մուսուլմանական երկիր է, ՆԱՏՕ-ի անդամ, որի տարածքը ԱՄՆ-ից Իրաք և Աֆղանստան ապրանքափոխադրման կարևոր տարանցիկ կետ է։ Դրանից կարելի է հետևություն անել, որ եթե խոսքը գնար «ոչ չափավոր» երկրի կամ ԱՄՆ-ի ոչ դաշնակցի մասին՝ առավել ևս ոչ ռազմավարական դաշնակցի, ապա Բուշի աշխատակազմը ամենևին դեմ չէր լինի, որպեսզի կոնգրեսմենները որոշում ընդունեին, որով շուրջ հարյուր տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձություններն անվանվում են Ցեղասպանություն։

Նշենք, որ Ջորջ Բուշը բազմիցս հայտարարել է, որ Ցեղասպանության հարցով պետք է ոչ թե օրենսդիրները, այլ պատմաբանները զբաղվեն։ Բայց, չգիտես ինչու հիշում ես Սերբիայի, Իրաքի իրադրությունը, որտեղ խոսքը գնում էր, իսկ Սուդանի պարագայում այժմ ևս գնում է, Ցեղասպանության մասին։ Եվ այստեղ որոշումներն ընդունել են ամենևին ոչ պատմաբանները։

Իսկ երբ ԱՄՆ նախագահի մամուլի ծառայությունը տարակուսանքն է հայտնում, թե ինչու է Կոնգրեսը զբաղվում Օսմանյան ժամանակների իրադարձություններով, առանց ուշադրության թողնելով մի շարք արդի խնդիրներ, չի կարելի չհամաձայնել ԱՄՆ կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ Նենսի Պելոսիի խոսքերի հետ։

Նա հիշեցրել է, որ արդեն 20 տարի Կոնգրեսում է և միշտ էլ նման բանաձևերի ընդունման համար ժամանակը հարմար չի եղել։ Հավանաբար, քաղաքականության տեսակետից այդ ժամանակ առաջ ևս չի եղել։ Եվ, հավանաբար, հազիվ թե այդ ժամանակը ապագայում հայտնվի. չափազանց կարևոր է Թուրքիան ԱՄՆ-ի մերձավոր-արևելյան և մերձսևծովյան ռազմավարական շահերի տեսակետից։ Այդ շահերի առումով կոնգրեսականները վնասել են երկրի արտաքին քաղաքականությանը։ Վտանգավոր է ոչ միայն Անկարայի ռազմական գործողությունը Իրաքում, այլ առավելապես Թուրքիայի օդային տարածության և թուրքական ռազմաբազայի փակումը ամերիկյան ռազմական ինքնաթիռների համար, և ընդհանուր առմամբ երկկողմ զինվորական հարաբերությունների նվազեցումը։

Բայց, մյուս կողմից դժվար է պատկերացնել Անկարայի և Վաշինգտոնի հարաբերությունների լիակատար սառեցում։ Սակայն ժամանակն իրոք հաջող չի ընտրվել։ Հիմա ամերիկացիները զրկվում են Թուրքիային համոզելու հնարավորությունից, որպեսզի նա Իրաքում ռազմական գործողություն չկատարի։ 

Բայց պետք է նշել, որ մեղավորն այստեղ ոչ միայն Եղեռնի մասին բանաձևն է, և Բուշը չպիտի մեղադրի կոնգրեսականներին, այլ ավելի լավ պիտի գնահատի իր աշխատակազմի քաղաքականությունը։ Պատահական չէ, որ Թուրքիայի վարչապետ Թայիպ Էրդողանը նկատել է, որ Անկարան խորհուրդների կարիք չի զգում, թե ինչպես պիտի իրեն պահի Իրաքում, քանի որ ԱՄՆ-ը որևէ մեկից թույլտվություն չհարցրեց, երբ 2003-ին զորք մտցրեց այդ երկիր։

Միևնույն ժամանակ պետք է ուշադրություն դարձնել այն փաստին, որ Թուրքիայի կառավարությունը խորհրդարանականներից մեկ տարվա թույլտվություն է խնդրում ռազմական գործողություն սկսելու համար։ Այսինքն Անկարան կարող է իր զորքերը թուրքական գործողության մեջ մտցնել մեկ տարվա ընթացքում, այլ ոչ խորհրդարանում քվեարկության հենց հաջորդ օրը։ Կարող է նաև ընդհանրապես հրաժարվել այդ քայլից՝ օգտագործելով խորհրդարանականների թույլտվությունը Վաշինգտոնի, Բաղդադի և Իրաքի Քուրդիստանի վրա ազդելու համար։ Առավել ևս, որ սեպտեմբերի վերջին Թուրքիան և Իրաքը ահաբեկչության դեմ պայքարում համագործակցության մասին պայմանագիր են կնքել և նրանց հաջողվել է այդ փաստաթղթից «տաք հետքերով հետապնդման» վերաբերյալ կետը հանել։ Եվ եթե Անկարայի համար թանկ են Բաղդադի հետ հարաբերությունները, ապա նրան անհրաժեշտ է իրաքցիներին համաձայնագրի պայմաններն իրականացնելու շանս տալ։ Եվ միայն դրանից հետո որոշում կայացնել։-0-

Մարիա Ապպակովա, «ՌԻԱ-Նովոստիի» տեսաբան

Loading...
Թեմատիկ նյութեր
Բաժնի այլ նյութեր
14:53
07 Դեկտեմբերի 2016
Սպիտակի երկրաշարժ. 28 տարվա կյանք մահից հետո
Հայաստանի պատմության մեջ ամենասարսափելի և ավերիչ երկրաշարժի օրից անցել է 28 տարի: Երկրաշարժի հետևանքով ավերվեցին Սպիտակը, Լենինականը (Գյումրի), Կիրովականը (Վանաձոր), Ստեփանավանը և հարյուրավոր այլ բնակավայրեր: Զոհվեց 25 հազար մարդ, 19 հազարը հաշմանդամ դարձավ, շուրջ կես միլիոնը  մնաց անօթևան:
13:47
30 Նոյեմբերի 2016
ՀՀ ԱԺ–ն կարդիականացվի
Հայաստանի խորհրդարանը չորեքշաբթի արտահերթ նիստի ընթացքում առաջին ընթերցմամբ ընդունել է «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» օրենքի նախագիծը։
19:38
29 Նոյեմբերի 2016
ՀՀ կառավարությունը դեկտեմբերին կաշխատի արտակարգ ռեժիմով
ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանի մոտ տեղի ունեցած խորհրդակցության ժամանակ նախարարությունների և գերատեսչությունների ղեկավարներն ու ներկայացուցիչները ներկայացրել են վերջին երկու ամիսների ընթացքում կատարված աշխատանքների հաշվետվությունները:
18:34
29 Նոյեմբերի 2016
Հակաբիոտիկներ միայն դեղատոմսով. կողմ և դեմ
Հայաստանում 2016 թ.-ի դեկտեմբերի 15-ից ուժի մեջ կմտնեն «Դեղերի մասին» օրենքի փոփոխությունները, որոնք նախատեսում են դեղատոմսով վաճառվող մի շարք դեղամիջոցների վաճառքի խստացում: Այս կապակցությամբ «Նովոստի-Արմենիա» գործակալությունը փորձել է պարզել, ինչպիսի դրական և բացասական հետևանքներ դա կունենա բնակչության համար:
20:30
27 Նոյեմբերի 2016
«Երկրաշարժը» պառակտեց Հայաստանը. գլուխգործո՞ց, թե՞ խեղաթյուրում
«Երկրաշարժ» ռուսական ֆիլմը, որի համաշխարհային պրեմիերան տեղի ունեցավ օրերս Հայաստանում, բավականին բուռն արձագանքի արժանացավ ինչպես հանդիսատեսի, այնպես էլ կինեմատոգրաֆիստների շրջանում։
15:14
13 Նոյեմբերի 2016
Շուրջ 150 հազար ծառ է տնկվել Երևանում վերջին մի քանի տարվա ընթացքում. քաղաքապետ
Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում թե՛ համաքաղաքային և թե՛, ընդհանրապես, սեզոնային ծառատունկերի շրջանակում շուրջ 150 հազար ծառ և թուփ է տնկվել մայրաքաղաքում:
17:58
02 Նոյեմբերի 2016
Մոսկովյան դպրոց հայկական շեշտադրումով. ո՞րն է խնդիրը
Վերջին օրերին Մոսկվայի հայկական համայնքի աղմկահարույց իրադարձություններից մեկը դարձավ տեղեկությունն այն մասին, որ «Միջմշակութային հաղորդակցությունների թիվ 1650 դպրոցում» խնդիրներ են ծագել։ Դպրոցի աշակերտների մեծամասնությունը հայեր են։ Եվ դպրոցը մտադիր են միաձուլել մեկ այլ դպրոցի հետ։
01:27
22 Հոկտեմբերի 2016
Շուտով ընտրություններ են. խորհրդարանի թարմացումն անխուսափելի է
Գարնանը Հայաստանում սպասվում են խորհրդարանական ընտրություններ:
16:52
21 Հոկտեմբերի 2016
ՀՀ ԱԺ-ն ընդունեց կառավարության ծրագիրը
ՀՀ ԱԺ–ն ուրբաթ արտահերթ նիստի ժամանակ հավանություն տվեց կառավարության նոր ծրագրին: Ծրագրին կողմ է քվեարկել 85 պատգամավոր, դեմ` 7, իսկ 6-ը ձեռնպահ են մնացել:
15:48
13 Հոկտեմբերի 2016
Երևանում բացվել է «ArmHiTec-2016» առաջին միջազգային ցուցահանդեսը (ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ)
Հինգշաբթի Երևանում բացվել է Սպառազինությունների և պաշտպանական տեխնոլոգիաների «ArmHiTec-2016» առաջին միջազգային ցուցահանդեսը:
15:49
03 Հոկտեմբերի 2016
Պաշտպանության «քաղաքացիական» նախարար. անցում մեխանիկական կառավարման
Հայաստանի նոր կառավարությունն ամբողջովին ձևավորված է։ Սեպտեմբերի 13–ին մեկնարկած գործընթացը, երբ իր պաշտոնը ստանձնեց վարչապետ, Երևանի նախկին քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանը, ավարտվեց հոկտեմբերի 3–ին` առանցքային գերատեսչությունների` Արտգործնախարարության և Պաշտպանության նախարարության ղեկավարների նշանակմամբ։  

17:41
22 Սեպտեմբերի 2016
Քառորդ դար անկախություն. Հայաստանի ձեռքբերումներն ու անհաջողությունները
Նախօրեին Հայաստանը նշեց երկրի անկախության հռչակման 25-ամյակը: